W środę 18
listopada 2015 roku z okazji 50. rocznicy wystosowania orędzia biskupów
polskich do biskupów niemieckich jednocześnie we Wrocławiu i w Berlinie została
otwarta wystawa „Pojednanie Versöhnung in Progress. Kościół katolicki i relacje
polsko-niemieckie po 1945 r.”
Podczas
uroczystego otwarcia wystawy w Ratuszu Wrocławia, sekretarz stanu w Kancelarii
Prezydenta RP Krzysztof Szczerski odczytał list prezydenta Andrzeja Dudy, w
którym prezydent podkreślił znaczenie obchodów tej ważnej w stosunkach
polsko-niemieckich rocznicy, następnie głos zabrali prezydent Wrocławia Rafał
Dutkiewicz, konsul generalna RFN we Wrocławiu Elisabeth Wolbers, przedstawiciel
Grupy Kontaktowej Episkopatów Polski i Niemiec abp Wiktor Skworc, a także przedstawiciele
głównych instytucji sponsorujących wystawę, dyrektor, członek Zarządu FWPN
prof. Krzysztof Miszczak (wystąpienie prof. Miszczaka niżej) oraz dr Rafał
Rogulski z Europejskiej Sieci Pamięć i Solidarność.
W Berlinie w
Kronprinzenplais podczas uroczystości otwarcia wystawy wystąpili: Peter Weiß,
poseł do Bundestagu i przewodniczący zarządu Maximilian-Kolbe-Stiftung, prof.
Monika Grütters, posłanka do Bundestagu, minister państwowy ds. kultury i
mediów, dr Jerzy Margański, ambasador RP w Niemczech oraz sekretarz stanu David
Gill, szef Urzędu Prezydenta Federalnego (Bundespräsidialamt). W imieniu
organizatorów w tematykę wystawy wprowadził zebranych abp Ludwig Schick,
przewodniczący Rady Maximilian-Kolbe-Stiftung. Ze strony FWPN obecni byli
współprzewodniczący Rady Fundacji Markus Meckel i dyrektor – członek Zarządu
Cornelius Ochmann.
Wystawa
zapoczątkowuje obchody tej rocznicy, na które złożą się w 2015 i 2016 roku
konferencje naukowe, dyskusje i prezentacje filmów w Polsce, w Niemczech i w
Brukseli. Obchody te wpisują się także w wydarzenia związane z przypadającą w
2016 roku 25 rocznicą podpisania polsko-niemieckiego traktatu o przyjaznej
współpracy i dobrym sąsiedztwie, który był ukoronowaniem trudnej drogi do
polsko-niemieckiego pojednania, zapoczątkowanej inicjatywą polskich biskupów,
na czele z autorem listu biskupów ówczesnym arcybiskupem metropolitą
wrocławskim, późniejszym kardynałem, Bolesławem Kominkiem. Wystawa
przybliżająca zwłaszcza publiczności niemieckiej najnowszą historię stosunków
polsko-niemieckich i polsko-niemieckiego dialogu zmierzającego do pojednania
uzyskała wsparcie FWPN, która w 2016 roku będzie obchodzić 25-lecie swego
istnienia.
Wystawa
„Pojednanie. Versöhnung in Progress” opowiada o tych Polakach i Niemcach,
którzy wychodząc z przesłanek chrześcijańskich wykazali się odwagą i
wizjonerstwem aby przełamać „fatalizm wrogości” między obu narodami. To ci
ludzie doprowadzili do powojennego „cudu pojednania” po blisko dwustu latach
polsko-niemieckich zmagań, które swoje apogeum osiągnęły w czasie II wojny
światowej.
Wystawę w
Sali Wielkiej Ratusza we Wrocławiu można zwiedzać od 18 listopada 2015 r. do 17
stycznia 2016 roku. Wystawę w Kronprinzenpalais przy Unter den Linden 3 w
Berlinie można zwiedzać od 18 listopada do 16 grudnia 2015 r.
Organizatorzy:
Ośrodek Pamięć i Przyszłość we Wrocławiu, Maximilian-Kolbe- Stiftung Bonn
Więcej
informacji: www.1965-2015.eu,
maximilian-kolbe-stiftung.de
Wystąpienie prof. dr. hab. Krzysztofa Miszczaka we Wrocławiu:
Pojednanie polsko-niemieckie
Szanowny
Panie Ministrze,
Szanowny
Panie Ambasadorze,
Szanowny
Panie Prezydencie,
Szanowny
Księże Arcybiskupie Kupny,
Szanowny
Księże Arcybiskupie Skworc,
Szanowny
Panie Dyrektorze,
Szanowni
Państwo,
dzisiaj
18 listopada 2015 roku z okazji 50. rocznicy wystosowania orędzia biskupów
polskich do biskupów niemieckich jednocześnie we Wrocławiu i w Berlinie
otwierana jest wystawa „Pojednanie Versöhnung in Progress.
