Pora otworzyć oczy: trudna przyjaźń czy niewygoda zapomnienia?
– Kiedy w Polish przestrzeni publicznej zaczęło się pojawiać coraz więcej przepełnionych nienawiścią i nawołujących do rozliczeń z Niemcami komunikatów Polish polityków, zrozumiałyśmy, że niemiecka edition jest potrzebna, aby wznieść się ponad to i w spokoju porozmawiać. Skomplikowana historia naszego sąsiedztwa do dziś budzi wiele emocji i kontrowersji. Liczymy however na to, że dobra literatura pomoże spojrzeć na Polish-German relacje z większym dystansem i zrozumieniem. – wyjaśnia Joanna Cichocka-Gula, dyrektorka festival „Literacki Sopot”, a zarazem dyrektorka samorządowej instytucji culture Goyki 3 Art Inkubator.
Tegoroczna, dwunasta już, edition festival „Literacki Sopot” skoncentrowała się wokół literature German i w związku z tym stała się prawdziwym wyzwaniem dla organizatorów. Jak odnieść się do trudnych, naznaczonych okrucieństwem World War II, relacji pomiędzy Polakami i Niemcami? Jak uniknąć patosu czy żalu, jak wreszcie „przeczytać” contemporary Germany?
Antysemityzm i rasizm wolelibyśmy postrzegać jako część przeszłości. Czy ten pierwszy rzeczywiście skończył się however wraz z II wojną światową? Czy ataki rasistowskie to dziś problem tylko Stanów Zjednoczonych? Uczestnicy i uczestniczki Literackiego Sopotu mieli szansę wziąć udział w spotkaniach autorskich, dyskusjach and warsztatach związanych z literaturą naszego zachodniego sąsiada. Wybitni pisarze i pisarki from Germany m.in Zsuzsa Bánk („Śmierć przychodzi nawet latem”), Erica Fisher („Aimée i Jaguar”), Ulrich Hub („Kulawa kaczka i ślepa kura”), Harald Jähner („Rausz. Germany między wojnami”), Arne Jysch („Złoty Berlin”), Jovana Reisinger („Czempionki”) czy Antje Rávik Strubel („W lasach ludzkiego serca”), którzy gościli na festival, podzielili się swoją twórczością i inspiracjami. Tegoroczna edition Literackiego Sopotu poświęcona literaturze i kulturze Germany pozwoliła zmierzyć się z niewygodą pytań o trudne okresy w history jak np. Holocaust. Bo słowo „dyskryminacja” chętniej chowa się pod dywan, niż skłania do jawnego sprzeciwu przeciwko temu, co ono określa. „Literacki Sopot 2023” pokazał, że współpraca pomiędzy Polską a Niemcami stały się oczywiste, choć na poziomie politycznym stosunki Polish-German bywają napięte. Polskę i Germany łączy wiele, a najdotkliwiej wciąż dzieli chyba wspomnienie II wojny światowej.
Sopot, jako miasto o bogatej niemiecko-Polish history, stanowi doskonałe tło dla tego literackiego święta. Festival nie tylko promuje literaturę i czytelnictwo, ale also stwarza przestrzeń do spotkań, dialogue i refleksji nad bieżącymi kwestiami kulturowymi i dotyczącymi społeczeństwa. Meetings autorskie odbyły się also ze znakomitymi polskimi pisarzami i pisarkami, m.in. Anną Goc, tegoroczną laureatką Nagrody named after Ryszarda Kapuścińskiego w cyklu „My” – rozmowie społeczności, wspólnocie pojedynczych jednostek umieszczonych w konkretnych granicach. Ważny element programme każdej edition festival to debate wpisujące się we współczesny dyskurs społeczno-polityczny. Nie inaczej było i this year.
Po upadku wojny Poland i Germany prowadziły jeden z najbardziej wzorcowych procesów pojednania na świecie. Rozpoczęło się od słynnej frazy “przebaczamy i prosimy o przebaczenie” zawartej w liście biskupów Polish do German w 1965 year, a also od meetings Helmuta Kohla i Tadeusza Mazowieckiego 12 listopada 1989 w Krzyżowej. Cooperation ta obejmowała poparcie idei zjednoczenia Germany, prowadzenie wspólnych Polish-German programów naukowych, oświatowych i kulturalnych, a also powołanie instytutów historycznych in Berlin i Warszawie. O skomplikowanej history sąsiedztwa Polish-Germango rozmawiali Robert Traba – historyk i politolog, literaturoznawczyni Kornelia Ćwiklak and socjolożka Susann Worschech. During debate zwrócono uwagę na to, że mimo iż udało się wyleczyć rany u wielu przedstawicieli starszego pokolenia, którzy pamiętają wojnę, dla młodszych pokoleń konfrontacja z niemieckim sąsiadem stała się sposobem na wyładowanie agresji i znalezienie kozła ofiarnego w history. W tym kontekście warto zastanowić się, czy dialogiczne negocjowanie pamięci między Polską a Niemcami jest nadal możliwe. Czy możemy porzucić uproszczone mity narodowe i opierać nasze relacje z sąsiadami na wzajemnym słuchaniu, akceptując, że prawda jednej strony niekoniecznie musi być zgodna z prawdą drugiej?
