Ziemia – zielona planeta
kryzysów
Kryzys klimatyczny to
wciąż aktualny temat, a jego skutki są coraz bardziej widoczne z każdym
cieplejszym latem czy kolejnym centymetrem podniesionego poziomu mórz. Jak
zatem mieć aktywny wpływ na zmiany, co robić wobec światowych kryzysów i gdzie
szukać rozwiązań? Odpowiedzi na te pytania starali się znaleźć uczestnicy i
uczestniczki seminarium „Climate Justice” Fundacji Otwarty Plan.
Choć
osiągnięcie postępów w zakresie zmian dotyczących klimatu stanowi wyzwanie dla
świata od ponad trzydziestu lat, wciąż zmagamy się z rekordowymi emisjami
dwutlenku węgla, podtlenku azotu oraz metanu, ograniczając powodzenie
zminimalizowania skutków wzrostu globalnej temperatury. Ten temat podjęli
uczestnicy i uczestniczki trzydniowego seminarium „Climate Justice”. Rozumienie
tytułowej „sprawiedliwości”, oprócz kontekstu klimatu, zostało dodatkowo
rozszerzone o analizę współczesnych kryzysów migracyjnych. Seminarium miało
formę przeplatanych ze sobą wykładów z merytorycznymi dyskusjami w trakcie
warsztatów.
Katastrofa
klimatyczna jest obecnie największym zagrożeniem dla ludzkości. By jej
zapobiec, potrzebne są rozwiązania o wymiarze ponadnarodowym. Ale żeby
zadziałały, niezbędne jest szerzenie świadomości w mniejszych grupach społecznych.
Prowadząc jeden z wykładów, Alina Pogoda z organizacji Polska Zielona Sieć
przedstawiła plan „sprawiedliwej transformacji” na przykładzie osób
zatrudnionych w kopalniach w regionach węglowych w Polsce. W naszym kraju
gospodarka wciąż rozwija się dzięki paliwom kopalnym, więc likwidując związane
z ich wydobywaniem miejsca pracy, niezwykle ważne jest zadbanie o osoby, które
w wyniku tego działania pozbawia się zawodu. Działalność PZS to organizowanie
warsztatów oraz obywatelskich forów dla mieszkańców i mieszkanek; celem spotkań
jest wspólne opracowanie planu i propozycji rozwiązań wobec przekształceniu ich
dotychczasowego źródła dochodu. Natomiast w trakcie zajęć, poprowadzonych przez
Magdalenę Szarotę, uczestnicy i uczestniczki skupili się na szukaniu kolejnych
propozycji działań na rzecz klimatu. Jak się okazało, ich wspólnym czynnikiem
jest właśnie rozmowa – nośnik szerzenia świadomości wśród osób, których dotąd
nie interesowało dbanie o losy planety.
Kolejne
wykłady dotyczyły kryzysów innych niż klimatyczny. Od dwudziestu miesięcy trwa
kryzys uchodźczy na granicy polsko – białoruskiej, pół roku później rozpoczęła
się inwazji zbrojnej na Ukrainę. Aleksandra Łoboda z Grupy Granica precyzyjnie
przedstawiła, w jaki sposób polski rząd łamie polską i europejską konstytucję
oraz konwencje genewskie. Pozbawia dostępu do pomocy i bezpiecznego miejsca
zamieszkania z dala od ojczyzny objętej wojną, a w zamian odgradza się drutem
kolczastym od problemu i proponuje walkę
o przetrwanie w środku lasu. Choć sytuacja uchodźców i uchodźczyń z Ukrainy
odbiega od tej dotyczącej migrantów i migrantek z Syrii, oni także potrzebują
pomocy. Od 27 lutego 2022 roku w Krakowie nieprzerwanie działa Zupa dla
Ukrainy, założona przez Kamilę Maciąg – Lisowską oraz Katarzynę Pilitowską. Zaczęło się od
gotowania ciepłych posiłków i – choć one wciąż są domeną organizacji –
rozszerzyło się to na dzielenie się produktami higienicznymi, zestawami
niezbędnych produktów dla niemowląt i ich matek czy chemią gospodarczą. Temat
kryzysu migracyjnego został też poszerzony o międzykontynentalny kontekst przez
Jakuba Belinę – Brzozowskiego, reprezentującego Polską Misję Medyczną.
Przedstawił on strategie udzielania pomocy w sytuacjach kryzysowych.
Prezentacje poprowadziły także inne uczestniczki seminarium. Svitlana Zakrevska
skupiła się na analizie profili psychologicznych poszczególnych grup uchodźców
i uchodźczyń z Ukrainy, a Anja Söyünmez
podzieliła się na forum swoim esejem odnośnie współczesnej dekolonizacji.
Podsumowaniem
trzydniowego seminarium była międzynarodowa konferencja dla młodzieży,
przedstawicieli i przedstawicielek społeczeństwa obywatelskiego oraz środowiska
akademickiego. Głównym tematem stała się dyskusja na temat programów partii
politycznych – zarówno polskich, które biorą udział w nadchodzących wyborach
parlamentarnych w 2023 roku, jak i zagranicznych. Choć osoby młode zdecydowanie
częściej niż starsze od nich o kilkadziesiąt lat pokolenie podejmują tematy
zmian klimatycznych, angażując się w różnorodną związaną z tym działalność
aktywistyczną, równocześnie ich rówieśnicy i rówieśniczki nie są chętni do
wzięcia udziału w wyborach, jak wskazuje sondaż przeprowadzony przez Ipsos dla
oko.press. Według badań młodzież poddaje się w starciu z polityką, a to właśnie
ich głos, zwielokrotniony na kartach wyborczych, się liczy i może faktycznie
coś zmienić. Uczestniczący w konferencji młodzi aktywiści i aktywistki w wieku
od 18 do 23 lat skupili się na podkreśleniu szerzenia świadomości o zmianach
klimatycznych i propozycjach zrównoważonego rozwoju w marginalizowanych przez
rząd środowiskach związanych z przemysłem węglowym, by opracować nowy format
jakościowej debaty społecznej. Podsumowali dyskusję wnioskiem, że działając
wspólnie, niezależnie od wieku, możemy mieć wpływ na otaczającą nas
rzeczywistość i zminimalizować destrukcyjny wpływ katastrofy klimatycznej na
środowisko naturalne poprzez tworzenie inkuluzwnych strategii, wprowadzających
zmiany w gospodarowaniu zasobami i odpadami oraz rozwijaniu przedsiębiorstw.
Według nich, w dyskursie politycznym wciąż brakuje realnych rozwiązań, dlatego
oddolna próba osiągnięcia sprawiedliwości wobec globalnych kryzysów jest tak
ważna. Już teraz mamy niebagatelny wpływ na to, jak będzie wyglądać nasza
przyszłość za kilka lat – i jakie będzie mieć oblicze dorosłości dla młodych
osób.
Seminarium
„Climate Justice” Fundacji Otwarty Plan odbyło się w dniach 17 – 19 maja 2023
roku w Składzie Solnym w Krakowie. Zostało zorganizowane przez Magdalenę
Klarenbach i Magdalenę Szarotę w ramach projektu „EU24 Engage for the planet”
przy współpracy z Unią Europejską oraz Fundacją Współpracy Polsko-Niemieckiej. Partnerami były organizacje: Comparative Research
Network, European Association for Local Democracy, EGEA oraz Change Maker.
Oliwia
Ratyńska