24 lutego 2022. Świat obiega
wiadomość o wojnie w Ukrainie. Wszyscy mają nadzieję, że konflikt szybko się
skończy. Niestety po ponad roku działań dalej słyszymy o wojnie, a wraz nią
pojawiają się coraz to nowe problemy. Od rozpoczęcia konfliktu Europejczycy i
Europejki muszą stawić czoła wielu wyzwaniom. Jednym z nich było
uniezależnienie się od rosyjskich dostaw energetycznych. Goście debaty ,,Czy
globalna gospodarka potrzebuje jeszcze Rosji?” wyjaśnili, czy udało się spełnić
wyznaczony cel.
Czy sankcje zachodnie faktycznie
działają? Czy Putin tracąc rynek europejski zniszczył własną gospodarkę, którą
budował przez dwie dekady? Jak przebiega transformacja energetyczna w Polsce,
Niemczech i innych krajach UE? Na te i inne pytania odpowiadali goście debaty z
cyklu Forum Dialog Plus: dr Anna Kostrzewa-Misztal,
zastępczyni dyrektorki Departamentu Wschodniego MSZ, prof. Andreas
Bielig z Katedry Badań Gospodarki Niemieckiej SGH oraz dr Bogdan Zawadewicz,
menedżer Zespołu Analiz Międzynarodowych BGK.
Rosja była kluczowym partnerem
handlowym dla wielu krajów europejskich, zwłaszcza w sektorze energetycznym, z
importem rosyjskiej ropy naftowej i gazu ziemnego przynoszącym znaczne zyski
zarówno Rosji, jak i europejskim firmom energetycznym. Zależność od rosyjskich
dostaw energii stawiała Europę w trudnej pozycji, umożliwiając Rosji wywieranie
na nią presji politycznej. Jednocześnie Europa dążyła do dywersyfikacji źródeł
energii. W kontekście bezpieczeństwa i obronności, NATO utrzymywało dialog z
Rosją, ale rosyjska rozbudowa sił militarnych budziła obawy w niektórych
krajach europejskich, zwłaszcza w tych, które były wcześniej częścią bloku
wschodniego.
Jak sytuacja wygląda
po ataku Rosji na Ukrainę? Podczas debaty przytoczono dane mówiące o spadku
dostaw rosyjskiego gazu na rynek europejski i przekierowaniu go na gospodarką
chińską i indyjską. Jest to efekt sankcji i determinacji Europy, by nie
korzystać z zasobów Putina. Czy w takim razie wykluczenie Rosji w światowej
gospodarce będzie możliwe? To pytanie wydaje się zasadnicze. Jak uważa dr
Zawadewicz odpowiedź nie jest jednoznaczna, niemniej w środowisku ekonomicznym
panuje przekonanie, że Rosja dalej jest konieczna, by globalny rynek mógł
funkcjonować. Wynika to głównie z bogatych złóż surowców naturalnych i nie chodzi
tu wyłącznie o węgiel. Niezbędna jest jednak zmiana systemu dostaw,
pozwalających na ograniczenie wpływów Federacji Rosyjskiej na Europę i inne
kontynenty. Innego zdania była dr Kostrzewa-Misztal, która stanowczo
stwierdziła, że świat nie potrzebuje już Rosji i jest w stanie usamodzielnić
się od dotychczasowych rozwiązań. Przykładem tego są korporacje, które odeszły
z rosyjskiego rynku, pokazując tym, że stawiają na pierwszym miejscu nie
przychód, a wartości. Co nie zmienia faktu, że nie wszystkie firmy obecne na
rosyjskim rynku postąpiły w podobny sposób.
