Polaków
zapytano: Co przychodzi ci na myśl, gdy słyszysz słowo „Niemcy”? Naszych
zachodnich sąsiadów: Czy zaakceptowałbyś Polaka jako swojego przełożonego w
pracy? Obie nacje: Jaka kwestia najbardziej wpływa twoim zdaniem na relacje
polsko-niemieckie?
To
tylko niektóre pytania, które zadano w ramach Barometru Polska-Niemcy. Jest to
projekt realizowany przez organizacje z tych dwóch krajów: Instytut Spraw
Publicznych, Fundację Konrada Adenauera, Fundację Współpracy
Polsko-Niemieckiej, a także Niemiecki Instytut Spraw Polskich. Badanie
prowadzone jest z przerwami od 2000 roku, co pozwala na uchwycenie dynamiki
zmian we wzajemnym postrzeganiu się obu narodów. Odróżnia to Barometr od
zwykłego sondażu opinii publicznej i sprawia, że jego wyniki są co roku
niecierpliwie wyczekiwane przez wszystkich zajmujących się tematyką relacji
polsko-niemieckich. Nie inaczej było tym razem. Prezentacja tegorocznych wyników
odbyła się 3 czerwca w formie online i przyciągnęła szerokie grono
zaangażowanych odbiorców. Spotkanie rozpoczęło się podsumowaniem wniosków z
różnych kategorii pytań zadawanych w badaniu, a następnie Monika Sieradzka
poprowadziła dyskusję pomiędzy zaproszonymi ekspertami.
Główne
wnioski
W
kategorii Skojarzenia z krajem i społeczeństwem sąsiada odpowiedzi
zostały przypisane do poszczególnych obszarów. Dzięki temu już na wstępie widoczna
była jedna z głównych różnic w postrzeganiu Polaków i Niemców. Podczas gdy
prawie jednej trzeciej polskich respondentów słowo „Niemcy” kojarzyło się z
trudną historią (odpowiedzi takie jak „okupant”, „wojna”, „obozy”), podobna
ilość niemieckich respondentów przy słowie „Polska” wskazała na kwestie
związane z turystyką i kulturą (odpowiedzi „miejsce urlopowe”, „Kraków”,
„kuchnia”). W obu przypadkach były to obszary z największym odsetkiem
przypisanych odpowiedzi. Inna rola historii w Polsce i w Niemczech stała się
pierwszym tematem dyskusji.
Agnieszka
Łada – zastępczyni dyrektora Niemieckiego Instytutu Spraw Polskich – zwróciła
uwagę, że Barometr od lat pokazuje większe znaczenie historii dla opinii
Polaków niż Niemców. Zgodził się z nią Peter Oliver Loew – dyrektor
wspomnianego instytutu. Zaznaczył jednak, że historia wzajemnych relacji jest nie
tylko w Niemczech, ale i w Polsce pojmowana dość powierzchownie, ponieważ setki
lat wspólnych stosunków sprowadza się niemal wyłącznie do czasów II wojny
światowej. Jego zdaniem warto również pamiętać, że o ile dla Polaków Niemcy były
głównym agresorem tej wojny, to dla Niemców Polska to tylko jeden z wielu
krajów, na które wtedy napadli. Przy tej okazji należy wspomnieć, że w
porównaniu z poprzednimi edycjami Barometru odsetek odpowiedzi dotyczących trudnej
historii po stronie polskiej wzrósł w ostatnich latach. Po stronie niemieckiej z
kolei spadł odsetek negatywnych skojarzeń z polską przestępczością i nieładem.
Zdaniem
Corneliusa Ochmanna – dyrektora Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej – w tych
zmianach uwidocznił się wpływ tematu reparacji, będący w centrum
zainteresowania opinii publicznej w Polsce, ale nie w Niemczech. Na
polepszające się opinie o Polsce w kraju naszego sąsiada wpłynęły zacieśniające
się więzi gospodarcze. Nie można także zapomnieć o roli sportu, przede
wszystkim piłki nożnej, w której postacie takie jak Robert Lewandowski stają
się idolami młodych Niemców. Tę intuicję o różnych tematach skupiających
zainteresowanie w obu krajach w ostatnich latach zdają się potwierdzać kolejne
wyniki. Po raz pierwszy w historii badania, odsetek Niemców deklarujących
sympatię do Polaków (55%) był większy niż Polaków deklarujących sympatię do
Niemców (42%).
Zdecydowanie
więcej Polaków niż Niemców oceniło wzajemne relacje jako dobre (72% do 55%). W
obu grupach najwięcej odpowiedzi jako główną przyczynę takiego stanu rzeczy
wskazało wspólne interesy gospodarcze. Ponadto niezwykle wysoki odsetek
respondentów w obu krajach deklarował akceptację dla udziału przedstawicieli
sąsiedniego narodu w różnych wymiarach życia społecznego (np. jako
przełożonych, radnych). Przy analizie wyników należy także pamiętać, że o ile w
Niemczech sympatie partyjne nie powodowały raczej istotnych różnic w
odpowiedziach, polaryzacja polityczna w Polsce miała dla nich duże znaczenie.
Jacek Kucharczyk – dyrektor Instytutu Spraw Publicznych – podkreślił, że wśród
sympatyków obecnej władzy dominuje podejście chłodne lub neutralne do naszych
zachodnich sąsiadów. Jego zdaniem wielką rolę odgrywają również media, jakie
się konsumuje.
Barometr
a pandemia
Badanie
zostało przeprowadzone w lutym tego roku, a więc jeszcze przed pandemią
koronawirusa w Polsce i w Niemczech. Z jednej strony pozwala to na zapoznanie
się z opiniami respondentów niezniekształconymi przez ostatnie wydarzenia. Z
drugiej pozostawia szerokie pole do dyskusji, jak pandemia wpłynie na wzajemne stosunki.
Takie pytanie rzeczywiście padło ze strony publiczności do ekspertów. Pierwszy
odpowiedział na nie Cornelius Ochmann, który uznał, że pandemia najbardziej
wpłynie na regiony przygraniczne, obecnie niezwykle mocno dotknięte sytuacją
zamknięcia granicy polsko-niemieckiej.
Innego
zdania był Peter Oliver Loew. Powiedział on, że pandemia będzie miała niewielki
wpływ na wzajemne stosunki, a na pewno nie większy niż ogólny wzrost dyskursu
narodowocentrycznego. Również Jacek Kucharczyk zwrócił w tym kontekście uwagę,
że pandemia wpłynie na relacje polsko-niemieckie w takim stopniu, w jakim
wzmocni tendencję do zamykania się. Sceptyczna pozostała z kolei Agnieszka
Łada. Jej zdaniem należy pamiętać, że tematyką polsko-niemiecką zajmuje się
stosunkowo nieliczne grono pasjonatów. Tymczasem Barometr bada całą opinię
publiczną, która na co dzień nie myśli o takich sprawach. Tym samym wpływ
pandemii na opinie z obu krajów będzie niewielki.
Barometr
Polska-Niemcy 2020 to niezwykły projekt, który kryje jeszcze wiele
interesujących wniosków i tematów do dyskusji nieporuszonych podczas spotkania.
Stanowi on cenne źródło informacji o wzajemnym postrzeganiu się przez oba
sąsiednie narody. Tym samym jest nieocenionym narzędziem dla wciąż
powiększającego się grona pasjonatów relacji polsko-niemieckich.
Tymoteusz Ogłaza