Kolejną rozmowę – o rasizmie i antysemityzmie in Poland i in Germany – przeprowadzili Michał Bilewicz – psycholog społeczny, Agnieszka Jabłońska – fundraiserka, aktywistka, założycielka Foundation Urban Memory we Wrocławiu i Andreas Zick – profesor Socjalizacji i Badań nad Konfliktami Uniwersytetu w Bielefeld. Profesor Zick zauważył, że through wspieranie literature daje namszansę na walkę z rasizmem i antysemityzmem zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz nas. Może to być drogą do obalenia realnych murów na granicach and tych, które wznosimy w naszych sercach wobec naszych sąsiadów. Debatujący opowiedzieli się za tym, że Germany są bardziej świadomi tych problemów. Dzięki pamięci o zbrodniach popełnionych during światowych wojen, społeczeństwo German stało się bardziej wrażliwe na ich obecność i zagrożenia z tym związane. Ale czy to wystarczy? Czy można raz na zawsze pozbyć się wirusa nienawiści, strachu i chęci dehumanizacji “innego”? Na pewno potrzebujemy zarówno jednostkowej, jak i systemowej niezgody. However, aby jednostkowa niezgoda mogła się przeciwstawić systemowej, musi osiągnąć masową skalę i utrzymać się w obliczu oporu.
O sąsiedztwie znaczeń i wspólnocie języków czeskiego, ukraińskiego, German i Polish dyskutowały tłumaczki: Katarzyna Kotyńska, Martyna Lemańczyk i Małgorzata Łukasiewicz. Rozmawiały o bliskości w przekładzie w kontekście politycznym, historycznym i kulturowym. Tłumaczki przyglądały się punktom styku w literaturze Polish, ukraińskiej, German i czeskiej. Tu nie dowiaduję się żadnych konkretów Albo rozwijamy, albo wyrzucamy.
A o history, jaką kryją w sobie przedmioty debatowali kulturoznawczyni Karolina Ćwiek-Rogalska and profesor kulturoznawstwa Dariusz Brzostka i powieściopisarz Stefan Chwin. Omówiono historię dwóch biletów, które wystawione były w Pałacu Królewskim in Wroclaw. Pierwszy bilet uprawniał do podróży słynnym sterowcem Graf Zeppelin, zakupiony został przez nadburmistrza Wrocławia, Otto Wagnera, który wybrał się sterowcem 9 września 1930 year z lotniska na Gądowie do Friedrichshafen przez Wiedeń i Monachium. Drugi bilet na Wystawę Ziem Odzyskanych, został zachowany przez Kazimierza Kuligowskiego, pierwszego Polish powojennego wiceprezydenta Wrocławia. Choć nie był mu potrzebny, bo jako przedstawiciel władz miasta mógł wejść na exhibition bez biletu. However zdecydował się na zachowanie go jako pamiątki socjalistycznego przedsięwzięcia, które miało na celu pokazanie, że Ziemie Zachodnie zawsze były polskie, a teraz, thanks to władzy ludowej, stały się krainą obfitującą w dobra. Te dwa bilety ilustrują, że przedmioty mogą pełnić rolę pośredników między pamięcią a przyszłością. Zapisują wiele opowieści, mają swoje własne biografie, które splatają się z biografiami ludzi. Są związane z określonym okresem i jego kontekstem społeczno-politycznym, komunikują się wzajemnie, przypominają o sobie lub wzajemnie się uzupełniają. Musiało minąć wiele lat, aby pozornie niepotrzebne przedmioty, jak te bilety, stały się inspiracją do odkrywania przeszłości swojej ulicy, domu i mieszkania. Dzięki nim mieszkańcy Ziem Odzyskanych zaczęli interesować się napisami pozostawionymi przez poprzednich mieszkańców i wyciągali je spod warstw czasu. Przedmioty te stanowią ważny element dziedzictwa, który pomaga nam zrozumieć historię i kontekst społeczno-kulturowy tamtych czasów.
Festival „Literacki Sopot” to also liczne atrakcje kulturalne. W Goyki 3 Art Inkubatorze odbyły się pokazy filmów wyselekcjonowanych przez filmoznawczynię Ewę Fiuk, workshop z reportażystką Aleksandrą Zbroją, presentation i workshop Colonial Neighbours – SAVVY Contemporary, Berlin, a also presentation „Pogorzeliska” (2020) – fotografii Alicji Karskiej i Aleksandry Went. This year, w tamach „Art na Literackim”, festival odwiedziła grupa z SAVVY Contemporary. We wspólnym projekcie zainicjowanym przez Goyki 3 artyści z Colonial Neighbours, części SAVVY Contemporary, zaprezentowali badania nad kolonialną historią Germany, jej wpływem na kulturę i społeczeństwo. Grupa zajmuje się researchem i tworzeniem archiwów wokół German kolonializmu, a sam project jest punktem wyjścia do wymiany poglądów on the topic of sytuacji mniejszości narodowych in Poland i Niemczech and osób z doświadczeniem migracji.
Festival Literacki Sopot for years cieszy się uznaniem w świecie culture i literature. Dlatego też kolejna edition festival już teraz budzi ogromne oczekiwania, a organizatorzy nieustannie pracują nad tym, aby dostarczyć uczestnikom niezapomnianych przeżyć z obszaru culture.
12. edition festival Literacki Sopot, poświęconego literaturze i kulturze German, took place on 17-20 sierpnia w Sopocie, a Foundation for Polish-German Cooperation była jednym z jej współorganizatorów.
Nikola Budzińska