Dyskutanci jednomyślnie zauważyli,
że po rosyjskiej inwazji na Ukrainę świat zmienił się drastycznie, a skutki tej
zmiany będą odczuwalne przez wiele lat. Sankcje gospodarcze stanowią próbę zmuszenia Putina do
zakończenia działań wojennych. Prelegenci podkreślili, że te obecnie stosowane
są skuteczniejsze niż te z 2014 roku, po aneksji Krymu. Niemniej jednak,
polityka Putina jest obecnie jasno rozpoznawalna, dlatego głównym celem jest
ograniczenie lub wykluczenie Rosji z areny międzynarodowej. Dr
Kostrzewa-Misztal stwierdziła, że sankcje skutkują stopniowym poszukiwaniem
pomocy przez Rosję u sojuszników innych niż Europa, czego dowodzi przyjazd
chińskiego przywódcy Xi Jinpinga, do Moskwy. Niemniej jednak, istnieją obawy,
że Chiny mogą traktować Rosję jak nową prowincję. Oprócz sankcji, istnieje więc
potrzeba opracowania planu działania w odpowiedzi na reakcję Rosji na
nasilającą się izolację. Pytania o charakter tej reakcji i zmianę postawy
Putina wciąż pozostają otwarte. Niewykluczone, że będziemy musieli długo czekać
na odpowiedzi.
Rosja nie jest jedynym krajem, który
czeka zmiana. Państwa europejskie prowadzą intensywne działania mające na celu
uniezależnienie od dostaw rosyjskich surowców i stworzenie własnych źródeł
energii. W Niemczech transformacja przebiega szybciej niż prognozowano. Zdaniem
prof. Bieliga tempo transformacji może jednak doprowadzić do kryzysów i
problemów politycznych. Każda tamtejsza
partia ma bowiem odmienny plan energetyczny, co utrudnia dojście do
porozumienia. Mówca podkreślał jednak, że atom, który na obecną sytuację
sprawdziłby się dobrze, nie ma przyszłości u naszych zachodnich sąsiadów. – W
porównaniu na przykład do Francji, w Niemczech elektrownie atomowe nie mają dużego
poparcia – zaznaczał prof. Bielig. Duże szanse ma jednak gaz i elektrownie
gazowe, które powstają obecnie w dynamicznym tempie. Jak zauważył dr
Zawadewicz, Niemcy tuż po inwazji, zaczęli też wchodzić w krótkoterminowe i
finansowo korzystne umowy z innymi krajami niż Rosja, np. z Katarem. Zaznacza
także, że nasi zachodni sąsiedzi mają większą determinację na stworzenie
zaplecza energetycznego niż Polska lub inne kraje środkowej Europy, bo
zwyczajnie nie byli przygotowani na odcięcie gazu, w porównaniu do wschodnich
sąsiadów, którzy przeczuwali ruch Putina.
Patrząc na obecną sytuację
społeczno-gospodarczą Rosji, warto odpowiedzieć na pytanie czy Putin wygra
oficjalnie wybory, który odbędą się w 2024 roku? Czy nie zniszczył przypadkiem
tego, co budował przez całą kadencję? Zdaniem dr Zawadewicza prezydent Rosji
nie dał stablizacji społeczeństwu, wręcz przeciwnie. – Putin rozwinął aparat
przemocy, który pozbawił obywateli podmiotowości i chęci do angażowania się –
stwierdził. Podobnego zdania jest dr Kostrzewa-Misztal, która stanowczo
zaznaczyła, że Putin nie podniesie już z kolan Federacji Rosyjskiej, którą
budował przez lata.
W dobie transformacji energetycznej,
podobne debaty są kluczowe do zrozumienia bieżącej sytuacji, która ma wpływ na
nas wszystkich. Ich ogromną wartością jest dostęp do rzetelnych informacji,
zweryfikowanych przez ekspertów z odpowiednich dziedzin. Musimy działać teraz i razem, ponieważ mimo
że nie widzimy wojny na co dzień, dotyka ona nas wszystkich. Nie możemy
zapominać o nieustannym wsparciu dla Ukrainy i działaniach na rzecz zakończenia
konfliktu, który nadal pochłania setki istnień.
Panel odbył się w czwartek 23 marca 2023 roku w ramach cyklu debat Forum Dialog Plus im.
Andrzeja Godlewskiego, we współpracy z Fundacją ARS Republica, Fundacją
Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz Fundacją Konrada Adenauera. Moderatorem
dyskusji był Marcin Antosiewicz.
Eliza Kunath