Biogramy uczestników i uczestniczek
Ministerstwo Spraw Zagranicznych RFN
Johann David Wadephul
Minister Spraw Zagranicznych Niemiec
Géza Andreas von Geyr
Sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Niemiec
Knut Abraham
Koordynator rządu Republiki Federalnej Niemiec
ds. polsko-niemieckiej współpracy międzyspołecznej i przygranicznej
Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP
Radosław Sikorski
Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej
Henryka Mościcka-Dendys
Przewodnicząca Rady do spraw współpracy z Republiką Federalną Niemiec, Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej
Gospodarka
Dariusz Biernacki
Członek Zarządu Comarch AG
Lars Björn Gutheil
Studiował prawo na Westfälische Wilhelms-Universität w Münsterze. Po pobycie badawczym na Southern Methodist University (SMU) w Dallas w stanie Teksas (USA), jako stypendysta Niemieckiej Centrali Wymiany Akademickiej (DAAD), w 2003 roku uzyskał stopień doktora na podstawie rozprawy pt. „Ochrona tytułów utworów w prawie amerykańskim”. Po zdaniu drugiego państwowego egzaminu prawniczego odbył dwuletni staż redakcyjny w dzienniku „Rheinische Post” w Düsseldorfie.
W 2004 roku rozpoczął pracę w niemieckiej sieci izb gospodarczych jako osobisty asystent dyrektora generalnego Izby Przemysłowo-Handlowej Środkowego Dolnego Renu. Dwa lata później objął stanowisko kierownika ds. public relations i marketingu członkowskiego w Niemiecko-Holenderskiej Izbie Handlowej (AHK) w Hadze, gdzie przez osiem lat odpowiadał za utworzenie nowego działu oraz wdrażanie nowych formatów pozyskiwania członków i reprezentacji interesów politycznych.
W 2015 roku Lars Gutheil objął funkcję zastępcy dyrektora zarządzającego Niemiecko-Bałtyckiej Izby Handlowej (AHK) w Estonii, na Łotwie i Litwie. W tych trzech krajach zajmował się przede wszystkim obszarem usług i projektów, angażując się w szczególności w tematykę cyfryzacji, Przemysłu 4.0 oraz we wsparcie niemieckich inwestorów. Od 2019 roku pracuje jako członek zarządu pełniący funkcję dyrektora zarządzającego Niemiecko-Polskiej Izby Przemysłowo-Handlowej w Warszawie.
Dorota Kafara
Ekspertka w Zagranicznym Biurze Handlowym PAIH we Frankfurcie.
Specjalistka ds. dyplomacji publicznej i zarządzania projektami z 15-letnim doświadczeniem w koordynacji międzynarodowych wydarzeń i spotkań politycznych i biznesowych na najwyższych szczeblach. W latach 2006-2021 pracownik Instytutu Studiów Wschodnich, gdzie pełniła m.in. funkcję Dyrektora Programowego Forum Ekonomicznego – największej konferencji gospodarczej w Europie Środkowej.
Absolwentka nauk politycznych oraz slawistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Ewa Łabno-Falęcka
Managerka, kolekcjonerka, działaczka społeczna na rzecz społeczeństwa obywatelskiego i praw kobiet. Studiowała lingwistykę w Krakowie, Berlinie, Fryburgu Bryzgowijskim i Tybindze (doktorat). W latach 1993-1999 w służbie dyplomatycznej (Ambasada RP w Bonn). Od 2000 związana Mercedes-Benz Group AG w Polsce, od 2015 koordynatorka inwestycji Mercedesa w Polsce.
Kolekcjonerka sztuki, komentatorka w mediach ekonomicznych. Współzałożycielka i prezeska Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie (2008-2012) i Fundacji Rozwoju Edukacji dla Przemysłu (wydawca bestsellera „Maria Skłodowska-Curie Albert Einstein LISTY 1911-1932”).
Laureatka wielu nagród i odznaczeń państwowych („Zasłużona dla Transportu RP” i „Zasłużona dla Gospodarki RP”, Krzyż Zasługi na Wstędze RFN oraz Nagroda Uniwersytetu Europejskiego VIADRINA 2025).
Aleksander Siemaszko
Dyrektor Departamentu Handlu i Współpracy Międzynarodowej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii
Adrian Stadnicki
Adrian Stadnicki pełni w Wschodniej Komisji Gospodarki Niemieckiej (Ost-Ausschuss der Deutschen Wirtschaft) funkcję Dyrektora Regionalnego ds. Europy Środkowo‑Wschodniej. Odpowiada za kraje Grupy Wyszehradzkiej (Polskę, Słowację, Czechy i Węgry) oraz państwa bałtyckie (Estonię, Łotwę i Litwę). Wcześniej był osobistym Referentem Zarządu Stowarzyszenia Europy Wschodniej (Osteuropaverein) w latach 2016–2017. Studiował nauki o Europie Wschodniej na Wolnym Uniwersytecie w Berlinie, a wcześniej politologię, prawo europejskie oraz filologię polską na Uniwersytecie w Ratyzbonie.
Susanne Szech-Koundouros
Po ukończeniu studiów prawniczych w 1991 roku rozpoczęła pracę w Federalnym Ministerstwie Gospodarki i Energii. Już na wczesnym etapie kariery zawodowej związała się z pracą europejską: w 1993 roku po raz pierwszy została oddelegowana do Stałego Przedstawicielstwa Niemiec w Brukseli, gdzie zajmowała się przede wszystkim umowami stowarzyszeniowymi z państwami bałtyckimi.
Europejski wymiar pozostał istotnym elementem jej kariery również w kolejnych latach — najpierw jako kierowniczka referatu gospodarczego w Stałym Przedstawicielstwie (2008–2012), następnie jako koordynatorka ds. UE w biurze zastępczyni przewodniczącego frakcji CDU/CSU w Bundestagu (2014–07/2018) w Berlinie, a wreszcie jako zastępczyni Stałego Przedstawiciela Niemiec przy COREPER I (2018–2022).
