Czy
wiedzieliście, że zła jakość powietrza kosztuje Polskę aż 60 miliardów euro
rocznie, czyli 13% PKB? Albo że dzieci są najbardziej narażone na negatywne
skutki smogu, a mimo to jeszcze do niedawna nikt nie uwzględniał zanieczyszczeń
w diagnozach medycznych? Te i inne niepokojące dane padły podczas otwartego
webinaru „Zanieczyszczenie powietrza nie uznaje granic”, który odbył się
25 lipca. Spotkanie pokazało, że choć granice państw dzielą nas
administracyjnie, to smog, klimat i zdrowie – mamy wspólne.
Webinar,
zorganizowany w ramach premiery lipcowego numeru magazynu Pismo poprowadziła
Urszula Kifer, redaktorka naczelna miesięcznika, który od lat przygląda się
tematyce zdrowia publicznego i środowiska. Jej rozmówczyniami były Dorothea
Baltruks z berlińskiego Centre for Planetary Health Policy oraz Weronika
Michalak z organizacji HEAL Polska. Ekspertki rozmawiały o tym, jak Berlin i
Warszawa walczą ze smogiem – i czego mogą się od siebie nauczyć.
Warszawa,
mimo rosnącej świadomości ekologicznej, wciąż zmaga się z poważnymi problemami
jakości powietrza. Główne źródła zanieczyszczeń to transport samochodowy, niska
emisja z domowych pieców grzewczych, a także przemysł w regionie. Stolica stara
się przeciwdziałać tym zjawiskom poprzez m.in. dofinansowania do wymiany tzw.
kopciuchów, rozwój sieci tramwajowej czy planowane strefy czystego transportu. Z
drugiej strony, warto podkreślić też, w czym jest dobrym przykładem dla innych
miast – Warszawa jest jednym z liderów w Polsce pod względem tworzenia
zielonych przestrzeni. Rozwijane są parki kieszonkowe, zielone przystanki, a
miejskie plany zakładają wzrost udziału zieleni w przestrzeni publicznej. Ale
to wciąż za mało, by mówić o realnym przełomie.
Berlin już
od lat prowadzi politykę sukcesywnego ograniczania emisji – zarówno
komunikacyjnych, jak i przemysłowych. Miasto inwestuje w rozbudowę
infrastruktury rowerowej, ogranicza ruch samochodowy w centrum, rozwija strefy
niskiej emisji i oferuje ogólnoniemiecki Deutschlandticket – tanią,
jednolitą taryfę na transport publiczny, która zachęca do porzucenia auta. Dorothea
Baltruks podkreśliła jednak, że nawet w tak zorganizowanym mieście napotkać
można na silny opór. Lobbing grup interesu, zwłaszcza reprezentujących
kierowców samochodów, jest dużym wyzwaniem dla berlińskich decydentów. Mimo to
władze stolicy Niemiec konsekwentnie realizują długoterminową politykę
zrównoważonego transportu i czystego powietrza.
Ekspertki
zgodnie zauważyły, że wymiana doświadczeń między miastami europejskimi może
przyspieszyć wdrażanie skutecznych rozwiązań. Przykład Berlina pokazuje, jak
ważna jest konsekwencja, planowanie i odwaga polityczna w działaniach na rzecz
zdrowia publicznego. Warszawa już dziś może skorzystać z niemieckich
doświadczeń – np. w zakresie promocji transportu publicznego, tworzenia
zielonych stref, czy planowania przestrzennego z myślą o jakości powietrza.
Potrzebna jest jednak wyraźna i długoterminowa wizja, której realizacja nie
zatrzyma się na kadencji jednego prezydenta czy budżecie jednego roku.
Na
zakończenie spotkania odbyła się otwarta dyskusja z uczestnikami, podczas
której poruszono temat granic prawa w kontekście zdrowia publicznego oraz
konieczności wprowadzania obostrzeń dla dobra ogółu. Jeśli chcemy oddychać
czystym powietrzem, potrzebujemy wspólnych działań, ponad podziałami i ponad
granicami. Bo – jak pokazało to spotkanie – oddajemy ten sam oddech i mierzymy
się z tym samym problemem.
Spotkanie
zostało zorganizowane dzięki wsparciu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej i
stanowiło kontynuację tematu poruszonego w kwietniowym artykule magazynu Pismo
„Bez tchu: Jak smog niszczy nasze zdrowie”.
Tekst: Julia Florkowska
Redakcja: Agnieszka Wójcińska