Instytut
Europy Rosyjskiej Akademii Nauk we współpracy z Ambasadą RP oraz Ambasadą Niemiec zorganizowały 20 czerwca 2016 roku w Moskwie konferencję z
okazji 25-lecia podpisania Traktatu
między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie
i przyjaznej współpracy oraz Polsko-Niemieckiego Traktatu
Granicznego.
W ramach konferencji „Stosunki polsko-niemieckie
jako kluczowy czynnik europejskiego bezpieczeństwa” wystąpili między innymi polscy, niemieccy i rosyjscy
eksperci i naukowcy.
Skróty wystąpień zostały zamieszczone w
dwumiesięczniku Instytutu Europy Rosyjskiej Akademii Nauk datowanym na lipiec –
sierpień 2016.
W konferencji wystąpił m.in. Cornelius Ochmann –
Dyrektor Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej z referatem zatytułowanym „Nowa
wschodnia polityka” oraz prof. Piotr Madajczyk – kierownik Zakładu Studiów nad
Niemcami w Instytucie Studiów Politycznych PAN z wykładem „Polsko –niemiecka
umowa z 1991 roku – 25 lat później”.
Dyr. Ochmann w swoim wystąpieniu skupił się przede
wszystkim na rozwoju stosunków polsko-niemieckich po podpisaniu 14 listopada
1990 Polsko-Niemieckiego Traktatu Granicznego i Traktatu o dobrym sąsiedztwie z 17 czerwca 1991 roku oraz analizie
współpracy w ramach trójkąta Niemcy-Polska-Rosja w kontekście polityki
wschodniej Niemiec. Podkreślił dużą rolę Polski w kształtowaniu polityki
bezpieczeństwa Unii Europejskiej oraz wpływ stanu polsko-rosyjskich stosunków
na dialog UE z Rosją. Biorąc pod uwagę ww. fakty stwierdził, iż
współpraca Polski i Niemiec w
odniesieniu do Rosji stała się ważna również przy rozwiązywaniu kryzysu na
Ukrainie. Zwrócił uwagę na fakt, iż Polska nie bierze jednak udziału w
rozmowach formatu normandzkiego.
Niestety są też realizowane
projekty, które ochładzają stosunki polsko-niemieckie, jak np. budowa
gazociągów łączących Niemcy i Rosję, które to działania, zdaniem dyr. Ochmanna,
nie są wymierzone w Polskę, a poprawiają bezpieczeństwo energetyczne Unii
Europejskiej. Jednak z perspektywy Polski wygląda to zupełnie inaczej. Przyznał
też, że aktualnie sytuacja w Rosji jest na tyle skomplikowana, że ryzykowne
jest prowadzenia tam długoletnich inwestycji.
Mimo tej złożonej
sytuacji Niemcy chcą mieć dobre stosunki z Rosją i popierają rozwój dialogu
UE-Rosja. Opowiadają się także za współpracą z innymi krajami byłego ZSRR i
przykładem tego typu działań jest poparcie dla inicjatywy Partnerstwa
Wschodniego, którego jednym z inicjatorów była Polska.
W posumowaniu zwrócił
uwagę m.in. na złożoność obecnej sytuacji nie tylko w Europie, ale i na
świecie, na wyzwania związane z polityką Rosji, kryzys migracyjny w Europie, Brexit
czy stagnację w USA w przeddzień wyborów
prezydenckich.
Prof. Madajczyk w swoim
wystąpieniu przeanalizował Traktat
między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym
sąsiedztwie i przyjaznej współpracy w kontekście polskiej polityki zagranicznej.
Autor zwrócił uwagę, w jaki sposób treść tego traktatu wpływała na stosunki
polsko-niemieckie w odniesieniu do kluczowych wyzwań europejskiej polityki
bezpieczeństwa. Podkreślił też, że niektóre punkty tego traktatu w dalszym
ciągu odgrywają ważną rolę w stosunkach obu krajów, a jednocześnie liczne
sporne kwestie do dzisiaj nie straciły na aktualności. Główne różnice wynikają
z tego, że Polska i Niemcy zupełnie inaczej widzą rozwój UE oraz jej politykę
bezpieczeństwa i stosunki z USA.
Zwrócił uwagę, jak
ważną kwestią w stosunkach polsko-niemieckich było uregulowanie statusu granicy między
obydwoma państwami i jaki miało to wpływ na ich późniejszą politykę
zagraniczną.
Podkreślił także, że
zgodnie z traktatem Polska w okresie transformacji mogła liczyć na wsparcie
Niemiec w modernizacji społecznych, ekonomicznych i politycznych struktur
kraju, jak i na pomoc w spełnieniu warunków potrzebnych do wstąpienia do
struktur NATO i UE.
W podsumowaniu autor
zwrócił uwagę, że traktat był zawierany w zupełnie innych warunkach
politycznych i ekonomicznych. W obecnej sytuacji straciły na znaczeniu zarówno
Trójkąt Weimarski jak i Grupa Wyszehradzka. Kryzys przechodzi także inicjatywa
Partnerstwa Wschodniego. Od 2013 roku ważną role odgrywają problemy na Ukrainie.
Poza tym Polska i Niemcy mają różne podejście do definicji pojęcia bezpieczeństwa.
Należy jednak
podkreślić, że współpraca polsko-niemiecka odgrywa kluczową rolę w polityce
wschodniej EU, a Niemcy w 2016 podjęły decyzję o umocnieniu wschodniej flanki
NATO. Rozpoczęta na początku lat dziewięćdziesiątych dwudziestego wieku
współpraca mimo, że nie zapobiegła kolizji interesów, to jednak umożliwiła
prowadzenie dialogu zarówno dwustronnego, jak i w ramach struktur Unii Europejskiej.
Konferencja ta była ważnym wydarzeniem, ponieważ
naukowcy z Rosji mogli zapoznać się ze stanowiskiem ekspertów z Polski i z
Niemiec odnośnie wyżej wymienionych zagadnień.