Po powrocie do Federalnego Ministerstwa Gospodarki i Ochrony Klimatu od września 2022 roku objęła stanowisko dyrektorki poddepartamentu, odpowiadając za obszary polityki surowcowej, gospodarki o obiegu zamkniętym, ochrony zasobów oraz prawa ochrony środowiska. Od maja 2025 roku pełni funkcję dyrektorki departamentu ds. europejskich.
Bezpieczeństwo
Kai-Olaf Lang
Senior Fellow w grupie badawczej UE/Europa w Fundacji Nauka i Polityka (SWP) w Berlinie (od 2001 r.). W latach 1999-2000 asystent naukowy w Federalnym Instytucie Studiów Wschodnioeuropejskich i Międzynarodowych (BIOSt) w Kolonii. Główne obszary badawcze: transformacja, polityka wewnętrzna i systemy partyjne, polityka zagraniczna, bezpieczeństwa i europejska, stosunki dwustronne z Niemcami krajów Europy Środkowo-Wschodniej oraz krajów bałtyckich, Europejska Polityka Sąsiedztwa i polityka wschodnia UE. Dyplom w zarządzaniu (Uniwersytet w Konstancji). Doktorat w naukach politycznych (Uniwersytet w Kilonii). Studia w Warszawie, Pradze i Waszyngtonie. Członek komitetów doradczych i redakcyjnych licznych instytucji europejskich.
Społeczeństwo
Agnieszka Filiapiak
Agnieszka Filipiak jest przewodniczącą Towarzystwa Polsko‑Niemieckiego w Poznaniu. Od trzech lat organizuje w Poznaniu spotkania i projekty pamięci oraz wydarzenia kulturalne (m.in. koncerty chórów z Niemiec). Wspiera współpracę polsko‑niemiecką w Wielkopolsce poprzez sieciowanie organizacji i inicjatywy wydawnicze; w Forum Polsko‑Niemieckim wnosi perspektywę miast partnerskich.
Jakub Garsta
Jakub Garsta jest germanistą, nauczycielem, wykładowcą akademickim i tłumaczem, z niemal 20‑letnim doświadczeniem w polsko‑niemieckiej pracy edukacyjnej oraz w działaniach na rzecz spotkań i wymiany. Koordynuje polsko‑niemieckie projekty dotyczące edukacji demokratycznej, historii najnowszej, odwagi cywilnej oraz zaangażowania społecznego. Jego główne obszary pracy to edukacja międzykulturowa, kultura pamięci oraz dialog społeczny i religijny między Polską a Niemcami.
Irene Hahn-Fuhr
Członkini zarządu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej, członkini kierownictwa Zentrum Liberale Moderne, think tanku działającego w obszarze edukacji obywatelskiej i współpracy międzynarodowej. Pracowała m.in. jako ekspertka i kierowniczka biura rzecznika ds. polityki europejskiej frakcji Bündnis90/Die Grünen w Bundestagu, współpracowała z Niemieckim Towarzystwem Polityki Zagranicznej (DGAP) i Uniwersytetem Europejskim Viadrina, ostatnio kierowała warszawskim biurem Fundacji im. Heinricha Bölla.
Iwona Kowalczyk
Filolog polski, pracowała 5 lat w liceum. Od 29 lat prowadzi Jednostkę Centralną PNWM w polskiej części Euroregionu Pomerania w Szczecinie, wspierając partnerstwa szkolne i pozaszkolne. Realizuje projekty własne Stowarzyszenia Gmin Polskich Euroregionu Pomerania, min. dot. utworzenia Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej w Euroregionie Pomerania czy nauki języka sąsiada dla dzieci przedszkolnych. Ponadto od 25 lat koordynuje współpracę Euroregionu Pomerania z Bayerischer Jugendring.
Joanna Krawczyk
Joanna Krawczyk jest dyrektorką zarządzającą CORRECTIV.Europe — europejskiego oddziału CORRECTIV, niemieckiej organizacji medialnej działającej w interesie publicznym, specjalizującej się w dziennikarstwie śledczym, edukacji medialnej i technologii.
Joanna od wielu lat angażuje się w obszarze dziennikarstwa międzynarodowego i współpracy transgranicznej, odporności społeczeństw na dezinformację oraz budowania europejskich sieci dziennikarskich. Wcześniej była m.in. wicedyrektorką w German Marshall Fund of the United States, gdzie odpowiadała za programy rozwoju mediów w CEE, dyrektorką ds. Partnerstw w „Gazecie Wyborczej”, gdzie stworzyła fundację oraz pierwsze w Polsce programy wsparcia dla mediów śledczych i lokalnych, a także współtworzyła i kierowała Ukrainian Media Fund.
W ramach Forum Polsko-Niemieckiego wnosi przede wszystkim perspektywę dotyczącą mediów, debaty publicznej i dialogu społecznego, ze szczególnym uwzględnieniem dezinformacji, odporności informacyjnej oraz roli (lokalnego) dziennikarstwa w budowaniu zaufania społecznego.
Anna Poznańska
Kierowniczka działu komunikacji i współpracy strategicznej w Fundacji „Krzyżowa” dla Porozumienia Europejskiego. Od wielu lat działa na rzecz współpracy polsko-niemieckiej. Fundacja „Krzyżowa” prowadzi największy w Polsce Międzynarodowy Dom Spotkań Młodzieży. Każdego roku spotyka się tutaj około 16 000 osób, głównie młodych ludzi z Polski, Niemiec, Ukrainy i innych krajów Europy.
Jakob Reinhold
Referent ds. polityki edukacyjnej i szkolnictwa wyższego w Fundacji Konrada Adenauera w Berlinie, a także wiceprzewodniczący Federalnego Związku Towarzystw Niemiecko-Polskich oraz współprzewodniczący Towarzystwa Niemiecko-Polskiego w Berlinie. Zawodowo koncentruje się przede wszystkim na zagadnieniach odporności społecznej, porozumienia polsko-niemieckiego oraz sieciowania społeczeństwa obywatelskiego. Ponadto regularnie opracowuje i towarzyszy realizacji formatów młodzieżowych, dialogowych i wymiany w kontekście niemiecko-polskim. Podczas Forum Polsko-Niemieckiego 2026 koordynuje warsztat „Społeczeństwo”.
