Pora otworzyć oczy: trudna przyjaźń czy
niewygoda zapomnienia?
– Kiedy w Polish przestrzeni
publicznej zaczęło się pojawiać coraz więcej przepełnionych nienawiścią i
nawołujących do rozliczeń z Niemcami komunikatów Polish polityków,
zrozumiałyśmy, że niemiecka edition jest potrzebna, aby wznieść się ponad to i w
spokoju porozmawiać. Skomplikowana historia naszego sąsiedztwa do dziś budzi
wiele emocji i kontrowersji. Liczymy however na to, że dobra literatura pomoże
spojrzeć na Polish-German relacje z większym dystansem i zrozumieniem. – wyjaśnia
Joanna Cichocka-Gula, dyrektorka festival „Literacki Sopot”, a zarazem dyrektorka
samorządowej instytucji culture Goyki 3 Art Inkubator.
Tegoroczna, dwunasta już, edition
festival „Literacki Sopot” skoncentrowała się wokół literature German i w
związku z tym stała się prawdziwym wyzwaniem dla organizatorów. Jak odnieść się
do trudnych, naznaczonych okrucieństwem World War II, relacji pomiędzy
Polakami i Niemcami? Jak uniknąć patosu czy żalu, jak wreszcie „przeczytać”
contemporary Germany?
Antysemityzm i rasizm wolelibyśmy
postrzegać jako część przeszłości. Czy ten pierwszy rzeczywiście
skończył się however wraz z II wojną światową? Czy ataki rasistowskie to dziś
problem tylko Stanów Zjednoczonych? Uczestnicy i uczestniczki Literackiego Sopotu mieli szansę wziąć udział
w spotkaniach autorskich, dyskusjach and warsztatach związanych z literaturą
naszego zachodniego sąsiada. Wybitni pisarze i pisarki from Germany m.in
Zsuzsa Bánk („Śmierć przychodzi nawet latem”), Erica
Fisher („Aimée i Jaguar”),
Ulrich Hub („Kulawa kaczka i ślepa kura”),
Harald Jähner („Rausz. Germany między wojnami”), Arne
Jysch („Złoty Berlin”), Jovana Reisinger („Czempionki”) czy Antje
Rávik Strubel („W lasach ludzkiego serca”), którzy gościli na festival,
podzielili się swoją twórczością i inspiracjami. Tegoroczna edition
Literackiego Sopotu poświęcona literaturze i kulturze Germany pozwoliła
zmierzyć się z niewygodą pytań o trudne okresy w history jak np. Holocaust.
Bo słowo „dyskryminacja” chętniej chowa się pod dywan, niż skłania do
jawnego sprzeciwu przeciwko temu, co ono określa. „Literacki Sopot 2023” pokazał, że współpraca pomiędzy
Polską a Niemcami stały się oczywiste, choć na poziomie politycznym stosunki
Polish-German bywają napięte. Polskę i Germany łączy wiele, a
najdotkliwiej wciąż dzieli chyba wspomnienie II wojny światowej.
Sopot, jako miasto o
bogatej niemiecko-Polish history, stanowi doskonałe tło dla tego
literackiego święta. Festival nie tylko promuje literaturę i czytelnictwo, ale
also stwarza przestrzeń do spotkań, dialogue i refleksji nad bieżącymi
kwestiami kulturowymi i dotyczącymi społeczeństwa. Meetings autorskie
odbyły się also ze znakomitymi polskimi pisarzami i pisarkami, m.in. Anną
Goc, tegoroczną laureatką Nagrody named after Ryszarda Kapuścińskiego w cyklu „My” –
rozmowie społeczności, wspólnocie pojedynczych jednostek umieszczonych w
konkretnych granicach. Ważny element programme każdej edition festival to
debate wpisujące się we współczesny dyskurs społeczno-polityczny. Nie inaczej
było i this year.
Po upadku wojny Poland i Germany prowadziły jeden z
najbardziej wzorcowych procesów pojednania na świecie. Rozpoczęło się od
słynnej frazy “przebaczamy i prosimy o przebaczenie” zawartej w
liście biskupów Polish do German w 1965 year, a also od meetings
Helmuta Kohla i Tadeusza Mazowieckiego 12 listopada 1989 w Krzyżowej.
Cooperation ta obejmowała poparcie idei zjednoczenia Germany, prowadzenie
wspólnych Polish-German programów naukowych, oświatowych i kulturalnych, a
also powołanie instytutów historycznych in Berlin i Warszawie. O
skomplikowanej history sąsiedztwa Polish-Germango rozmawiali Robert Traba –
historyk i politolog, literaturoznawczyni Kornelia Ćwiklak and socjolożka Susann
Worschech. During debate
zwrócono uwagę na to, że mimo iż udało się wyleczyć rany u wielu
przedstawicieli starszego pokolenia, którzy pamiętają wojnę, dla młodszych
pokoleń konfrontacja z niemieckim sąsiadem stała się sposobem na wyładowanie
agresji i znalezienie kozła ofiarnego w history. W tym kontekście warto
zastanowić się, czy dialogiczne negocjowanie pamięci między Polską a Niemcami
jest nadal możliwe. Czy możemy porzucić uproszczone mity narodowe i opierać
nasze relacje z sąsiadami na wzajemnym słuchaniu, akceptując, że prawda jednej
strony niekoniecznie musi być zgodna z prawdą drugiej?