Wystawa
opowiada o tych Polakach i Niemcach, którzy wychodząc z przesłanek
chrześcijańskich wykazali się odwagą i wizjonerstwem by przełamać ów „fatalizm
wrogości”, opisywany przez katolickiego publicystę Stanisława Stommę. To ci
ludzie doprowadzili do owego „cudu pojednania”, a że było to wydarzenie bez
precedensu dowodzi narracja wystawy, która rozpoczyna się od wskazania korzeni
tej wrogości, a więc rozbiorów Polski w XVIII wieku i narastania nacjonalizmu i
antypolonizmu niemieckiego w wieku XIX, który apogeum osiągnął w czasie II
wojny światowej i obciążał stosunki polsko-niemieckie jeszcze długo po wojnie.
Ważne
jest przypomnienie tych faktów i głównych aktorów dialogu zwłaszcza
publiczności niemieckiej, która historii Polski i stosunków polsko-niemieckich
nie zna. Ta
nieznana wielu niezwykła historia trafi do odbiorcy dzięki nowoczesnej i
obrazowej formie wyrazu przyjętej na wystawie, za co jej autorom należą się
słowa uznania.
I ten
aspekt był dla nas w Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej decydujący dla
podjęcia decyzji o wsparciu tego projektu. Fundacja jest jednym z głównych
sponsorów wystawy.
Szanowni Państwo,
Proces
pojednania między narodami polskim i niemieckim, Polakami a Niemcami został tylko
zapoczątkowany słynnym Listem biskupów polskich do ich niemieckich braci w
Chrystusowym urzędzie pasterskim.
Pamięć
o zbrodniach popełnionych na Narodzie polskim ze strony hitlerowskich Niemiec i
jednocześnie demonstrowana wola przebaczenia ze strony ofiary w stosunku do niemieckiego
kata, tak krótko po klęsce niemieckiego reżimu nazistowskiego było wyrazem okazania
niebywałej łaski przebaczenia ze strony Polaków, którzy przecież ponieśli
największe straty osobowo-eksterminacyjne i materialne w II wojnie światowej.
Orędzie
biskupów przypomniało te brutalne przejawy wspólnych stosunków polsko-niemieckich,
we wrogim ideologicznie klimacie politycznym ówczesnej komunistycznej Polski,
której rządy prezentowały zasadniczo inną koncepcję historii państwa polskiego niż
jego hierarchia kościoła katolickiego.
Swoim
przesłaniem pojednania jego główny inicjator i autor arcybiskup Bolesław
Kominek, i inni reprezentanci Polskiego Kościoła Katolickiego przełamywali
bariery psychologicznego zbliżania się do Niemców z Niemiec Zachodnich (ze
względu na rządzący reżim komunistyczny w Niemczech Wschodnich było to niemożliwe)
nie tracąc jednocześnie z oczu żywej pamięci w powojennym społeczeństwie
polskim o niemieckich niewyobrażalnych bestialstwach popełnionych na Polakach.
W tym kontekście nie należy zapominać o roli Akcji Znaku Pokuty/Służby dla
Pokoju/Aktion Sühnezeichen/Friedensdienste Kościoła Ewangelickiego w procesie
pojednania.
Szanowni
Państwo,
List Polskich
biskupów kończy się znamiennymi słowami o epokowym znaczeniu dla dalszego procesu
pojednania polsko-niemieckiego. „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie”.
Bez
tej dalekowzrocznej wizji rozwoju stosunków polsko-niemieckich i wielkiej
mądrości ojców i synów polskiego kościoła katolickiego pojednanie
polsko-niemieckie nie miało by żadnych szans jego realizacji.
Z
pewnością opór kręgów hierarchów katolickiego i ewangelickiego kościoła
niemieckiego jak również niezrozumienia moralnej głębi przesłania dla tego
procesu w szerokich kręgach obu społeczeństw też nie przyczyniał się do jego
szybkiego powodzenia.