Edukacja
Hans-Jürgen Bömelburg
Profesor Uniwersytetu w Gießen, współprzewodniczący Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej Historyków i Geografów. Zainteresowania badawcze: kultura, historia idei i historia polityczna Europy Wschodniej we wczesnej epoce nowożytnej, historia najnowsza Europy Środkowo-Wschodniej, dzieje Polski (XV–XX w.), historia relacji polsko-niemieckich oraz historia regionalna i miejska Europy Wschodniej.
Eckhardt Fuchs
Dyrektor Instytutu Leibniza ds. Mediów Edukacyjnych | Instytutu im. Georga Eckerta i profesor historycznych i porównawczych badań edukacyjnych na Uniwersytecie Technicznym w Brunszwiku. Pracował w różnych instytucjach akademickich i był profesorem wizytującym w Sydney, Umeå, Tokio i Seulu. Pracuje jako ekspert ds. podręczników dla wielu organizacji międzynarodowych i kieruje pracą dwu- i wielostronnych komisji podręcznikowych w Europie. Jego zainteresowania badawcze obejmują globalną historię współczesnej edukacji, międzynarodową politykę edukacyjną, studia nad programami nauczania i rozwój podręczników. Opublikował na ten temat ok. 20 książek i 200 artykułów naukowych, w tym The Palgrave Handbook of Textbook Studies (2018). W latach 2012-2015 był przewodniczącym ISCHE.
Violetta Julkowska
Profesor nauk humanistycznych, specjalizuje się w historii historiografii i dydaktyce historii; badaczka pamięci i historii rodzinnych, zatrudniona na Wydziale Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Od 2008 w Radzie Ekspertów podręcznika polsko-niemieckiego, od 2010 członkini Prezydium Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej, od 2020 Współprzewodnicząca Komisji. Od 2024 członkini Komitetu Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk. Uczestniczka i współorganizatorka projektów edukacyjnych, ostatnio Cyfrowa Szkoła Wielkopolska, edycja 2020 oraz 2030.
Igor Kąkolewski
Historyk i dydaktyk, dyrektor Centrum Badań Historycznych w Berlinie PAN oraz profesor UWM w Olsztynie. Odbył staże m.in. w King’s College w Londynie oraz wykładał jako profesor wizytujący na University of Wisconsin w Madison i Uniwersytecie w Moguncji. W latach 2005–2010 pracownik Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Współtwórca wystaw stałych Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN oraz Muzeum Historii Polski. W latach 2012–2022 polski koordynator naukowy prac nad polsko-niemiecką serią podręcznika do nauki historii „Europa. Nasza historia”.
Verena Laubinger
Historyczka i dydaktyczka historii. Pracuje na Uniwersytecie im. Georga Augusta w Getyndze i bada relacje polsko-niemieckie oraz polsko-skandynawskie, a także historię wizualną. Stopień doktora uzyskała na podstawie rozprawy poświęconej przedstawianiu w mediach edukacyjnych społeczeństw okupacyjnych w okupowanej Polsce w latach 1939–1945. W swoim obecnym projekcie habilitacyjnym bada procesy demokratyzacji w społeczeństwie polskim na przełomie XIX i XX w. Od 2020 r. jest członkinią prezydium Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej Historyków i Geografów.
Joanna Pick
Nauczycielka w liceum im. Alexandra von Humboldta w Berlinie, członkini Prezydium Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej Historyków i Geografów oraz współprzewodnicząca polsko-niemieckiej Grupy Roboczej Nauczycielek i Nauczycieli.
Steffen Sammler
Pracownik naukowy w Instytucie Leibniza ds. mediów edukacyjnych | Instytut im. Georga Eckerta, gdzie m.in. koordynuje projekt European Forum for Reconciliation and Cooperation in History and Social Sciences Education (EFREC) a także prowadzi zajęcia z zakresu historii nowożytnej i najnowszej oraz jej dydaktyki w Instytucie Historii Uniwersytetu Technicznego w Brunszwiku. W ramach Observatory on History Teaching in Europe powołanej przy Radzie Europy koordynował powstanie raportu pt. „Economic Crises in History Teaching”.
Tomasz Stryjek
Pracownik naukowy Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk i wykładowca Uniwersytetu Civitas w Warszawie. Zajmuje się historiografiami, ideologiami narodowymi i politykami pamięci krajów Europy Środkowo-Wschodniej z największym udziałem Ukrainy, badacz relacji polsko-ukraińskich w przeszłości i obecnie, od 2025 r. kierownik projektu badawczego pt. „Nauczanie wielonarodowej historii: Niemcy – Polska – Ukraina Wspólne projekty podręcznikowe w kontekście przemian społecznych po inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r.”
Stephan Theilig
Historyk i nauczyciel w Campus Oberbarnimschulen w Eberswalde. Jest współdyrektorem Institut für Caucasica-, Tatarica- und Turkestan-Studien (ICATAT) oraz członkiem Teachers Advisory Council Fortunoff Archive for Holocaust Testimonies na Uniwersytecie Yale oraz Grupy Roboczej Nauczycielek i Nauczycieli przy Wspólnej Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej Historyków i Geografów. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na transnarodowej historii Europy Środkowo-Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem procesów powiązań i kształtowania się pograniczy między Bałtykiem, Morzem Czarnym a strefami stepowymi. Szczególne miejsce w jego badaniach zajmuje historia społeczności muzułmańskich w Europie, zwłaszcza Tatarów, a także zagadnienia hybrydyczności kulturowej, kształtowania tożsamości oraz transferu kulturowego w kontekstach przednowoczesnych i nowoczesnych. Obok działalności naukowej intensywnie angażuje się w edukację historyczno-obywatelską, zwłaszcza w projekty polsko-niemieckie, rozwój wieloperspektywicznych form nauczania oraz łączenie badań naukowych, szkoły i upowszechniania historii w przestrzeni publicznej.
