Feliks Nowowiejski (1877-1946) jako
kompozytor, organista i dyrygent był znany w pierwszej połowie XX wieku w całej
Europie. Jego twórczość obejmuje wszystkie gatunki muzyczne uprawiane w tamtych
czasach – pisał opery i oratoria, utwory symfoniczne, kameralne, fortepianowe i
organowe.
Jako kompozytorowi międzynarodowe uznanie zapewniło mu szczególnie
wczesne oratorium Quo vadis
op. 13 (1909), osnute na kanwie powieści polskiego noblisty Henryka
Sienkiewicza, które doczekało się ponad dwustu wykonań na całym świecie. Trwający
niemal pół wieku sztuczny podział Europy przez tzw. „żelazną kurtynę” doprowadził
jednak do tego, że dzisiaj utwory Feliksa Nowowiejskiego są poza granicami
Polski mało znane. Jak dotąd publikacje poświęcone „Chopinowi organów” ukazały
się niemal wyłącznie w języku polskim, a większość dzieł Nowowiejskiego, w tym
także organowe, nie doczekała się wydań dostępnych w ofercie handlu muzycznego
o zasięgu międzynarodowym.
Feliks Nowowiejski, urodzony w roku 1877 w warmińskim Wartemborku (niem.
Wartenburg), od roku 1898 studiował w Berlinie i Ratyzbonie i do lata 1906
uczęszczał do słynnej mistrzowskiej klasy kompozycji Maxa Brucha, w której
zaliczany był do wybitnych studentów. W tamtym czasie działał także jako
organista oraz dyrygent chóru berlińskiego kościoła św. Pawła, o czym
przypomina umieszczona tam w roku 2009 pamiątkowa tablica. Renomowana nagroda
im. Meyerbeera, której laureatem został w latach 1902 i 1904, umożliwiła mu
odbycie podróży do znaczących europejskich centrów muzycznych i nawiązanie
kontaktu z muzykami m.in. w Paryżu, Rzymie i Wiedniu. Po zakończeniu I wojny
światowej, podczas której służył w pruskiej armii i troszczył się o życie
muzyczne berlińskiej Polonii, przeprowadził się do Polski i w roku 1920 podjął
pracę w Państwowej Akademii i Szkole Muzycznej w Poznaniu jako wykładowca gry
organowej. Za swoją działalność został wyróżniony w 1935 roku tzw. Państwową
Nagrodą Muzyczną. Po powrocie z Krakowa, gdzie po wybuchu II wojny światowej
spędził czas niemieckiej okupacji i, zmarł w roku 1946 w Poznaniu.
Nowowiejski nazywał dziewięć symfonii organowych op. 45 swoim „muzycznym testamentem”.
Niemiecka tradycja muzyczna splata się w nich z powstałą w XIX stuleciu we
Francji symfoniczną muzyką organową, co zaowocowało powstaniem wielkich dzieł o
budowie cyklicznej, którym polska narodowość kompozytora nadała niepowtarzalny
koloryt.
Dopiero po przezwyciężeniu podziału Europy znaczenie owych organowych
symfonii w programach koncertowych i nagraniach fonograficznych (CD) staje się
coraz bardziej odczuwalne. Całościowe wykonanie ich w roku 2014 w Berlinie i
Warszawie jest jednak międzynarodową premierą i działaniem pionierskim. Obok
czysto muzycznego, ten niemiecko-polski projekt koncertowy posiada ważne
znaczenie symboliczne i kulturalne.
Szczegóły projektu i programy koncertów: Planowane jest, iż dziewięć symfonii organowych Feliksa Nowowiejskiego zabrzmi
we wrześniowe niedziele 2014 roku podczas ośmiu koncertów, odbywających się w
Berlinie i w Warszawie: w Berlinie 7 września w kościele św. Pawła (Moabit) (www.st-paulusberlin.de), 14 września w kościele św. Macieja (Schöneberg) (www.st-matthias-berlin.de), 21 września w Katedrze św. Jadwigi (www.hedwigs-kathedrale.de) i 28 września w kościele św. Pawła (www.sanktludwig.de (Wilmersdorf), w
Warszawie zaś zawsze w Bazylice Św. Krzyża (www.swkrzyz.pl).
niedziela, 7 września
2014: Berlin, kościół św. Pawła (godz.19.30): Michał Dąbrowski (Warszawa), Symfonie
organowe: nr 2 g-moll, nr 8 C-dur i nr 3 a-moll
Warszawa, Bazylika Św. Krzyża
(godz. 20.00): Heiko Holtmeier (Berlin), Symfonie
organowe: nr 5 e-moll i nr 6 a-moll
niedziela, 14 września 2014: Warszawa, Bazylika Św. Krzyża (godz. 20.00): Michał Dąbrowski, (Warszawa), Symfonie
organowe: nr 2 g-moll, nr 8 C-dur i nr 3 a-moll
Berlin-Schöneberg,
kościół św. Macieja (godz.17.00), Heiko Holtmeier (Berlin), Symfonie organowe:
nr 5 e-moll i nr 6 a-moll
niedziela,21 września
2014: Berlin, Katedra św. Jadwigi (godz. 19.30): Rudolf Innig (Bielefeld), Symfonie
organowe: nr 4 d-moll i nr 7 A-dur
Warszawa, Bazylika Św. Krzyża (godz. 20.00): Ireneusz Wyrwa (Warszawa), Symfonie organowe: nr 1 a-moll i nr 9
f-moll
niedziela, 28 września
2014: Warszawa, Bazylika Św. Krzyża (godz.
