Razem w Europie?
Co Polacy i Niemcy
sądzą o polityce europejskiej – wyniki Barometru Polska-Niemcy 2018
Czy
relacje między Polską a Niemcami w oczach obywateli oparte są na
partnerstwie? Jak w obu krajach oceniana
jest polska i niemiecka polityka europejska? Czy Niemcy są dla Polski
zagrożeniem? Jakie wyzwania są najważniejsze dla Unii Europejskiej? Na te
pytania odpowiada „Barometr Polska-Niemcy” – projekt prowadzony przez Instytut Spraw Publicznych
we współpracy z biurem Fundacji Konrada Adenauera w Polsce. W 2018 roku
partnerem badania była także Fundacja Körbera, a jest ono realizowane dzięki
finansowemu wsparciu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej.
Rola
Polski i Niemiec w Unii Europejskiej
Większa część badanych pozytywnie ocenia
niemiecką politykę europejską. 55% Polaków i 58% Niemców uważa, że Niemcy
raczej przyczyniają się do lepszej współpracy w Europie, a 26% Polaków i 18%
Niemców twierdzi, że raczej przyczyniają się do zaostrzenia sporów w
europejskiej wspólnocie.
Pytanie o dominację Niemiec w Unii
Europejskiej wykazało, że podobna ilość Niemców (40%) i Polaków (35%) uważa, że
Niemcy odpowiednio często idą na kompromis i wyważenie dbają o swoje interesy. Podobna
ilość Polaków (39%) krytycznie odnosi się do dominującej roli Berlina, za to o
wiele mniej Niemców (13%) uważa że ich rząd zachowuje się zbyt dominująco w UE
i za rzadko idzie na kompromis. 33% ankietowanych sąsiadów życzyłoby sobie
silniejszej reprezentacji niemieckich interesów, co zrozumiałe chęć tą wykazuje
znacznie mniej Polaków (13%)
Odmienne
spojrzenie Niemcy i Polacy mają na działania Warszawy na arenie europejskiej.
Większość Niemców (53%) uważa, że Polska raczej przyczynia się do zaostrzenia
sporów i napięć w Europie a tylko 13% twierdzi, że ma wpływ na lepszą współpracę.
Polacy co do oceny polskiej polityki europejskiej są podzieleni. 45% z nich
uważa, że działania ich kraju wpływają pozytywnie na wspólnotę, a prawie taka
sama ilość osób deklaruje, że przyczyniają się do zaostrzania sporów.
Współpraca czy obrona interesów?
Respondenci są jednomyślni co do rodzaju
relacji jaki ma występować pomiędzy oboma państwami. Większość z nich, 56% w
Niemczech, 62% w Polsce, jest zwolennikami dobrej współpracy i kooperacji.
Odpowiednio 30% i 26% twierdzi, że w relacjach państwa powinny nastawić się
na twardą obronę swoich interesów.
Grupa
Polaków, która uważa, że Niemcy traktują Polskę jako równorzędnego partnera w
Unii Europejskiej zawsze lub często, jest tak samo liczna (43%) jak grupa
polskich badanych oceniających takie partnerskie podejście ze strony Niemiec za
rzadkie lub niewystępujące nigdy. Po niemieckiej stronie oceny partnerskiego
traktowania Polski wypadają bardziej negatywnie. Największa grupa ankietowanych
(45%) uważa, że Niemcy traktują Polskę po partnersku rzadko lub nigdy, nieco
mniejsza (30%) deklaruje, że Niemcy traktują swojego wschodniego sąsiada po partnersku
zawsze lub często.
Polityka europejska Polski
43%
Niemców i aż jedna trzecia (35%) Polaków uważa, że Polska nie jest wiarygodnym
partnerem w Unii Europejskiej. Głównym powodem takiego postrzegania jest
reprezentowana przez rząd różnica w podejściu do kwestii przyjmowania
uchodźców, przyszłości Europy a także europejskich wartości. Duża różnicę
stanowi ilość osób niezdecydowanych co do wiarygodności polskiego rządu jako
partnera. W 2016 roku 17% Niemców nie umiało ocenić wiarygodności polskiego rządu,
w 2018 ilość respondentów niezdecydowanych dwukrotnie. Wśród Polaków opinie są
podzielone. 40% uważa swój kraj za wiarygodnego partnera, a 35% jest
przeciwnego zdania.