Marcin Wiatr
Historyk, pedagog i literaturoznawca. Od 2013 r. jest pracownikiem naukowym Instytutu Leibniza ds. Mediów Edukacyjnych | Instytutu im. Georga Eckerta, gdzie jako sekretarz naukowy po stronie niemieckiej koordynuje prace Polsko-Niemieckiej Komisji Podręcznikowej oraz projekt bilateralnego podręcznika „Europa. Nasza historia”, a od 2021 r. opiekuje się pracami Niemiecko-Czeskiej Komisji Podręcznikowej.
Kultura
Marius Goldhorn
Ur. 1991, autor esejów, wierszy oraz dwóch powieści „Park” i „Die Prozesse”. www.mariusgoldhorn.com
Shelly Kupferberg
Urodzona w 1974 roku w Tel Awiwie, dorastała w Berlinie Zachodnim. Studiowała dziennikarstwo oraz teatrologię i muzykologię w Berlinie. Oprócz licznych audycji i materiałów przygotowywanych dla niemieckiej telewizji publicznej ARD od 30 lat prowadzi magazyny poświęcone kulturze, literaturze i sprawom społecznym. Poza regularnymi audycjami radiowymi na żywo prowadzi koncerty, spotkania autorskie i konferencje, a także wydarzenia organizowane przez instytucje kultury i festiwale.
Jesienią 2022 roku w wydawnictwie Diogenes ukazał się jej literacki debiut „Isidor”, który trafił na listę bestsellerów tygodnika Der Spiegel, został przetłumaczony na kilka języków i doczekał się adaptacji teatralnej wystawianej w wiedeńskim Burgtheater.
Jul Łyskawa
Ur. 1984 r., autor powieści „Prawdziwa historia Jeffreya Watersa i jego ojców” (wydawnictwo Czarne), za którą otrzymał Paszport Polityki, Nagrodę Literacką m.st. Warszawy, tytuł Odkrycie Empiku i polsko-niemiecką nagrodę JOSEPHA. Nominowany do Nagrody Literackiej Nike. W maju ukaże się jego książka poetycka „Wyprawa siedmiu zim przeciw krainie jazgarza” (wydawnictwo Warstwy), jesienią niemieckie tłumaczenie „Prawdziwej historii Jeffreya Watersa i jego ojców” (edition.fotoTAPETA). Mieszka w Warszawie.
Anne‑Bitt Gerecke
Anne‑Bitt Gerecke studiowała filologię niemiecką, skandynawską i romańską w Getyndze oraz Lund, a doktorat obroniła w Kilonii. Od 2004 roku w Instytucie Goethego odpowiada za program Litrix, zajmujący się międzynarodową promocją współczesnej literatury niemieckojęzycznej; obecnie program ten koncentruje się na niemiecko‑polskiej wymianie literackiej.
Młodzież
Nina Andrzejewska
Nina Andrzejewska jest prawniczką in-house z wieloletnim doświadczeniem w prawie gospodarczym. Specjalizuje się w ochronie danych oraz Legal Tech. Jest absolwentką kierunku prawo Unii Europejskiej i przyszłą mediatorką. W swojej działalności zawodowej i społecznej łączy nowoczesne technologie z zaangażowaniem na rzecz wzmacniania demokracji oraz rzeczowego dialogu ponad granicami.
Marcin Bubicz
Marcin Bubicz jest radcą prawnym z tytułem MBA. Od 2018 roku pełni funkcję radnego miasta Lublin i został wybrany jeszcze w trakcie studiów. Od 2025 roku jest rzecznikiem prasowym wojewody lubelskiego oraz jego pełnomocnikiem do spraw współpracy międzynarodowej. W 2019 roku pracował w Izbie Gmin brytyjskiego parlamentu.
Laura Christoph
Laura Christoph jest pracowniczką naukową i kierowniczką projektów w Instytucie Polityki Europejskiej (IEP). Studiowała nauki o komunikacji i politologię w Dreźnie oraz studia wschodnioeuropejskie i stosunki międzynarodowe w Monachium i Warszawie. W IEP koncentruje się na kwestiach rozszerzenia Unii Europejskiej, Partnerstwa Wschodniego oraz procesu akcesji Ukrainy do UE.
Sarah Eilingsfeld
Sarah Eilingsfeld jest zastępczynią dyrektora oraz kierowniczką programową w Europejskiej Akademii w Berlinie. Od ponad 10 lat realizuje innowacyjne projekty edukacyjne w Niemczech, Europie i na świecie. Jej główne obszary zainteresowań obejmują równość, młodzież oraz demokracja uczestnicząca.
Lukas Ellermann
Lukas Ellermann jest referentem w berlińskim Departamencie Senacie ds. Gospodarki, Energii i Przedsiębiorstw, gdzie zajmuje się współpracą gospodarczą Berlina z Europą Wschodnią. Jego wykształcenie obejmuje stosunki międzynarodowe i politykę bezpieczeństwa oraz zarządzanie ze specjalizacją w zakresie zarządzania łańcuchem dostaw. Doświadczenie zawodowe zdobywał w instytucjach publicznych i prywatnych, w tym w Komisji Europejskiej, GIZ oraz Siemens AG.
Anne Flotho-Liersch
Anne Flotho-Liersch jest zastępczynią dyrektora European Youth Parliament (EYP), jednej z największych europejskich sieci zajmujących się edukacją polityczną, dialogiem międzykulturowym oraz wymianą między młodymi ludźmi. Odpowiada za działania sieci dotyczące klimatu i zrównoważonego rozwoju, kieruje inicjatywami związanymi z budowaniem potencjału organizacyjnego oraz zajmuje się rozwojem metodologicznym i analizą wpływu działań. Koordynuje również sieć absolwentów. Studiowała w Maastricht, Wiedniu i Wrocławiu. Przed dołączeniem do EYP w 2022 roku pracowała w think tanku.
Ewelina Górecka
jest dyrektorką i członkinią zarządu Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana. Od 20 lat zawodowo związana jest z sektorem społeczeństwa obywatelskiego. Przez wiele lat koordynowała krajowe i międzynarodowe projekty z zakresu integracji europejskiej oraz komunikacji polityki europejskiej. Jest trenerką i autorką programów dotyczących edukacji obywatelskiej i współpracy międzynarodowej, a także angażuje się w reprezentowanie interesów krajowych i europejskich sieci społeczeństwa obywatelskiego.
