Unia Europejska stoi przed szeregiem wyzwań, które
zdefiniują przyszłość państw członkowskich. W obliczu rosyjskiej agresji
szczególnie ważne stało się zapewnienie bezpieczeństwa i pragmatyczne podejście
do zacieśniania więzów współpracy pomiędzy krajami. O tym, na jakie
niebezpieczeństwa narażona jest dziś Unia i jak skutecznie na nie reagować
dyskutowano podczas debaty plenarnej Forum Polsko-Niemieckiego w Berlinie.
W kończącej obrady Forum
Polsko-Niemieckiego debacie plenarnej wzięły udział cztery specjalistki z
zakresu studiów politycznych: Sylvie Kauffmann, dziennikarka z francuskiego “Le
Monde”, Ljudmila Melnyk, dyrektorka programowa ds. Ukrainy w berlińskim Instytucie
Polityki Europejskiej, Daniela Schwarzer z Fundacji Bertelsmanna oraz Monika
Sus, politolożka pracująca w Instytucie Studiów Politycznych Polskiej Akademii
Nauk i w berlińskiej Hertie School. Dyskusję poprowadzili Christoph von
Marschall, niemiecki dziennikarz reprezentujący “Der Tagesspiegel” oraz Jacek
Stawiski z TVN24.
Podczas debaty panelistki
dyskutowały o czterech wiodących zagadnieniach, dotyczących nie tylko relacji
polsko-niemieckich, ale również kwestii dotykających szerszej, europejskiej i
światowej perspektywy. Poruszone zostały tematy dotyczące rozwijającej się
współpracy między Polską a Niemcami oraz szeroko pojętego dziedzictwa
kulturowego, jednak najważniejsze miejsce w debacie zajęły dyskusje na temat
europejskiej perspektywy bezpieczeństwa i wspólnoty oraz zagrożeń ze strony
Chin i Rosji. Debata stanowiła próbę podsumowania wniosków płynących z
prowadzonych w ramach Forum paneli dyskusyjnych, koncentrujących się wokół
tematów gospodarczych, geopolitycznych i społecznych oraz przedstawiających nie
mniej istotne perspektywy kulturowe.
Przebieg prowadzonych rozmów
zdominował powracający temat rosyjskiej inwazji na Ukrainę, który wybrzmiewał w
niemal każdej części dyskusji. Jednocześnie stanowił punkt wyjścia do rozważań
na temat relacji Unii Europejskiej z USA, jak również wartości, których Europa,
jako wspólnota, powinna bronić przed rosyjską propagandą oraz zapewnienia
bezpieczeństwa na naszym kontynencie. Panelistki zgadzały się co do centralnej
roli bezpieczeństwa w trwających debatach o przyszłości Unii Europejskiej.
Zauważyły też pojawiające się wyzwania, stojące za umacnianiem obrony
kontynentu. Daniela Schwarzer wskazała na konkretną przeszkodę w dążeniu do
osiągnięcia tego celu, czyli na konieczność zmierzenia się z postępującym
rozpadem europejskiej architektury bezpieczeństwa. Do tej pory skuteczna,
okazała się niewystarczająca w perspektywie konfliktu z Rosją, co potwierdzają
powtarzające się cyberataki, szerząca się dezinformacja, czy ataki na
infrastrukturę krytyczną. W obliczu ponadnarodowego zagrożenia, rozwiązaniem
wydaje się umacnianie odporności społeczeństwa i demokracji, a także włączenie
w myślenie o obronności państw wschodnich, starających się o akcesję do Unii
Europejskiej. Przede wszystkim jednak, jak wskazała Ljudmila Melnyk, do
koncepcji obronności należy włączyć również Ukrainę, przemyśleć to, w jaki
sposób i w jakim zakresie Ukraina przyczynia się do rozwoju bezpieczeństwa w
Europie. Wśród panelistek pojawiły się również głosy zwątpienia. Czy Europę
będzie stać na pokrycie kosztów budowy nowej architektury obronnej i czy nie
jest już na to za późno?
W przeciwieństwie do możliwości
finansowych i organizacyjnych Unii Europejskiej, wątpliwości nie wzbudziła teza
o kluczowej roli współpracy między Polską i Niemcami oraz o jej roli w
kontekście rosyjskiej agresji. Pomimo trudności towarzyszących partnerstwu
dwóch sąsiadujących państw oraz obaw o jego przyszłość, które pojawiły się po
wyborze nowego prezydenta Polski, relacje polsko-niemieckie oceniane są z
optymizmem. Bliskie stosunki udaje się bowiem utrzymać dzięki dobrze
rozwiniętym relacjom gospodarczym oraz silnemu zaangażowaniu w rozszerzenie
współprac lokalnych. W obliczu wojny w Ukrainie ważne jest jednak, według
Danieli Schwarzer, by zdefiniować wspólne, polsko-niemieckie działania,
wyznaczyć wspólne cele i kierunek, którego oba kraje będą przestrzegać w
dalekiej perspektywie. Równie istotne jest, aby Polska kontynuowała swoją rolę
jako tłumacza, łącznika pomiędzy Ukrainą a Europą Zachodnią, a relacja Polski z
Niemcami wpłynęła pozytywnie na sytuację w Ukrainie.
Podczas debaty, oprócz Rosji,
wspomniane zostały również dwa inne światowe mocarstwa – Chiny i USA. Dyskusja
przebiegła w atmosferze pełnej niepokoju i wątpliwości, co do przyszłości Unii
Europejskiej wobec działań obu mocarstw. Mocno wybrzmiało pytanie o to, co
czeka Unię, chociażby w sytuacji wycofania się USA z NATO. Nieuchronne
konsekwencje tego ruchu będą wyczuwalne w każdym z państw. Wycofanie się Stanów
Zjednoczonych będzie wiązać się choćby z nadwyrężeniem bezpieczeństwa oraz
pogorszenia sytuacji rynków wewnętrznych, na co Europa zdaniem panelistek nie
jest gotowa. Miejsce Stanów Zjednoczonych będzie musiało przejąć państwo o
największych środkach i możliwościach. Dyskusja o Chinach, mimo że wyraźnie
zaznaczona w strukturze przebiegu rozmów, odbyła się niejako na marginesie
rozważań o działaniach rosyjskich. Panelistki zauważały realne zagrożenie
płynące ze zbyt dużej zależności gospodarczej Europy od Chin.
Debata uwidoczniła liczne problemy,
z którymi mierzy się obecnie Unia Europejska, a uczestniczkom udało się
nakreślić szeroką perspektywę realnych rozwiązań i możliwych dróg wyjścia z
pojawiających się kryzysów. Kluczem do skutecznego działania pozostaje silna,
ponadnarodowa współpraca, która z całą siłą uwidoczniła się podczas Forum
Polsko-Niemieckiego w Berlinie.
Debata odbyła się 5 czerwca
2025 roku w ramach Forum Polsko-Niemieckiego “Wspólnota na trudne czasy”
realizowanego przez Fundację Współpracy Polsko-Niemieckiej na zlecenie Ministerstwa
Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej i Ministerstwa Spraw
Zagranicznych Republiki Federalnej Niemiec.
Weronika Kamieńska