Historia nadal odgrywa bardzo istotną rolę w relacjach polsko-niemieckich.
W polskich ocenach Niemiec wyraźnie widoczna jest polaryzacja polityczna, jak wynika
z opublikowanych właśnie badań Barometr Polska-Niemcy 2020.
Prawie jedna trzecia (30%) skojarzeń Polaków z Niemcami jest
związana z tematyką wojenną. Hasła opisujące Niemcy jako kraj silnej gospodarki
i dobrobytu stanowią 14% asocjacji respondentów z Polski, a 8%
wiąże się z kulturą, turystyką i językiem. Tymczasem po niemieckiej stronie
właśnie ta grupa skojarzeń z Polską jest najliczniejsza (29%), a jej liczebność
wzrosła. Skojarzenia związane z historią zajmują 7%. Rzadziej niż w ostatnich
latach Niemcy wiążą Polaków z przestępczością i nieporządkiem (4%). „Bardzo cieszy,
że dla Niemców Polska jest coraz częściej atrakcyjnym turystycznie
krajem, kojarzonym z pięknymi miejscami na wypoczynek”, komentuje wyniki dr
Agnieszka Łada z Deutsches Polen-Institut, współautorka badań. „Po polskiej
stronie wyraźny jest wzrost emocjonalnych skojarzeń związanych z
najtrudniejszym rozdziałem wspólnej historii– od 2016 roku odsetek
tych skojarzeń podniósł się z 21%, coraz rzadziej Polacy zaś myślą o Niemczech
jako o kraju o wyższym standardzie życia i rozwoju.
Badania z serii Barometr Polska-Niemcy prowadzone są przez Instytut Spraw
Publicznych i Fundację Konrada Adenauera, obecnie również z Deutsches
Polen-Institut i Fundacją Współpracy Polsko-Niemieckiej od 2000 roku. Pozwalają
one obserwować dynamikę zmian we wzajemnym wizerunku Polaków i Niemców. Do tej pory
zwłaszcza obraz Niemiec w Polsce był dobry i ulegał poprawie. W porównaniu do badań z
2018 roku wizerunek Niemiec w Polsce pogorszył się. Odsetek pozytywnych opinii
o rozwoju gospodarki czy funkcjonowania państwa spadł, ale nie wzrósł jednocześnie
odsetek ocen negatywnych. Więcej Polaków wystawia za to
oceny ambiwalentne. Obraz Niemiec w oczach Polaków jest
jednocześnie lepszy niż obraz własnego kraju. „Opinie Polaków na przykład na
temat stanu polskiej demokracji czy gospodarki są bardzo podzielone i związane
z ich preferencjami politycznymi,” opisuje te dane dr Jacek Kucharczyk z
Instytutu Spraw Publicznych, współautor raportu z badania. „Z kolei niemieccy
badani oceniają Polskę jako kraj lepiej niż w 2018 roku (kiedy zanotowano
regres ocen pozytywnych), ale nadal około połowy Niemców nie ma opinii
lub ma ambiwalentne opinie o Polsce, kiedy oceniają funkcjonowanie polskiej
demokracji, wolność mediów, poziom korupcji czy biurokracji. Natomiast niemieckie
oceny o własnym państwie są zdecydowanie pozytywne” dodaje.
Relacje polsko-niemieckie uznaje za dobre 72% Polaków oraz 55% Niemców, a za złe –14%
Polaków i 25% Niemców. Po polskiej stronie nastąpiła
znaczna poprawa, po niemieckiej pogorszenie. „W tym roku dopytaliśmy, co badani
mają na myśli, oceniając stosunki jako ‘dobre’ lub ‘złe’”, mówi Łada. „Okazało się, że ankietowani
w obu krajach, uznający stan relacji polsko-niemieckich za dobry jako przyczynę
wskazują przede wszystkim wspólne interesy gospodarcze (40% Polaków i 51% Niemców), a na drugim
miejscu przywołują działania własnego rządu (29% Polaków – polskiego,
23% Niemców – niemieckiego). Z kolei największa grupa respondentów, która uznaje
stosunki polsko-niemieckie za złe, obarcza winą za ten stan rzeczy polski rząd
(40% po stronie polskiej, 36% – niemieckiej) lub widzi przyczynę w różnych
interesach gospodarczych (30% Polaków i 31% Niemców).”