Kevin Hanschke
Kevin Hanschke, ur. w 1995 roku w Jenie, jest menedżerem kultury i publicystą, współpracującym m.in. z Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ), Stiftung Preußischer Kulturbesitz, Klassik Stiftung Weimar oraz Busch-Reisinger Museum. Zajmuje się życiem kulturalnym w Niemczech Wschodnich i Europie Środkowo-Wschodniej, a także sztuką i teatrem. Studiował politologię i politykę kulturalną w Berlinie, Warszawie i Paryżu. W Kunststiftung Sachsen-Anhalt pełnił funkcję kierownika ds. debaty publicznej. Obecnie pracuje w obszarze międzynarodowej polityki kulturalnej w niemieckim ministerstwie kultury.
Michał Kołakowski
Michał Kołakowski jest urzędnikiem w Ministerstwie Rozwoju Gospodarczego i Technologii. Specjalizuje się w polityce europejskiej, przemysłowej i morskiej.
Zuzanna Lebelt
Zuzanna Lebelt jest absolwentką kierunku animacja na Nottingham Trent University i obecnie studiuje europeistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Szczególnie interesuje się tym, w jaki sposób media cyfrowe i storytelling mogą wspierać dialog międzynarodowy, przełamywać bariery kulturowe oraz wzmacniać integrację europejską.
Aleksandra Leks
Aleksandra Leks działa w obszarze społeczeństwa obywatelskiego, komunikacji i współpracy europejskiej. W GFPS-Polska koordynuje projekty i partnerstwa w ramach polsko-niemieckiej wymiany akademickiej i kulturalnej. W organizacji „o.zachodzie” zajmuje się komunikacją i fundraisingiem, a jej zainteresowania obejmują dziennikarstwo, zaangażowanie obywatelskie oraz relacje polsko-niemieckie.
Krzysztof Markowski
Krzysztof Markowski jest studentem studiów magisterskich na kierunku bezpieczeństwo międzynarodowe i dyplomacja w Akademii Wojskowej w Warszawie, specjalizującym się w bezpieczeństwie wewnętrznym UE i współpracy transgranicznej.
Jako były wolontariusz Europejskiego Korpusu Solidarności w Berlinie łączy doświadczenie zdobyte w Ministerstwie Obrony Narodowej oraz Fundacji Heinricha Bölla ze szczególnym zainteresowaniem współpracą instytucjonalną między Frontexem, EUAA i DG HOME.
Trang Nguyen
Trang Nguyen pracuje w Landesnetzwerk Bürgerengagement Berlin, gdzie współorganizuje bezpłatne szkolenia dla osób zaangażowanych społecznie i wzmacnia zaangażowanie obywatelskie. W tym kontekście poznała również Europejską Akademię w Berlinie i pogłębiła swoje zainteresowanie międzynarodową wymianą oraz formatami dialogu. Szczególnie interesuje ją łączenie ludzi o różnych perspektywach i umożliwianie im wzajemnej nauki.
Phillip Rothe
Phillip Rothe pracuje obecnie w berlińskim Urzędzie Senatu ds. Edukacji nad wspieraniem mobilności europejskiej w berlińskich szkołach. Wcześniej pracował w think tankach zajmujących się odpornością demokratyczną, dezinformacją oraz Europą Środkowo-Wschodnią i Bałkanami Zachodnimi. Wieloletnie kontakty z polskim środowiskiem kulturalnym, semestr zagraniczny w Warszawie oraz nauka języka polskiego trwale ukształtowały jego spojrzenie na Polskę.
Christina Schneider
Christina Schneider ukończyła studia magisterskie z nauk politycznych ze specjalizacją w stosunkach międzynarodowych na Uniwersytecie w Poczdamie. W pracy zawodowej zajmuje się przede wszystkim stosunkami dwustronnymi w dziedzinie współpracy młodzieżowej oraz zaangażowaniem młodego społeczeństwa obywatelskiego w Europie na rzecz demokracji, praw człowieka i praworządności. Jako wolontariuszka działa na rzecz spójności społecznej w swojej dzielnicy.
Kris Schneider
Kris Schneider jest wolontariuszem Europejskiego Korpusu Solidarności w Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana w Warszawie. Prowadzi warsztaty na tematy europejskie dla uczniów w szkołach na terenie całej Polski. Ma 23 lata, pochodzi z Berlina oraz posiada tytuł licencjata z nauk politycznych i tytuł magistra studiów europejskich.
Lara Scholz
Lara Scholz studiowała politologię i nauki o zrównoważonym rozwoju w Lüneburgu, a niedawno odbyła staż w Fundacji Konrada Adenauera w Polsce. Jesienią planuje rozpocząć studia magisterskie z zakresu studiów nad Europą Wschodnią na Wolnym Uniwersytecie w Berlinie. Ponadto angażuje się politycznie i szczególnie interesuje się kwestiami bezpieczeństwa oraz polityką Europy Środkowej i Wschodniej.
Farzanah Shafii
Farzanah Shafii jest asystentką naukową w Towarzystwie im. Maxa Plancka i wspiera programy wspierające młodych naukowców na początku kariery. Studiowała politologię i socjologię na Uniwersytecie Ludwika Maksymiliana w Monachium oraz stosunki międzynarodowe i dyplomację na Uniwersytecie w Trewirze. Jej główne obszary zainteresowań obejmują politykę zagraniczną i bezpieczeństwa, badania nad pokojem i konfliktami, a także kwestie płci, feministycznej polityki zagranicznej i odporności demokratycznej.
Szmo Kacprzak
Szmo Kacprzak jest absolwentem Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego i studentem Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego. Jest członkiem zarządu Fundacji Przyjaciół Młodzieżowego Strajku Klimatycznego oraz członkiem Rady Krajowej Partii Razem. Działa zawodowo, aktywistycznie i politycznie na rzecz sprawiedliwości klimatycznej i społecznej oraz partycypacji młodych ludzi.
