W Gliwicach w
Czytelni Sztuki od 28 października do 17 grudnia 2017r odbywa się wystawa fotografii Augusta Sandera –
przedstawiająca portret zbiorowy społeczeństwa niemieckiego. Jego prace
są zaliczane przez znawców tematu do najwybitniejszych osiągnięć fotografii XX
wieku.
W uroczej i klimatycznej Willi Caro w Gliwicach, gdzie swoją
siedzibę ma Czytelnia Sztuki prezentowana jest wystawa ponad 100 fotografii
należących do najważniejszych zdjęć portretowych Augusta Sandera. Oryginalne szklane negatywy ze zbiorów Die
Photographische Sammlung/ SK Stifung
Kultur – August Sander Archiv w Kolonii posłużyły w latach 90 XX wieku do
wykonania odbitek analogowych, które zostały włączone do prezentowanej w
Gliwicach wystawy. Dla zwiedzających udostępniono także powiększenia dotąd
nieeksponowane.
Różni, a jednak tacy
sami
Koncepcja cyklu fotograficznego Ludzie XX wieku – dzieła życia Sandera kształtowała się w
latach 1925- 1927 . Niemiecki fotografik podzielił cykl na siedem grup odpowiadających
strukturze społeczeństwa niemieckiego , które przechodzą w kolejne podgrupy : I Rolnik – przedstawia mieszkańców wsi i małych
miasteczek, II Rzemieślnik – przedstawia
różnorodność fachu od portretów mistrzów rzemiosła np. cukiernika poprzez
przedsiębiorców po inżynierów i wynalazców, III Kobieta – przedstawia kobiety jako matki, żony, siostry,
a także jako aktywne zawodowo od portretu pielęgniarki czy sekretarki po
fotografie malarek i rzeźbiarek, IV Grupa społeczna i zawody – autor
ukazuje różne ścieżki kariery zawodowej od studenta po polityka. Wskazuje na
różnice ekonomiczne w obrębie jednej podgrupy, V Artyści – wielu
sfotografowanych pisarzy, aktorów czy też malarzy i muzyków to niejednokrotnie
przyjaciele i osoby z najbliższego otoczenia Sandera przez których portrety
odzwierciedlone zostało życie kulturalne w Niemczech w okresie Republiki
Weimarskiej, VI Duże miasto – przedstawia portrety ludzi , których można spotkać
na ulicy od ulicznych grajków, poprzez bawiącą się młodzież po emigrantów
zarobkowych. VII Ostatni Ludzie –
przedstawia w niej zdjęcia osób społecznie marginalizowanych i napiętnowanych-
karłów, czy osoby niepełnosprawne. Do tej kategorii zakwalifikowane zostały
również zdjęcia twarzy umarłych, a także fotografia maski pośmiertnej syna
fotografa – Ericha, który umarł w nazistowskim więzieniu.
Podziału na grupy August Sander dokonał według własnego
spojrzenia na ówczesne społeczeństwo nie opierając się na żadnych przesłankach
naukowych. Portrety mają lakoniczne podpisy, np. sprzątaczka, malarz, pomocnik
murarza. Możemy przypuszczać, że taki zabieg miał na celu możliwość
utożsamienia się z przedstawianymi postaciami.
Ludzie XX wieku – nie
tylko wystawa
Wystawie towarzyszy wiele innych wydarzeń dotyczących
twórczości Augusta Sandera.
Prowadzone są warsztaty dla dzieci przedszkolnych i
szkolnych na wszystkich poziomach edukacyjnych, warsztaty fotografii
portretowej, cykl wykładów dotyczących twórczości Sandera oraz projekcje filmów
dokumentalnych dotyczących życia i twórczości artysty.
Oglądając wystawę fotografii przedstawionych w gliwickim
muzeum można się przekonać o olbrzymich umiejętnościach fotograficznych Augusta
Sandera , jego zdjęcia są doskonałym przykładem jak pisze się socjologię bez
pisania. Mimo że są to fotografie historyczne, estetycznie i w kontekście
poruszanych kwestii egzystencjalnych,
pozostają ponadczasowe i uniwersalne. Cała ekspozycja umieszczona jest
na surowych , białych ścianach. Fotografie Sandera pozbawione są koloru, co od
razu zmusza odbiorcę do mimowolnej koncentracji nad emocjami, które wyraża
każda z prezentowanych twarzy. Odnajdziemy smutek, radość, przerażenie, zmęczenie
– nieodłączne atrybuty życia codziennego.
Zdjęcia zostały ustawione w dwóch pomieszczeniach, jedno obok drugiego. Taki
zabieg może inscenizować przeglądanie starego albumu rodzinnego. Nie znamy
bohaterów fotografii, a jednak sposób w jaki stoją, trzymają ręce, a także ich
otoczenie sprawiają, że są dla nas znajome.
Kolejnym być może zabiegiem jest pomieszczenie. Zwiedzający
ma wrażenie, że trafił do piwnicy, bez okien. Utrwala to efekt odkrywania
rodzinnych skarbów przechowywanych zazwyczaj na strychach i w piwnicach.
August Sander
August Sander był niemieckim
portrecistą i fotografem dokumentalnym. Jego zachwyt nad prostym
człowiekiem pozwolił mu na tytuł jednego z najwybitniejszych fotografów XX
wieku. Urodził się w rodzinie cieśli górniczych mieszkających w Herdorfie. To
właśnie w lokalnej kopalni Sander zgnębiał tajniki fotografii. Uczył się
profesjonalnego łapania kadru pomagając profesjonalistom z miejscowej firmy
wydobywczej. Wuj młodego Augusta docenił jego pasję i zainwestował w sprzęt
fotograficzny. Wkrótce potem Sanders założył już własną ciemnię.
W latach 1897-1899 odbył służbę wojskową jako asystent fotografa. Kolejne lata
poświęcił na podróżowanie po Niemczech. W 1901 roku rozpoczął pracę w studiu
fotograficznym w Linz w Austrii, której finalnie został właścicielem (1904 r.). Pięć lat
później opuścił Linz i założył nowe studio w Kolonii.
W 1911 r. nastał moment, w którym Sander przedstawił
pierwszą serię portretów do swojej pracy Ludzie XX wieku. Pomimo, iż naziści
skonfiskowali publikację artysty, a większość jego negatywów przepadła w
pożarze, do dnia dzisiejszego zachowało się o 1800 portretowych negatywów, a także notatki i plany Sandersa. Wraz
z istniejącymi wydrukami w stylu vintage stworzyły one podstawę do obecnej
rekonstrukcji ambitnego projektu Sandera w formie książki i wystawy.
Bohaterowie fotografii często byli przypadkowo spotkanymi osobami. Zawsze
jednak fascynowali niemieckiego portrecistę, który starał się poprzez zdjęcia
pokazać zarówno indywidualizm jednostki, jak również cechy wspólne dla danej
grupy społecznej.
Julia
Grzybowska