Celem konferencji zorganizowanej przez Fundację Współpracy
Polsko-Niemieckiej i Instytut Zachodni było podsumowanie dotychczasowej
polskiej polityki zagranicznej wobec Niemiec i dyskusja o roli i znaczeniu
Polski w niemieckiej polityce zagranicznej i bezpieczeństwa. Uczestnicy pierwszego
panelu omawiali wpływ nowej sytuacji geopolitycznej w Europie, w tym min. konfliktu
ukraińsko-rosyjskiego i masowej migracji do Unii Europejskiej na politykę
zagraniczną i bezpieczeństwa Polski i Niemiec oraz na relacje bilateralne obu
krajów. Prof. dr. hab. Erhard Cziomer z Krakowskiej Akademii im. Andrzeja
Frycza Modrzewskiego wskazał na przemianę, jaką przeszły Niemcy w ciągu
ostatnich lat, od „chorego człowieka Europy” po gospodarczą kotwicę i
politycznego hegemona. Uczestnicy panelu odpowiadając na pytanie o obecną rolę
i pozycję RFN w Europie, zgodnie zdefiniowali ją jako rolę „niefortunnego”
hegemona. W opinii ekspertów Polska prawdopodobnie nie ma szans stać się dla
Niemiec równoprawnym partnerem, natomiast ze względu na silne więzi polityczne
i gospodarcze ma możliwość zajmowania uprzywilejowanej pozycji w relacjach z RFN.
„Polska nie może dać się zmarginalizować, jak to miało miejsce podczas kryzysu rosyjsko-ukraińskiego
i kształtowania tzw. formatu normandzkiego” – zwrócił uwagę prof. Cziomer. Z kolei prof.
Miszczak wskazał, że „Polska musi się liczyć się z tym, że Niemcy w swojej
nowej roli coraz rzadziej będą konsultować swoją politykę zagraniczną z
europejskimi partnerami”. Dr Kai-Olaf Lang z Niemieckiej Fundacji Nauka i Polityka
podkreślał, że: „częsta różnica interesów Polski i Niemiec może prowadzić do podważenia
europejskiej solidarności”. Anna Kwiatkowska-Drożdż z Ośrodka Studiów Wschodnich
oceniając stan relacji polsko-niemieckich stwierdziła, że są one dobre i jednocześnie
zwracała uwagę, że Niemcy w swojej polityce zagranicznej często w
uprzywilejowany sposób traktują interesy z Rosją kosztem swoich głównych
partnerów w UE. Prof. Cziomer podsumowując dyskusję w ramach pierwszego
panelu wskazał, że: „w długoletniej perspektywie Polska we współpracy z
Niemcami w tak ważnych kwestiach jak gospodarka czy polityka bezpieczeństwa
osiągnie znacznie więcej niż działając w tych obszarach w pojedynkę”.