Hannah Voß
Hannah Voß studiowała socjologię i historię na Uniwersytecie w Konstancji oraz na Uniwersytecie w Tartu w Estonii, a tytuł magistra studiów socjokulturowych uzyskała na Uniwersytecie Europejskim Viadrina we Frankfurcie nad Odrą. Od stycznia 2024 roku pracuje jako kierowniczka projektów w Fundacji Freya von Moltke na rzecz Neue Kreisau, gdzie odpowiada za projekty edukacyjne dotyczące historii cywilnego oporu przeciwko nazizmowi oraz pojednania niemiecko-polskiego.
Anna Walczak
Anna Walczak zajmuje się prawem UE, praworządnością i demokracją. Pracuje jako redaktorka w EU Law Live oraz jest współzałożycielką fundacji Our Rule of Law, dwukrotnie uznanej za krajowego laureata Nagrody Młodzieżowej im. Karola Wielkiego. Jest absolwentką prawa europejskiego na Uniwersytecie w Lejdzie, była stażystką w Komisji Europejskiej.
Marcin Wierzbowski
Marcin Wierzbowski jest na początku kariery zawodowej i posiada pierwsze doświadczenie. Relacje między Polską i Niemcami zgłębiał poprzez udział w wymianach młodzieżowych, studia z zakresu stosunków międzynarodowych oraz nauk społeczno-kulturowych, a także pracę jako asystent naukowy w różnych instytucjach badawczych. Obecnie pracuje jako specjalista ds. prognozowania i angażuje się w różne projekty, w tym inicjatywy polsko-niemieckie.
Polityka globalna
Róża Romaniec
Urodziła się w 1972 w Gliwicach, po maturze wyjechała na studia do Niemiec. Studiowała na Uniwersytecie w Heidelbergu i Dortmundzie – dziennikarstwo i nauki polityczne. Po stażu dziennikarskim w Deutsche Wells w połowie lat 90-tych pracowała jako wolna dziennikarka dla różnych niemieckich i polskich mediów. Jest laureatką różnych nagród, w tym Polsko-Niemieckiej Nagrody Dziennikarskiej. Dziś kieruje działem polityki w Deutsche Welle. Jej hobby to podróży, kulinaria i Włochy, jak również historia i architektura.
Gerlinde Niehus
Dr Gerlinde Niehus przez ponad 25 lat pracowała na różnych stanowiskach kierowniczych i menedżerskich w strukturach NATO oraz Komisji Europejskiej. Reformy na rzecz wzmacniania pokoju, bezpieczeństwa i demokracji stanowiły i nadal stanowią główny motyw jej działalności zawodowej. W latach 2019–2024 pełniła w Kwaterze Głównej NATO funkcję zastępczyni dyrektora ds. współpracy w zakresie bezpieczeństwa z państwami partnerskimi NATO. Wcześniej była redaktor naczelną NATO, kierując działem komunikacji i spraw publicznych, a następnie rozwijała relacje NATO ze społeczeństwem obywatelskim.
Gerlinde Niehus uzyskała stopień doktora w zakresie stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie w Münster. Obecnie pracuje jako niezależna ekspertka ds. NATO oraz międzynarodowej polityki bezpieczeństwa. Jest również współzałożycielką Brussels Freedom Hub.
Cathryn Clüver Ashbrook
Cathryn Clüver Ashbrook to niemiecko-amerykańska analityczka gospodarcza i polityczna. Była dyrektorką i prezeską Deutsche Gesellschaft für Auswärtige Politik, a obecnie pełni funkcję Senior Advisor w programie „Zrównoważona Gospodarka Rynkowa” fundacji Bertelsmann Stiftung, gdzie kieruje obszarem badań dotyczącym bezpieczeństwa gospodarczego i odporności międzysektorowej.
Przez ponad dziesięć lat kierowała trzema dużymi inicjatywami badawczymi w Belfer Center for Science and International Affairs przy Harvard Kennedy School, w tym współtworzonymi przez siebie projektami „Future of Diplomacy Project” oraz programem badawczym poświęconym transatlantyckim kwestiom bezpieczeństwa i handlu. Wcześniej była członkinią zarządu European Policy Centre oraz pracowała jako doradczyni strategiczna w Roland Berger w Szanghaju, Pekinie, Hamburgu i Paryżu.
Karierę zawodową rozpoczęła jako dziennikarka telewizyjna w CNN International w Atlancie i Londynie. Jest stypendystką programów Eisenhowera i Trumana oraz działa w wielu organizacjach non profit w Europie, m.in. w radzie powierniczej programu Arthur F. Burns Fellowship, radzie absolwentów Brown University, Radzie Strategicznej European Forum Alpbach oraz zarządzie Niemiecko-Amerykańskiej Komisji Fulbrighta.
Clüver Ashbrook studiowała na Brown University, London School of Economics and Political Science oraz Harvard Kennedy School i utrzymuje związki akademickie zarówno w Europie, jak i w Stanach Zjednoczonych.
W styczniu 2026 roku ukazała się jej pierwsza książka — bestseller tygodnika Der Spiegel pt. „Der Amerikanische Weckruf”, wydana przez Brandstätter Verlag.
Kultura pamięci
Łukasz Galusek
Zajmuje się dyplomacją publiczną oraz kulturą, sztuką i architekturą Europy Środkowej. Dyrektor Muzeum Śląskiego w Katowicach, w latach 2018–2025 dyrektor programowy Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie.
Zasiada w Radzie Programowej Forum Polsko-Czeskiego przy Ministrze Spraw Zagranicznych RP. Współtworzy DILEMMA. The Mobile Academy of Dialogue zrzeszającą intelektualistów i artystów z Europy Środkowej, Bałkanów i Kaukazu. Jest członkiem Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa oraz Europejskiej Sieci Muzeów Historii Miejskiej przy Muzeum Historii Barcelony.