Dodatkowo
sytuacja międzynarodowa podziału świata na dwa przeciwstawne bloki
polityczno-wojskowe i ciemny okres konfrontacji ideologicznej w czasach zimnej
wojny również nie był elementem sprzyjającym realizacji porozumienia między
społecznościami obu państw.
Dopiero
rewolucyjne, przez powstanie ruchu Solidarności w Polsce i przez to politycznie
fundamentalne zmiany geopolityczne w Europie Środkowowschodniej spowodowane upadkiem
komunizmu i muru berlińskiego, co zaowocowało w konsekwencji zjednoczeniem
dwóch państw niemieckich, przyspieszyło proces pojednania polsko-niemieckiego.
U jego
podstaw leżało rozpoczęcie żmudnego dialogu społeczeństw dwóch państw
demokratycznych, a którego symbolem było wizjonerskie spotkanie pierwszego
niekomunistycznego premiera polskiego katolika Tadeusza Mazowieckiego i jego
odpowiednika z Republiki Federalnej Niemiec, chrześcijańskiego demokraty kanclerza
Helmuta Kohla.
Obaj
przypieczętowali wolę kontynuacji procesu zbliżenia polsko-niemieckiego przez
swój udział w tzw. Mszy Pojednania z 12 listopada 1989r. celebrowanej w
Krzyżowej (symboliczne miejsc oporu Niemców walczących z nazistowskim reżimem) na
Dolnym Śląsku, przez biskupa opolskiego Alfonsa Nossola.
Myślą
przewodnią homilii były słowa: „Iść razem – pojednani w prawdzie i miłości”.
Po
przełomowym wydarzeniu jakim był List polskich biskupów, msza była drugim
milowym krokiem w kierunku budowy nowego rozdziału współpracy
polsko-niemieckiej.
Pojednanie
polsko-niemieckie nabrały przyśpieszenia po zawarciu, tzn. potwierdzeniu
wspólnej granicy na Odrze i Nysie w polsko-niemieckim traktacie granicznym z 14
listopada 1990 roku i podpisania Traktatu między Rzeczpospolitą Polską a
Republiką Federalną Niemiec z 17 czerwca 1991r. o dobrosąsiedzkich stosunkach i
pokojowej współpracy.
Po raz
pierwszy w historii obu narodów formalnie akceptowana umowa międzynarodowa
nakreśliła pozytywną perspektywę dla osiągnięcia z czasem całościowego
pojednania i normalizacji stosunków między Polską a Niemcami w ramach wspólnoty
interesów jednoczącej się Europy w NATO i w Unii Europejskiej.
Niewątpliwie
sukces procesu pojednania polsko-niemieckiego zawdzięczamy niebywałemu
zaangażowaniu po obu stronach niezliczonej rzeszy ludzi, grup społecznych i
organizacji rządowych i pozarządowych obu społeczeństw.
Bez ich
wytrwałości działania bez uprzedzeń i stereotypów, niesłychanej i wręcz
zdumiewającej gotowości do wybaczania, a przede wszystkim wypełnienia
dalekowzrocznej wielkiej misji dziejowego proces pojednania nigdy by się nie
udał.
Polska
i Niemcy pomimo bardzo bolesnych doświadczeń, gdzie Polacy wyciągnęli rękę
pojednania do swoich byłych ciemiężców udowodnili, że proces pojednania przy
tak skrajnej krzywdzie wyrządzonej przez jeden naród drugiemu jest możliwy.
Jest
to bardzo trudna droga, posiadająca jednak swoją własną logikę postępowania, a
i nie powielania metod, które ze wszech miar mogą być zastosowane w procesie
pojednania między innymi narodami, czy społecznościami przy uwzględnieniu
jednak ich szczególnych kultur, historii i specyfik rozwoju społecznego.
Zasadniczym
założeniem pozostaje jednak gotowość „otwarcia się” na realizację i osiągniecie
takiego celu. Polsko-niemiecka wyboista i pełna zakrętów droga pojednania może
być tutaj tylko drogowskazem, który wskazuje, a nie realizuje destynacji pojednania.
Szanowni
Państwo,
Jak
powiedział Wielki Polak, Papież Jan Paweł II.
„Jeśli pamięć jest regułą historii, to
przebaczenie jest bożą mocą, mocą Chrystusa, która działa w zmiennych dziejach
ludzkości i narodów”.
Dziękuję
za uwagę.
Prof.
dr hab. Krzysztof Miszczak
Dyrektor
Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej i Przewodniczący Rady Fundacji „
Polsko-Niemieckie Pojednanie”.