Większość Polaków (52%) i Niemców (66%) uważa, że
w relacjach polsko-niemieckich należy koncentrować się na teraźniejszości i
przyszłości, choć odsetek Polaków tak twierdzących przez lata się
zmniejszał (w 2011 roku – 73%, w 2018 roku – 60%). W 2020 roku 36% Polaków uważa, że
przede wszystkim trzeba się skupić na przeszłości. Po niemieckiej stronie
zmiana jest mniejsza. Odsetek badanych, którzy preferują zajmowanie
się we wzajemnych relacjach teraźniejszością i przyszłością, spadł o cztery
punkty procentowe, podczas gdy odsetek osób wybierających
przeszłość wzrósł o sześć punktów procentowych.
Wyniki pokazują także znaczenie podróży do kraju sąsiada. Jak podkreśla
Agnieszka Łada „Osoby, które odwiedziły sąsiedni kraj
zazwyczaj mają o nim i jego mieszkańcach lepsze opinie niż badani, którzy jeszcze nigdy
w drugim państwie nie byli. Tendencja ta jest szczególnie wyraźna wśród badanych z
Niemiec. To ważny sygnał, że warto inwestować w przyjazdy Niemców do Polski”.
„Po raz kolejny w badaniach z cyklu Barometr Polska-Niemcy można zauważyć,
że po stronie niemieckiej preferencje partyjne respondentów rzadko
różnicują odpowiedzi na pytania dotyczące Polski i stosunków
polsko-niemieckich. Po polskiej stronie polityczna polaryzacja jest jednak
bardzo wyraźna.”, dodaje Jacek Kucharczyk. „Zwolennicy partii rządzącej
przeważnie istotnie różnią się ocenami od wyborców opozycji,
zwłaszcza Koalicji Obywatelskiej. Ci pierwsi gorzej oceniają Niemcy jako kraj i
jego politykę, mają gorszy stosunek do Niemców oraz opowiadają
się za oparciem wzajemnych relacji raczej na przeszłości niż przyszłości.”
Badania pokazały, że podobne tendencje można zauważyć, analizując różnice w
preferowanych kanałach telewizyjnych. Widzowie TVP zazwyczaj mają inne,
bardziej krytyczne wobec Niemców opinie niż publiczność TVN. W
niektórych wypadkach widać ponadto istotne różnice w zależności
od czytelnictwa gazet i czasopism.
Prezentacja wyników badań online odbyła się 3 czerwca 2020 r. na profilu fb Instytutu Spraw Publicznych https://www.facebook.com/InstytutSprawPublicznychISP/videos/183414826341732/?__tn__=kC-R&eid=ARD8ZC9…
Pełne wyniki: https://www.isp.org.pl/pl/projekty/barometr-polska-niemcy?fbclid=IwAR1HN2j2B-CyvyIThDVn7DM1Fa7XQziwvDgWH8ZaU9R3tavvl2erD5L9wi0
Jacek Kucharczyk, Agnieszka Łada, Sąsiedztwo z
historią w tle: spojrzenia przez granice, Barometr Polska-Niemcy 2020, Instytut Spraw
Publicznych/Deutsches Polen-Institut/Fundacja Konrada Adenauera,
Warszawa/Darmstadt 2020
Badania w Polsce i w Niemczech
zostały przeprowadzone na zlecenie Instytutu Spraw Publicznych, Deutsches
Polen-Institut, Fundacji Konrada Adenauera i Fundacji Współpracy
Polsko-Niemieckiej metodą wywiadów bezpośrednich w domach respondentów – w Polsce na
reprezentatywnej grupie tysiąca dorosłych mieszkańców powyżej
piętnastego roku życia przez KANTAR PUBLIC w dniach 21-26 lutego 2020 roku, w
Niemczech na reprezentatywnej próbie tysiąca mieszkańców powyżej
czternastego roku życia przez IPSOS w dniach 17-23 lutego 2020 roku.
„Barometr Polska–Niemcy” jest projektem, który cyklicznie
gromadzi i publikuje opinie Polaków i Niemców o stanie
stosunków polsko-niemieckich i bieżących wyzwaniach. Instytut
Spraw Publicznych prowadzi te badania od 2000 roku we współpracy z Fundacją
Konrada Adenauera w Polsce. W 2013 i 2016 roku badanie przeprowadzono także we
współpracy z Fundacją Bertelsmanna. W 2018 roku partnerem tego projektu
badawczego była Fundacja Körbera, w 2019 – Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej,
która wspierała także edycje projektu w latach 2006, 2008 i 2018. Od 2020 partnerem jest także Deutsches
Polen-Institut w Darmstadt.