Agnieszka Gąsior
Dyrektorka Muzeum Śląskiego w Görlitz, historyczka sztuki i germanistka. Urodzona w Zielonej Górze (Grünberg), w latach 2001–2019 była związana z dzisiejszym Leibniz-Institut für Geschichte und Kultur des östlichen Europa (GWZO) przy Uniwersytecie w Lipsku. W 2021 roku objęła stanowisko dyrektorki Muzeum Śląskiego w Görlitz. Jest autorką i redaktorką licznych publikacji oraz tomów zbiorowych.
Raphael Gross
Prezes Fundacji Niemieckiego Muzeum Historycznego (Deutsches Historisches Museum, DHM) oraz wykładowcą Uniwersytetu w Lipsku. Wcześniej pełnił funkcję dyrektora Leo Baeck Institute w Londynie, Żydowskiego Muzeum we Frankfurcie nad Menem oraz Instytutu Fritza Bauera, a także kierował Instytutem Dubnowa ds. Historii i Kultury Żydowskiej przy Uniwersytecie w Lipsku.
W DHM realizuje międzynarodowy cykl naukowych sympozjów „Historyczna zdolność osądu” oraz kieruje działającą przy muzeum jednostką sztabową odpowiedzialną za utworzenie Centrum Dokumentacyjnego „II wojna światowa i niemiecka okupacja w Europie”.
Robert Kostro
Historyk, publicysta, menedżer kultury. Dyrektor Archiwum Głównego Akt Dawnych. W latach 80. działał w opozycji demokratycznej. Był współtwórcą i dyrektorem Muzeum Historii Polski (2006-2024). Publikował m.in. w „Polityce Polskiej”, „Życiu”, „Kwartalniku Konserwatywnym”, „Rzeczpospolitej”, „Więzi”, „Nowych Książkach”, „IWM Post”. Współautor m.in. książek „Pamięć i odpowiedzialność” (2005) oraz „Państwowiec w muzeum” (2025).
Peter Oliver Loew
Dyrektor Niemieckiego Instytutu Spraw Polskich w Darmstadt. Historyk i kulturoznawca, tłumacz, profesor honorowy na Politechnice w Darmstadt (TU Darmstadt). Zajmuje się obserwacją życia politycznego i kulturalnego w Polsce. W swoich badaniach koncentruje się na historii i współczesności Polski oraz relacjach polsko-niemieckich, a także na problematyce mniejszości, dziejach Gdańska oraz zagadnieniach związanych z muzyką, literaturą, narodem i społeczeństwem.
Paweł Machcewicz
Historyk, profesor w Instytucie Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, w latach 2008-2017 twórca i pierwszy dyrektor Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku; opublikował wiele książek na temat historii XX wieku, a także współczesnych sporów o przeszłość, m.in. Muzeum (2017, wydanie niemieckie: Der umkämpfte Krieg. Das Museum des Zweiten Weltkriegs in Danzig. Entstehung und Streit, 2018), Wina, kara, polityka. Rozliczenia ze zbrodniami II wojny światowej (2021; współautor: A. Paczkowski), Narodowy komunizm po polsku. „Partyzanci” Moczara (2025).
Marcin Napiórkowski
Semiotyk, profesor w Instytucie Kultury Polskiej UW. Zajmuje się historią kultury, pamięcią zbiorową oraz rolą opowieści w budowaniu wspólnot i podejmowaniu decyzji. Autor kilkudziesięciu artykułów naukowych oraz 7 monografii. Stały współpracownik „Tygodnika Powszechnego”, publikował też m.in. w „Więzi”, „Znaku”, „Polityce” czy „Gazecie wyborczej”. Prowadzi blog mitologiawspolczesna.pl. Od września 2024 kieruje Muzeum Historii Polski.
Robert Parzer
Zajmuje się historią zbrodni narodowosocjalistycznych w Niemczech oraz na okupowanych ziemiach polskich. Pracował w różnych instytucjach, m.in. w Instytucie Historii Współczesnej w Monachium i Berlinie (Institut für Zeitgeschichte München-Berlin), w Głównym Archiwum Państwowym Hesji w Wiesbaden oraz w Fundacji Saksońskie Miejsca Pamięci (Stiftung Sächsische Gedenkstätten). Od marca 2023 roku jest pracownikiem naukowym Fundacji Pomnik Pomordowanych Żydów Europy w Berlinie. Jest autorem licznych publikacji poświęconych narodowosocjalistycznym zbrodniom „eutanazji”, dezercjom podczas II wojny światowej oraz wybranym aspektom kultury pamięci w przestrzeniach wirtualnych.
Magdalena Saryusz-Wolska
Profesor nauk o kulturze, zajmująca się badaniami nad kulturami pamięci w Niemczech i w Polsce. Od 2024 roku dyrektorka Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Wcześniej pracowała m.in. na Uniwersytecie Łódzkim, w Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie oraz na Uniwersytecie Johannesa Gutenberga w Moguncji. Ostatnio opublikowała książkę „Microhistories of Memory. Remediating the Holocaust by Bullets in Post-War West Germany” (Nowy Jork – Oksford 2023).
Thorsten Smidt
Studiował historię sztuki, germanistykę oraz filozofię w Kolonii, Hamburgu i Warszawie.
Po pracy m.in. w Museumslandschaft Hessen Kassel oraz w Städel Museum we Frankfurcie nad Menem, od 2016 roku pełni funkcję dyrektora ds. wystaw Fundacji Dom Historii Republiki Federalnej Niemiec (Stiftung Haus der Geschichte der Bundesrepublik Deutschland).
Przemysław Terlecki
Dyrektor Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości. Absolwent Uniwersytetu Poznańskiego, politolog menadżer kultury, promotor historii, wieloletni, były dziennikarz radiowy i telewizyjny, związany z Polskim Radiem i Telewizją Polską. Menadżer i organizator wielu przedsięwzięć związanych z pamięcią historyczną, twórca scenariuszy inscenizacji oraz koordynator dużych wydarzeń masowych propagujących historię Polski. Jako pełnomocnik wojewody wielkopolskiego, odpowiadał za przygotowanie i zorganizowanie obchodów 100-lecia odzyskania przez Polskę niepodległości oraz 100. rocznicy wybuchu Powstania Wielkopolskiego. Wcześniej, w 2016 roku Koordynator centralnych obchodów 1050-lecia Chrztu Polski reprezentujący stronę kościelną. Członek Rady Społecznej przy Metropolicie Poznańskim abp Zbigniew Zielińskim. Od lutego 2020 roku dyrektor Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości oraz inicjator budowy nowej siedziby Muzeum Powstania Wielkopolskiego, która rozpoczęła się w lutym 2024 roku. Jeden z głównych inicjatorów ustanowienia w 2021 roku nowego święta państwowego – Narodowego Dnia Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego 1918-1919.