20.00): Rudolf Innig (Bielefeld), Symfonie
organowe: nr 4 d-moll i nr 7 A-dur
Berlin-Wilmersdorf, kościół św. Pawła (godz. 19.30): Ireneusz Wyrwa (Warszawa), Symfonie organowe: nr 1 a-moll i nr 9 f-moll
Organiści biorący udział w projekcie:
Michał Dąbrowski – ur. 1953, studiował grę na organach i dyrygenturę chóralną w Wyższej Szkole
Muzycznej w Warszawie. Koncertuje w wielu krajach Europy; w latach 1982-2005
występował ze znaną polską sopranistką Stefanią Woytowicz. Dokonał nagrań CD, radiowych,
telewizyjnych oraz filmowych. (www.chopinopen.pl). Michał Dąbrowski jest związany z Warszawą jako dyrygent
akademickiego chóru Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego (od 1979 r.), organista
kościoła Św. Krzyża (od 1983 r.), gdzie sprawuje również kierownictwo
artystyczne cyklu koncertowego „Musica Sacra”, oraz jako wykładowca
improwizacji organowej i gry liturgicznej na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka
Chopina (od 2000 r.).
Ireneusz Wyrwa – ur. 1975, studiował grę na organach w Akademii Muzycznej im. K.
Szymanowskiego w Katowicach (dyplom z wyróżnieniem, 1999) i jest zdobywcą
nagród na kilku konkursach organowych, m.in. na Międzynarodowym Konkursie im. Feliksa
Nowowiejskiego w Poznaniu (2000). Prowadzi obfitą działalność koncertową w
kraju i za granicą. Dokonał nagrań CD, radiowych i telewizyjnych. W 2012 r.
habilitował się na podstawie pracy poświęconej muzyce organowej Feliksa Nowowiejskiego.
Ireneusz Wyrwa jest profesorem gry na organach na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka
Chopina w Warszawie. Wykłada także na Papieskim Wydziale Teologicznym Collegium Bobolanum w Warszawie oraz działa
jako rzeczoznawca w zakresie budownictwa organowego.
Heiko Holtmeier – ur. 1969, studiował grę na fortepianie w Hanowerze a następnie w
salzburskim Mozarteum. Kontynuował edukację w Berlinie, swojej ojczyźnie z
wyboru, studiując muzykę kościelną (dyplom najwyższej kategorii oraz dyplom
koncertowy 1999), grę na klawesynie oraz historycznych instrumentach klawiszowych.
Heiko Holtmeier koncertuje w kraju i za granicą jako organista, pianista i
klawesynista w rozmaitej obsadzie zespołowej, szczególną atencją darząc
kameralistykę instrumentalną i wokalno-instrumentalną. Dokonał wielu nagrań CD,
ostatnio dzieł organowych berlińskiego postromantyka Ottona Dienela. Od 2002 r.
jest organistą kościoła św. Pawła w Berlinie.
Rudolf Innig – ur. 1947, studiował grę na organach i
fortepianie, muzykę kościelną oraz muzykologię w Detmold, Kolonii i Paryżu. Był
stypendystą „Fundacji Narodu Niemieckiego” i zdobywcą nagród na różnych
konkursach organowych. Działalność koncertowa zawiodła go do niemal wszystkich
krajów Europy, do Ameryki Północnej, Japonii i Korei. Jego liczne nagrania CD
zdobyły wiele międzynarodowych wyróżnień fonograficznych, m.in. w 1999 r.
otrzymał „Echo-Klassik-Preis” za rejestrację wszystkich symfonii organowych
Feliksa Nowowiejskiego. Rudolf Innig mieszka w Bielefeld po długoletniej
działalności jako dyrektor szkoły muzycznej w Coesfeld oraz wykładowca w
Wyższej Szkole Muzycznej w Detmold. (www.rudolf-innig.de)
Organizatorzy (osoby do kontaktu) po stronie
niemieckiej i polskiej: Idea wykonania dziewięciu symfonii organowych polskiego kompozytora Feliksa
Nowowiejskiego we wrześniu 2014 r. podczas cyklu koncertów w Berlinie i Warszawie
zrodziła się na gruncie wspólnej inicjatywy czterech organistów biorących
udział w projekcie: Michała Dąbrowskiego i Ireneusza Wyrwy (Warszawa) oraz
Heiko Holtmeiera i Rudolfa Inniga (Berlin/Bielefeld), którzy od wielu lat
intensywnie zajmują się twórczością organową Nowowiejskiego.
Współorganizator
niemiecki: Förderverein Kirchenmusik e. V., rudolf.innig@t-online.de
Współorganizator polski: Stowarzyszenie
PRO MUSICA ORGANA, www.spmo.pl spmo@poczta.fm
www.nowowiejski-festival.eu