Butoh, znany także jako taniec ciemności, to japońska forma
sztuki, która powstała w latach 50. XX wieku i została stworzona przez
Tatsumiego Hijikate i Kazuo Ohno. To reakcja na wojenną traumę i zmiany
społeczne w Japonii. Tancerze butoh poruszają się powoli, często w sposób
skrępowany, a na ciele mają białe malunki, symbolizujące śmierć i czystość.
Butoh, jako taniec surrealistyczny, eksploruje ukryte prawdy i emocje. Ta forma
ekspresji twórczej jest wglądem w samego siebie, a tancerze często zadają sobie
pytania o śmierć i granice ludzkiego ciała. Artyści butoh wkraczają w sfery
niedostępne dla większości z nas, ożywiając to, co niewygodne i
niewypowiedziane.
Choć zakorzeniony w japońskiej
kulturze, butoh zdobył uznanie na całym świecie, łącząc tradycję z
nowoczesnością. Właśnie dzięki tej zachodniej fascynacji powstał „Butohpolis” –
Międzynarodowy Festiwal Sztuki Butoh. W maju w Warszawie odbyła się VI edycja
tego wydarzenia. Festiwal zbiera reprezentantów tej sztuki z całego świata,
oferując im przestrzeń do podzielenia się swoimi rozmyślaniami i rozumieniem
tego rodzaju tańca.
– Jesteśmy w dużym napięciu, pełni antycypacji. Miałem
styczność z tym festiwalem. Każda poprzednia edycja powalała z nóg – wyznał
jeden z widzów. Specjalnie na występ niemiecko-włoskiego duetu VestAndPage pt. 1 9 Monolog do Warszawy przyjechali
berlińscy miłośnicy tańca butoh, podkreślając tym samym międzynarodowy
charakter tego wydarzenia.
Od 2006 roku niemiecka artystka
Verena Stenke i wenecki artysta oraz pisarz Andrea Pagnes współpracują jako
duet VestAndPage, zdobywając uznanie w dziedzinie sztuki performatywnej,
pisarstwa oraz projektów artystycznych wokół sztuki butoh. Przez ponad dekadę
badają zjawisko performansu i filmu, łącząc cielesność z poezją i tańcem.
W performansie 1 9 Monolog Stenke i Pagnes zbudowali niezwykle osobisty i głęboko
poruszający dialog z ciałem i śmiercią. Performance łączył w sobie taniec,
poezję oraz muzykę. Towarzyszące w tle nagrania tekstów autorki, nakierowywały
widza na specyfikę poruszanego tematu. “Nieś
je w mym cieniu, dni twoje. Światło księżyca przenika mnie. Jeśli istnieje coś,
co może cicho, niepostrzeżenie i niezauważalnie zabijać, to istnieje również
coś, co może cicho, niepostrzeżenie i niezauważalnie być pożywką do przetrwania…”
– staje się centralnym elementem występu. Słowa te tworzą most między
precyzyjną samoobserwacją a globalną i literacką zewnętrznością.
Stenke, która w przeszłości
chorowała na gruźlicę, poświeciła swój performance w rozmowę z własnym ciałem,
jego przyszłą śmiercią i rozkładem. Gorset zbudowany z drutu symbolizować mógł
kajdany kruchego i zawodnego ciała, które prowadzi nas przez życie. Kulminacją
występu było porzucenie gorsetu, co można interpretować jako pogodzenie się z
datą ważności własnego życia. Podsumowując swoją myśl, artyści włączyli widzów
do ostatniego aktu – spowiedzi wypowiadanej do mikrofonu i zaaranżowanej na
żywo. Ta interakcja tworzyła atmosferę bawienia się własnym żalem,
pozostawiając publiczność z głębokim przemyśleniem nad kruchością ludzkiej
egzystencji.
– Doświadczenie to było wyjątkowo
intensywne, nieprzyjemne pod względem fizycznym. Widok krwi oraz chodzenie po
szkle sprawiały, że emocje nabierały dodatkowego ciężaru. Wczuwanie się w
sytuację osoby chorującej długotrwale dodawało jeszcze więcej grozy,
jednocześnie zderzając nas z surową rzeczywistością. – takie słowa można było
usłyszeć od opuszczających przestrzeń widzów. Te drastyczne gesty mówiły o
ulotności i intensywności ludzkiego życia. Cicha rozmowa i wymieniany oddech
między artystami, których dzieliła szklana ściana, przykuwała uwagę. Wzbudzało
to w widzu niepokój przed możliwym roztrzaskaniem i wybudzeniem z
performatywnego transu. Po wydarzeniu tym bardziej uderzają słowa jednej z
widzek – Ja choruję, to jest o mnie.
Performance wywoływał refleksje,
płacz oraz wstręt – widoczne było to na twarzach oglądających. Wydarzenie
wyjątkowe w swojej formie, nie tylko w skali Polski, lecz także w skali Europy,
pomimo trudnej tematyki, cieszyło się dużym zainteresowaniem. Projekt otrzymał
wsparcie finansowe Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z Funduszu
Promocji Kultury, w ramach programu „Taniec”, realizowanego przez Narodowy
Instytut Muzyki i Tańca, oraz m.st. Warszawy. Fundacja Współpracy
Polsko-Niemieckiej współfinansowała polską premierę filmu STRATA w ramach VI
Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Butoh „Butohpolis”.
Karolina L. Nowakowska