Rafał Wnuk
Badacz antysowieckiego i antyniemieckiego oporu w Europie w XX w. zajmujący się też studiami nad polityką pamięci. Autor m.in. książek: Za pierwszego Sowieta. Polska konspiracja na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej (wrzesień 1939-czerwiec 1941); Leśni Bracia. Podziemie antykomunistyczne na Litwie. Łotwie i w Estonii. 1944-1956; Niezłomni czy realiści? Polskie podziemie antykomunistyczne bez patosu (współautor S. Poleszak). Pomysłodawca i redaktor naczelny „Atlasu polskiego podziemia niepodległościowego 1944-1956, współtwórca wystawy i dyrektor Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.
Ingo Wuttke
Historyk; w 2008 roku rozpoczął pracę w Ruhr Museum, gdzie jako wolontariusz współtworzył nową wystawę stałą na terenie wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO kompleksu Zollverein. W kolejnych latach uczestniczył w realizacji licznych projektów wystawienniczych muzeum. Po obronie rozprawy doktorskiej poświęconej przemysłowcowi hutniczemu Ernstowi Poensgenowi (2021) od 2022 roku pracuje w Ruhr Museum jako kurator ds. historii przemysłu i historii najnowszej.
Europa
Edwin Bendyk
Prezes zarządu Fundacji im. Stefana Batorego, dziennikarz, pisarz, publicysta tygodnika „Polityka”.
Stefan Meister
Kierownik Centrum ds. Europy Wschodniej, Rosji i Azji Centralnej w Niemieckiej Radzie ds. Polityki Zagranicznej (Deutsche Gesellschaft für Auswärtige Politik e.V.).
Wcześniej był dyrektorem biura Fundacji Heinricha Bölla na Kaukazie Południowym w Tbilisi (2019–2021). Przedtem w DGAP pełnił funkcję kierownika Centrum Roberta Boscha ds. Europy Środkowo-Wschodniej, Rosji i Azji Centralnej (2017–2019), a także kierownika programu ds. Europy Wschodniej, Rosji i Azji Centralnej oraz starszego eksperta (Senior Policy Fellow) w zespole Wider Europe Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych (European Council on Foreign Relations) (2013–2014). Wielokrotnie uczestniczył jako obserwator wyborów w krajach postsowieckich z ramienia OBWE oraz Unii Europejskiej. Jako fellow Transatlantic Academy w Waszyngtonie (2015–2016) zajmował się problematyką rosyjskiej dezinformacji.
Stefan Meister uzyskał stopień doktora na podstawie rozprawy pt. „Transformacja rosyjskiego systemu nauki i szkolnictwa wyższego” (2007). Studiował politologię oraz historię Europy Wschodniej na uniwersytetach w Jenie, Lipsku i Niżnym Nowogrodzie. Jako współautor opublikował książki „The Eastern Question” (2016), „The Eastern Voices” (2017) oraz „The Russia File” (2018), wszystkie nakładem Brookings Press. W 2019 roku był współredaktorem książki „Geo-politics and Security. A New Strategy for the South Caucasus”.
Linn Selle
Kierowniczka Centrum Europejskiego im. Alfreda von Oppenheima w Niemieckiej Radzie ds. Polityki Zagranicznej (Deutsche Gesellschaft für Auswärtige Politik e.V.).
Anja Wallau
Komisarz ds. podstawowych kwestii polityki europejskiej, koordynacji UE i stosunków zewnętrznych UE w Federalnym Ministerstwie Spraw Zagranicznych
Język
Rafał Bartek
Rafał Bartek jest przedstawicielem samorządu oraz przewodniczącym Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce. Od wielu lat angażuje się na rzecz mniejszości niemieckiej w Polsce, m.in. jako przewodniczący Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim oraz jako przewodniczący sejmiku województwa opolskiego.
Anja Geissel
Anja Geissel pracuje od ponad 25 lat w Instytucie Goethego od ponad 25 łat Obecnie Dyrektorka Działu Językowego
w Instytucie Goethego w Warszawie. W latach 1997–1999 pracowała jako nauczycielka języka niemieckiego w Kolegium Nauczycielskim Języka Niemieckiego w Jeleniej Górze.
Agnieszka Korman
Dr Agnieszka Korman jest związana z sektorem edukacji i aktywnie działa na rzecz promocji języka polskiego oraz polsko-niemieckiej współpracy edukacyjnej. W swojej działalności łączy specjalistyczną wiedzę z praktycznym doświadczeniem zdobytym w pracy szkolnej.
Arkadiusz Łuba
Arkadiusz Łuba jest literaturoznawcą i kulturoznawcą, publicystą oraz ekspertem w zakresie języka polskiego, edukacji i pośrednictwa kulturowego. Działa aktywnie w polsko-niemieckich środowiskach edukacyjnych i kulturalnych, a jako ekspert zewnętrzny Instytutu Rozwoju Języka Polskiego wnosi specjalistyczną wiedzę dotyczącą promocji języka polskiego za granicą.
Erik Malchow
Dr Erik Malchow jest kulturoznawcą oraz kierownikiem ds. komunikacji w KoKoPol. Działa na styku polsko-niemieckiej współpracy edukacyjnej, kulturalnej i komunikacyjnej oraz współtworzy kampanię „Polski ist cool”, której celem jest wzmacnianie pozycji języka polskiego w Niemczech.
Magdalena Telus
Dr Magdalena Telus jest polonistką, slawistką i germanistką. Jako kierowniczka naukowa KoKoPol zajmuje się przede wszystkim językiem polskim w Niemczech oraz językiem polskim jako językiem odziedziczonym.