Wyrwała
się ze szponów stereotypów i wzorców narzucanych przez społeczeństwo. Uwolniła
się i nikt nie ma prawa jej ścigać, bo ona już tam nie wróci. Postępuje zgodnie
ze swoją wolą, reaguje, komunikuje swoje odczucia i potrzeby. Tę opowieść o
wyzwoleniu kobiety z utartych przez stulecia schematów snują przez taniec
nowoczesny autorki spektaklu „Pussy Willow”, pokazanego na tegorocznym „DO
Festival” w Gdańsku.
Rola
i miejsce kobiet w społeczeństwie zmieniały się na przestrzeni wieków. Przez
stulecia kobieta była uważana za słabą płeć. Ograniczaną do pełnienia konkretnych,
narzuconych ról w społeczeństwie. Panował stereotyp kobiety niedorównującej
mężczyźnie.
W epoce internetu i
nadal dość zmaskulinizowanym świecie, nie można zapominać o ciele, często
traktowanym jak towar, który ma swoją cenę, a każdy jego fragment może zostać
poddany krytycznej ocenie społeczeństwa.
Analiza
tych stereotypów i refleksja nad rolą kobiet to cel spektaklu „Pussy Willow”.
Pomysł na tematykę i choreografię występu przygotowanego przez Marlen Pflüger z
Niemiec i India deVere z Belgii pojawił się 1,5 roku temu w domowym
zaciszu, a dokładniej kuchni Marlen. Dla artystek wybór tematu i rozwijania
konceptu właśnie w kierunku szeroko rozumianej kobiecości był bardzo
intuicyjny. Tematyka była im niezwykle bliska i oczywista, od początku
wiedziały, że chcą opowiedzieć swoją historię, czyli po prostu historię
kobiety. Kim ona jest, jak się zachowuje, jakie ma uczucia, co potrafi i do
czego ma prawo. Spektakl nie tylko miał ukazać ją jako wyłamującą się ze schematu,
podążającą własną ścieżką, ale także jako osobę żyjącą w społeczeństwie, w
popkulturze, a w końcu po prostu kobietę żyjącą w naturze, a więc w rozumieniu
ciała, kontaktu z nim, wolności wyboru, bezgraniczności.
Występ taneczny rozpoczęło
ukazanie cyklu życia w naturze, opisanie roli kobiety w przyrodzie przez
porównanie jej do wierzby – na początku spektaklu tancerki imitowały jej rozrastanie
się i kwitnięcie, będące symbolem narodzenia się nowych istot, które muszą
nauczyć się żyć i funkcjonować w społeczeństwie. W dalszych częściach artystki wyraziły
tańcem okres dorastania, a później pewnej stabilności, aby na koniec ukazać zamknięcie
cyklu życia, poprzez wyniesie gałęzi (będącej wcześniej częścią scenografii) na
zewnątrz budynku, w którym odbywało się przedstawienie. Tym prostym
zabiegiem pokazano, że wszystko, co pochodzi z natury, w końcu do niej powraca,
tworząc zamknięty obieg.
W ramach spektaklu
tanecznego „Pussy Willow” Marlen Pflüger i India deVere przedstawiły
obraz kobiety w różnych środowiskach. Jak powiedziały twórczynie, tematem
wystąpienia była wolność wyboru przestrzeni dla kobiecego ciała. Przedstawiono
różne formy ekspresji i emocji. W formie tańca nowoczesnego ukazały między
innymi bunt i frustrację, symbolicznie wyrzucając z życia przedmioty, ludzi, ale
też emocje. Za pomocą dynamicznych ruchów artystki przedstawiły również
współżycie seksualne i związane z nim emocje, przeżycia.
Wszystkiemu towarzyszyły
odpowiednio dobrana praca świateł, zmieniająca się z delikatnych,
przyciemnionych lamp w stroboskopy oraz muzyka – od imitującej dźwięki przyrody
do drastycznych okrzyków i agresywnych tonów. Symbolika była zauważalna nie
tylko w samych ruchach i scenerii, ale także w strojach tancerek. Sznury owinięte
wokół miejsc intymnych jednej z nich, układające się w krój bielizny,
symbolizowały pewne uciśnienie, blokadę kobiecości, być może odebranie jej
przez kogoś. Druga miała na sobie wiele warstw różnych ubrań, założonych w
zupełnie nielogicznej kolejności
– spodnie, spódniczkę,
strój kąpielowy czy bieliznę. Autorki chciały pokazać przez to także
warstwowość i złożoność kobiecej natury, a przez chaos w nakładaniu na siebie
części garderoby – dążenie do wolności i chęć wyłamania się z utartego schematu
i przyjętych norm społecznych.
„Pussy
willow (bazie wierzbowe) posiadają głęboko rozrastające się korzenie, które
można uznać za inwazyjne, gdy zostaną posadzone w niewłaściwym miejscu” (Badgett,
2021 [tłum. własne]). Bazie stały się w spektaklu główną metaforą
kobiety na tyle, by właśnie taki tytuł mu nadać. Wierzba, której kwiaty to bazie, ma
głęboko rozrastające się korzenie. Ale kiedy znajdzie się w nieodpowiednim
miejscu, może działać negatywnie. Przytoczony cytat z Badgett tak
naprawdę nie ma nic wspólnego z tematyką kobiecą, bo pochodzi ze strony
poradnikowej gardeningknowhow.com dotyczącej ogrodnictwa, a sam artykuł mówi o
tym jak dbać o bazie wierzbowe. Fragment użyty został do promocji spektaklu w internecie,
pojawił się także na kartkach, z którymi widzowie mogli zapoznać się przed
spektaklem. Jego treść stała się jednak metaforą kobiety, ale znaczenie ma
również sama nazwa rośliny. Autorki sprytnie posłużyły się tutaj homonimem
słowa „pussy”, które samodzielnie (w sposób wulgarny) określa kobiece
narządy płciowe, ale już jako „pussy willow” oznacza wierzbę iwę.
Pomysłodawczynie
spektaklu nadały mu jeszcze inne znaczenie. Bazie w kontekście performance’u symbolizują
kobietę, która jest istotą złożoną i bogatą w ludzkie piękno. Buduje relacje z
innymi, jest pełna emocji, czułości i opiekuńczości, a zarazem jest silna, bo zapuszcza
korzenie mocno w głąb. Takie były też tancerki: czułe, ale jednocześnie pełne
wewnętrznej siły, mocno zakorzenione w samych sobie.
Jednak,
jak podkreśla cytat z Badgett, sedno tkwi w tym, w jakim miejscu dochodzi do
rozprzestrzeniania się tych korzeni. Wierzba, będąca metaforą kobiety, czy też
ogólniej mówiąc człowieka, może być bezwartościowa w jednym miejscu, ale
niesamowicie ważna i potrzebna w innym. Czasem nie chodzi o zmianę samego
siebie, ale zmianę otoczenia. Na takie, do którego będzie się pasowało, da siłę
i natchnienie, pokaże, że to, co robimy, ma wartość. W końcu na takie
otoczenie, które wyciągnie pomocą dłoń i pozwoli korzeniom harmonijnie się rozrastać.
Spektakl „Pussy
Willow” odbył się 3 sierpnia 2023 roku w Zakładzie Kulturalnym w Gdańsku.
Występ był częścią warsztatów i festiwalu „DO Festival”, którego partnerem było
Miasto Gdańsk oraz Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej.
Timur Wesołowski