Rosnące PKB, spadająca
stopa bezrobocia – wydawało się, że europejska gospodarka ostatecznie
odbudowała się z kryzysu finansowego z lat 2007-2009. Jednak restrykcje
spowodowane koronawirusem doprowadziły do spowolnienia, a nawet w wielu krajach
zatrzymania rozwoju gospodarki oraz liczne problemy na rynku pracy. Jakie będą
tego konsekwencje? Jak będzie funkcjonowała Unia Europejska po pandemii? O to
spierali się uczestnicy kolejnej debaty Forum Dialog+ im. Andrzeja
Godlewskiego.
Wewnętrzny rynek – największe wyzwanie
W debacie udział wzięli:
komisarz Janusz Wojciechowski, wiceminister Krzysztof Mazur, profesor Gabriel
Felbermayr oraz Profesor Elżbieta Mączyńska-Ziemacka. Wszyscy paneliści byli
zgodni – COVID-19 pokazał jak ważna jest produkcja na rynku wewnętrznym. Unijne
państwa nie były w stanie wyprodukować niezbędnego w okresie pandemii sprzętu
medycznego i środków ochronnych. Doprowadziło to do absurdalnych sytuacji,
takich jak sprowadzanie ich bez atestów po zawyżonej cenie z Chin. Gość debaty
dr Krzysztof Mazur, wiceminister rozwoju, wskazywał, że Polska już wprowadziła
odpowiednią ustawę, a inne unijne kraje debatują na temat ochrony przed
wykupieniem przez zagraniczne koncerny przedsiębiorstw działających w
strategicznych sektorach gospodarki. Dotyczy to zwłaszcza bezpieczeństwa
żywności, cybernetyki oraz farmacji. Te dyskusje wewnątrz krajów unijnych
przeniosły się także na forum Unii Europejskiej. Według komisarza ds. rolnictwa
Janusza Wojciechowskiego obecnie najważniejszym celem komisji europejskiej jest
zapewnienie suwerenności gospodarczej – zwiększenie odporności unijnej
gospodarki. Trzeba doprowadzić do sytuacji, w której państwa unijne będą w
stanie produkować wszystkie potrzebne materiały na terenie kontynentu. Zdaniem
prof. Gabriela Felbermayra, dyrektora Kiel Institute for the World Economy, koronawirus
spowodował spowolnienie globalnej współpracy i wymiany. Z jednej strony jest to zagrożenie dla państw,
które swoją gospodarkę oparły na eksporcie. Z drugiej może to doprowadzić do
zwiększenia produkcji w poszczególnych państwach. Mimo że koronawirus obnażył
wiele wad unijnej gospodarki – pokazał, że jeśli chodzi o żywność Europa jest w
stanie sama się zaspokoić i przepływ asortymentu spożywczego pomiędzy krajami
unii przebiega sprawnie. Teraz trzeba doprowadzić, aby tak też się działo z
innymi produktami, zwłaszcza pochodzącymi z rynku medycznego.
Plan Merkel i Macrona do poprawy
Zaproponowany przez
prezydenta Francji i kanclerz Niemiec plan pomocowy podzielił panelistów
debaty. Plan ten obejmuje utworzenie specjalnego funduszu naprawczego o wartości 500
mld euro, którego środki miały by pochodzić z pożyczki wziętej przez Unię
Europejską. Jej spłata ma być realizowana wspólnie przez wszystkie kraje
wspólnoty. Politycy,
goście Forum Dialog +, byli bardziej za niż przeciw. Komisarz Wojciechowski uznał,
że to dobry program – pomoc skierowana w stronę krajów południa, które
najbardziej ucierpiały na koronawirusie, jest dobrym kierunkiem. Wiceminister
natomiast wskazywał, że jest to wyraz solidarności europejskiej. Jednak co do
wspólnego długu miał pewne wątpliwości. Natomiast Gabriel Felbermayr jest
całkowitym przeciwnikiem tego projektu. Jego zdaniem nie można mówić o
zaciąganiu długu, bez wskazywania na co pójdą te pieniądze i z czego później
będą oddawane. Nie można dawać pożyczek, które zostaną ,,przejedzone’’ przez
kraje i firmy – to muszą być środki na inwestycje. Na marginesie można dodać,
że to dobra rada także dla rozwiązań wewnętrznych – jak np. polska tarcza
antykryzysowa, która przez wielu ekspertów wskazywana jest jako pomoc stricte
doraźna, a nie dająca rozwiązania na przyszłość. Próba pokrycia strat firm
przez państwo, a nie przeznaczanie środków na inwestycje jest ich zdaniem, błędną
polityką. Profesor Elżbieta Mączyńska-Ziemacka – prezes Polskiego Towarzystwa
Ekonomicznego proponowała znalezienie złotego środka. Należy udzielić pomocy
poszkodowanym krajom, ale z pełną analizą, jak mają wykorzystać te pieniądze, czyli
zawrzeć w tym projekcie element zwrotu i odpowiedzialności za powierzone
środki.
Unia potrzebuje reform
Mimo dobrych wskaźników
ekonomicznych eksperci są zgodni, że koronawirus tylko pokazał skalę kryzysu w
Unii Europejskiej, a nie był ich bezpośrednią przyczyną. Brexit, asymetrie
dochodowe, kurcząca się klasa średnia były przesłankami stagnacji gospodarki unijnej
w przeciągu ostatnich 2-3 ostatnich lat. Profesor Felbymayer wskazywał, że
potrzebna jest wspólna polityka fiskalna wspólnoty. Trzeba także zwiększyć
składkę członkowską z 1% do 3-4%. Profesor Elżbieta Mączyńska-Ziemacka
dopisałaby jeszcze wspólny program wydłużenia łańcucha dostaw. Jednak jej
zdaniem Unia nie tylko potrzebuje reform ekonomicznych, ale szerszych
społeczno-gospodarczych. Koronawirus objawił jak ważne, a zarazem zagrożone
jest społeczeństwo. Trzeba odejść od świata rottweilerów – wielkich korporacji
żerujących na najniższych warstwach społecznych. Unia musi wytworzyć procesy
chroniące biedniejsze grupy społeczne. Jej zdaniem trzeba zastąpić hasło:
„Ekonomia, głupcze!” sloganem „Społeczeństwo, głupcze!”. Natomiast
wiceminister Mazur wskazywał, że powyższe reformy powinny także objąć
stworzenie przepisów wspierających ekologiczną produkcję, jednak w taki sposób,
aby nie odbywało się to kosztem producenta. Azja, która w największym stopniu
zanieczyszcza planetę, powinna mieć mniejszy dostęp do unijnego rynku poprzez
specjalne cło tzw. podatek węglowy. Konkluzja może być tylko jedna – unia
potrzebuje reform, bo inaczej kolejnego kryzysu może nie przeżyć.
FORUM Dialog Plus to cykl
debat o ważnych europejskich kwestiach. Organizatorzy Ars Republica, Fundacja
Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz Fundacja Konrada Adenauera w Polsce wraz z
prowadzącym Marcinem Antosiewiczem zapraszają do dyskusji polityków i ekspertów z różnych dziedzin. Z
powodu ograniczeń sanitarnych obecnie paneliści rozmawiają za pomocą Internetu.
Debaty można oglądać na żywo, a także w późniejszym terminie, na kanale ,,FORUM
Dialog Plus’’ na Youtubie i na facebooku organiatorów.
Patryk Szklarz