Druga część konferencji, moderowana przez Andrzeja Jonasa
z „The Warsaw Voice”, była poświęcona roli ośrodków eksperckich i badawczych w kształtowaniu stosunków
polsko-niemieckich. Redaktor Jonas rozpoczął dyskusję następującą uwagą:
„Relacje polsko-niemieckie są najlepsze od 1000 lat. Dlaczego teraz zdajemy się
coraz bardziej zaniedbywać stosunki z naszym sąsiadem, im bardziej jest on
ceniony na świecie?”. Zarzucił rządom obu państw ignorowanie instytucji
badawczych oraz tworzonej przez nie wartości dodanej w kształtowaniu relacji
dwustronnych. „Informacje instytucji badawczych są zawsze najbardziej aktualne,
służą podtrzymywaniu kontaktów z zagranicą i panuje w nich ciągłość. Gdybyśmy
chętniej korzystali z porad takich instytutów może dałoby się zapobiec
kryzysowi migracyjnemu i konfliktowi na Ukrainie” – stwierdził. Ubolewał także,
że kręgi rządowe nie są bardziej skłonne słuchać głosu instytutów. Dr Michał
Nowosielski, dyrektor Instytutu Zachodniego nawiązał do wypowiedzi Andrzeja Jonasa,
zwracając uwagę, że zjawisko to dobrze ilustruje sytuacja Instytutu
Zachodniego. Poznańska placówka niemcoznawcza prowadzi od 70 lat badania nad
stosunkami polsko-niemieckimi i Niemcami. Obecnie Instytut Zachodni po obniżeniu
dotacji przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego otrzymuje zaledwie 800
tys. zł. Zwiększająca się rola Niemiec w Europie nie przekłada się na wsparcie
przez państwo badań prowadzonych przez instytucję, która od wielu lat jest
wiodącym ośrodkiem w dziedzinie studiów nad stosunkami polsko-niemieckimi i problematyce niemcoznawczej. Paweł
Pietrzak, dyrektor Departamentu Analiz Strategicznych w Biurze Bezpieczeństwa
Narodowego podkreślał, że BBN często korzysta ze źródeł, tworzonych przez ekspertów
i badaczy i przedstawił listę niezależnych raportów, opinii i informacji,
regularnie zamawianych przez rząd, które mają duży wpływ na kształtowanie
polityki. Ponadto Biuro Bezpieczeństwa Narodowego organizuje strategiczne Forum
Bezpieczeństwa, w którym bierze udział wielu ekspertów, dyplomatów i naukowców.
Prof. dr Dieter Bingen z Niemieckiego Instytutu Polskiego w Darmstadt omawiając
stan badań niemieckich na temat Polski wskazywał, że w ciągu ostatnich lat bardzo wzrosło zainteresowanie
Polską wśród Niemców. Jego zdaniem przyczyną tego nie jest tylko rozwój
gospodarczy Polski, ale również działalność instytutów niemieckich
odpowiedzialnych za badania i upowszechnianie wiedzy na temat Polski.
Informacje przekazywane przez ośrodki eksperckie i instytuty badawcze oraz ich
szeroka działalność w obszarze przestrzeni publicznej stanowią fundament
realizowanych działań politycznych.
Frederic Schulte
PROGRAM
10.00 Otwarcie konferencji: prof. dr hab. Krzysztof
Miszczak (Dyrektor FWPN)
10.10. Panel 1. Polityka
zagraniczna i bezpieczeństwa Polski wobec Niemiec
Jak
Polska definiuje obecną rolę Niemiec w Europie? Jakie są pozytywne i negatywne
strony ścisłej współpracy
z Niemcami? Czy dzięki temu Polska
poszerza, czy też ogranicza obszar swojego międzynarodowego oddziaływania?
Referenci:
prof. dr hab. Erhard Cziomer (Akademia im. Andrzeja Frycza-Modrzewskiego), Anna
Kwiatkowska-Drożdż (Ośrodek Studiów Wschodnich), dr Kai-Olaf Lang (Stiftung
Wissenschaft und Politik), prof. dr hab. Krzysztof Malinowski (Instytut
Zachodni)
Moderacja:
prof. dr hab. Krzysztof Miszczak (Dyrektor FWPN)
11.40. Przerwa kawowa
12.00 Panel 2. Rola ośrodków naukowych i
eksperckich w kształtowaniu stosunków polsko-niemieckich
W jaki
sposób ośrodki badawcze mogą współkształtować politykę zagraniczną Polski? Jak
powinna przebiegać współpraca między stroną
rządową a ośrodkami naukowymi i
eksperckimi w zakresie stosunków polsko-niemieckich?
Referenci:
prof. dr Dieter Bingen (Dyrektor Deutsches Polen Institut), dr Michał
Nowosielski (Dyrektor Instytutu Zachodniego), Paweł Pietrzak (Dyrektor
Departamentu Analiz Strategicznych, Biuro Bezpieczeństwa Narodowego)
Moderacja:
Andrzej Jonas (The Warsaw Voice)
13.30 Podsumowanie konferencji: Andrzej Jonas (The Warsaw
Voice)
13.45 Lunch