Wystawa w Muzeum Etnograficznym w Warszawie to obraz
wspólnych przestrzeni. Jest historią artystów, ludzi kultury i architektów
wielu narodowości i równie wielu idei. Od drugiej połowy XX wieku losy
akademików oraz artystów bloku wschodniego i Bliskiego Wschodu splotły się ze
sobą w trakcie migracji edukacyjnych, dając początek wielobarwnej opowieści.
Kiedy w 1977 roku została zapoczątkowana współpraca
pomiędzy irackim Uniwersytetem Mosulskim a polską Politechniką Wrocławską, do
Iraku przyjechali wykładowcy akademiccy, by uczyć tamtejszych studentów
architektury. Przez dziesięć lat współpracy pracowało tam łącznie szesnastu
polskich pracowników oświaty, tym samym stanowiąc większość tamtejszej kadry
akademickiej. Przywieźli ze sobą rodzimy program studiów, europejskie,
modernistyczne standardy i sposób nauczania, a iraccy studenci chłonęli wiedzę,
dzięki czemu zaskarbili sobie miano wyjątkowo zdolnych i pracowitych uczniów.
Pojawił się jednak problem bariery językowej: wykładowcy i studenci
porozumiewali się ze sobą za pomocą angielskiego, nawet jeśli obie strony
prezentowały różny poziom jego znajomości. Architektura nie potrzebuje jednak
zbyt wielu słów: zdążyła wypracować swój własny język, przekazuje wiele za
pomocą obrazów i szkiców, jak zapewnia jeden z absolwentów Wydziału
Architektury Uniwersytetu w Mosulu, Emad Rammo.
O historii Rammo i innych studentów oraz artystów z
Bliskiego Wschodu opowiada wystawa zatytułowana „Wspólne przestrzenie. Migracje
edukacyjne w kontekście zimnej wojny”. Jest to efekt międzynarodowego projektu
badawczego „Kontakty naukowe w przestrzeni ideologicznej: studenci z Bliskiego
Wschodu w bloku wschodnim (1950–1991)”. Zorganizowana została przez Niemiecki
Instytut Historyczny i prezentowana jest w Państwowym Muzeum Etnograficznym w
Warszawie w dniach 15.02-27.03.2022 r. W międzyczasie organizowane są też różne
wydarzenia towarzyszące, takie jak panele dyskusyjne lub pokazy filmowe.
Ekspozycja umożliwia odbiorcom zapoznanie się z doświadczeniami tych osób i
nakreśla ówczesną sytuację społeczną. Rzuca więcej światła na temat relacji
akademickich Bliskiego Wschodu z blokiem wschodnim w okresie zimnej wojny,
które znajdowały się poza zainteresowaniem badaczy. Więcej uwagi poświęcano
dotychczas stosunkom politycznym lub kulturowym. Dzięki temu projektowi i na tę
kwestię może paść więcej światła.
Na pierwszym planie wystawy stoją konkretni bohaterowie: to
właśnie z ich historiami można się zapoznać w trakcie zwiedzania i uczestnictwa
w różnorodnych wydarzeniach. Na poszczególnych planszach poznamy historie
członków wymiany międzykulturowej: zapoznajemy się z losami egipskiej baletnicy
Magdy Saleh, jednej z pierwszych primabalerin z Egiptu i uczennicy Akademii
Baletu Bolszoj, Majida Jammoul, pochodzącego z Syrii rzeźbiarza i medaliera, absolwenta
Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, czy Mahmouda Dabdouba, palestyńskiego
fotografa. W trakcie pokazu 17 marca osobiście i jako bohater filmu swoją
historię przedstawił Emad Rammo, absolwent drugiego rocznika Instytutu
Architektury na Uniwersytecie w Mosulu. Opowiedział o swoich wspomnieniach i
doświadczeniach związanych zarówno z samym studiowaniem, jak i poznawaniem
polskich wykładowców. W większości byli oni dobrze oceniani przez irackich
uczniów i nawiązali z nimi relacje, które miały przetrwać długie lata. Efekty
współpracy międzyuczelnianej zaowocowały wykształceniem wielu szanowanych
architektów irackich, z kolei polscy wykładowcy w swoich późniejszych
projektach wielokrotnie inspirowali się tym, czego nauczyli się w trakcie
delegacji.
Projekt jest dobrą okazją do pogłębienia wiedzy na temat
realiów zimnej wojny. Ukazuje siatkę zależności społecznych i naukowych oraz
udowadnia, jakie owoce może przynieść dobrze przemyślana i przeprowadzona
współpraca nawet w trudnej politycznie sytuacji. Może być interesującym
zagadnieniem, które poszerzy wiedzę na temat kontaktów społecznych między
Bliskich Wschodem a blokiem wschodnim. Wystawa została wykonana w sposób
przemyślany, klarownie i ciekawie przedstawia karty wcale nie tak odległej
historii.
Marta Jednorałek