Choć
rząd w Warszawie i Berlinie ma odmienne zdanie co do stopnia dalszej integracji,
podkreślając rolę suwerennych państw lub dążąc w stronę ściślejszej integracji,
to respondenci z obydwu krajów są podobnego zdania. 48% Niemców i 42% Polaków
uważa, że UE powinna dążyć do pogłębienia integracji i wzmocnienia wspólnych
instytucji unijnych. Odpowiednio 27% i 25% deklaruje, że integracja powinna
pozostać na obecnym poziomie, a 18% i 20% twierdzi, że zaszła ona za daleko.
Niemcy nie są już zagrożeniem
Co
istotne, od roku 2005 odsetek Polaków, odczuwających strach przed swoim zachodnim
sąsiadem powoli, ale systematycznie spada. Strach wynikający z doświadczeń
wojennych zastąpiło wzajemne zaufanie intensywnie budowane przez obydwie strony
po 1989 roku. Obecnie większość Polaków nie czuje się zagrożona przez Niemcy
militarnie (74%), politycznie (65%) czy gospodarczo (65%). Kluczowe dla
wzajemnych relacji są powiązania występujące pomiędzy oboma państwami. Niemcy
są najważniejszym partnerem Polski, będąc największym rynkiem zbytu polskich
towarów. Dodatkowo pośród inwestycji zagranicznych w Polsce największa część z
nich pochodzi właśnie z tego kraju. Powiązania te początkowo były odbierane
przez Polaków jako zbytnie uzależnienie od niemieckiej gospodarki, jednak badania
pokazują, że obecnie wzajemne więzi ekonomiczne są postrzegane pozytywnie.
Wspólna
obecność obu państw w NATO i UE wpływa na zwiększenie poczucia bezpieczeństwa
wśród Polaków. Większość (54%) uważa, że wzmocnienie niemieckiej armii do 2% (w
ramach ustalonego na szczycie w Walii porozumienia) zwiększy także bezpieczeństwo
Polski i innych sojuszników. 31% obawia się tego ze względu na polsko-niemiecką
przeszłość. Wśród Niemców 45% ankietowanych odbiera wzrost wydatków na
zbrojenie pozytywnie, a 24% jest zdania, że mogłoby ono zaniepokoić Polaków i
inne kraje sojusznicze.
Wspólne wyzwania różni partnerzy
Respondenci
z obydwu krajów zgodni są co do najważniejszych zadań, z którymi musi zmierzyć
się UE; wśród nich na pierwszych miejscach znajdują się: uchodźctwo i migracje,
stosunki z Rosją, wojny toczone w europejskim sąsiedztwie (na Ukrainie i w
Syrii) i zapewnienie trwałego wzrostu gospodarczego. Dla niemieckich respondentów
ważniejsze jest redukowanie nierówności społecznych, stosunki ze Stanami
Zjednoczonymi i zagrożenie demokracji i rządów prawa związane z ruchami
populistycznymi, dla polskich ankietowanych natomiast większym wyzwaniem są
stosunki z Rosją. Ma na to wpływ bezpośrednie sąsiedztwo z tym państwem oraz z
jego działaniami na Ukrainie w Gruzji. Stany Zjednoczone są postrzegane przez
Polaków przez pryzmat bilateralnych ustaleń dotyczących obecności amerykańskich
wojsk na terytorium Rzeczpospolitej, z kolei przez Niemców w kontekście napiętych
stosunków na linii UE-USA.
Najważniejszym
partnerem w oczach Polaków są Stany Zjednoczone (79%), Wielka Brytania (75%),
Niemcy (74%), Francja (72%), Włochy (65%) i Czechy (65%). Dla Niemców priorytet
współpracy z innymi państwami wygląda inaczej. Na pierwszych miejscach znajdują
się Francja (77%) i Włochy (64%) w następnej kolejności dopiero Stany
Zjednoczone (41%), Wielka Brytania (41%)
i Polska (39%).
Emilia
Bromber