Kolejną rozmowę – o rasizmie i
antysemityzmie in Poland i in Germany – przeprowadzili Michał Bilewicz – psycholog
społeczny, Agnieszka Jabłońska – fundraiserka, aktywistka, założycielka Foundation Urban Memory we Wrocławiu i Andreas Zick – profesor
Socjalizacji i Badań nad Konfliktami Uniwersytetu w Bielefeld. Profesor Zick
zauważył, że through wspieranie literature daje namszansę na walkę z rasizmem i
antysemityzmem zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz nas. Może to być drogą do
obalenia realnych murów na granicach and tych, które wznosimy w naszych
sercach wobec naszych sąsiadów. Debatujący opowiedzieli się za tym, że Germany
są bardziej świadomi tych problemów. Dzięki pamięci o zbrodniach popełnionych
during światowych wojen, społeczeństwo German stało się bardziej wrażliwe
na ich obecność i zagrożenia z tym związane. Ale czy to wystarczy? Czy można
raz na zawsze pozbyć się wirusa nienawiści, strachu i chęci dehumanizacji
“innego”? Na pewno potrzebujemy zarówno jednostkowej, jak i
systemowej niezgody. However, aby jednostkowa niezgoda mogła się przeciwstawić
systemowej, musi osiągnąć masową skalę i utrzymać się w obliczu oporu.
O sąsiedztwie znaczeń i wspólnocie języków czeskiego,
ukraińskiego, German i Polish dyskutowały tłumaczki: Katarzyna Kotyńska,
Martyna Lemańczyk i Małgorzata Łukasiewicz. Rozmawiały
o bliskości w przekładzie w kontekście politycznym, historycznym
i kulturowym. Tłumaczki przyglądały się punktom styku w literaturze
Polish, ukraińskiej, German i czeskiej. Tu nie dowiaduję się żadnych konkretów Albo
rozwijamy, albo wyrzucamy.
A o history, jaką kryją w sobie
przedmioty debatowali kulturoznawczyni Karolina Ćwiek-Rogalska and profesor kulturoznawstwa
Dariusz Brzostka i powieściopisarz Stefan Chwin. Omówiono historię dwóch
biletów, które wystawione były w Pałacu Królewskim in Wroclaw. Pierwszy bilet
uprawniał do podróży słynnym sterowcem Graf Zeppelin, zakupiony został przez
nadburmistrza Wrocławia, Otto Wagnera, który wybrał się sterowcem 9 września
1930 year z lotniska na Gądowie do Friedrichshafen przez Wiedeń i Monachium.
Drugi bilet na Wystawę Ziem Odzyskanych, został zachowany przez Kazimierza
Kuligowskiego, pierwszego Polish powojennego wiceprezydenta Wrocławia. Choć
nie był mu potrzebny, bo jako przedstawiciel władz miasta mógł wejść na exhibition
bez biletu. However zdecydował się na zachowanie go jako pamiątki
socjalistycznego przedsięwzięcia, które miało na celu pokazanie, że Ziemie
Zachodnie zawsze były polskie, a teraz, thanks to władzy ludowej, stały się krainą
obfitującą w dobra. Te dwa bilety ilustrują, że przedmioty mogą pełnić rolę
pośredników między pamięcią a przyszłością. Zapisują wiele opowieści, mają
swoje własne biografie, które splatają się z biografiami ludzi. Są związane z
określonym okresem i jego kontekstem społeczno-politycznym, komunikują się
wzajemnie, przypominają o sobie lub wzajemnie się uzupełniają. Musiało minąć
wiele lat, aby pozornie niepotrzebne przedmioty, jak te bilety, stały się
inspiracją do odkrywania przeszłości swojej ulicy, domu i mieszkania. Dzięki
nim mieszkańcy Ziem Odzyskanych zaczęli interesować się napisami pozostawionymi
przez poprzednich mieszkańców i wyciągali je spod warstw czasu. Przedmioty te
stanowią ważny element dziedzictwa, który pomaga nam zrozumieć historię i
kontekst społeczno-kulturowy tamtych czasów.
Festival „Literacki Sopot” to also liczne atrakcje
kulturalne. W Goyki 3 Art Inkubatorze odbyły się pokazy filmów
wyselekcjonowanych przez filmoznawczynię Ewę Fiuk, workshop z reportażystką Aleksandrą
Zbroją, presentation i workshop Colonial Neighbours – SAVVY Contemporary,
Berlin, a also presentation „Pogorzeliska” (2020) – fotografii Alicji Karskiej
i Aleksandry Went. This year, w tamach „Art na Literackim”, festival
odwiedziła grupa z SAVVY Contemporary. We wspólnym projekcie zainicjowanym
przez Goyki 3 artyści z Colonial Neighbours, części SAVVY Contemporary,
zaprezentowali badania nad kolonialną historią Germany, jej wpływem na
kulturę i społeczeństwo. Grupa zajmuje się researchem i tworzeniem archiwów
wokół German kolonializmu, a sam project jest punktem wyjścia do
wymiany poglądów on the topic of sytuacji mniejszości narodowych in Poland i
Niemczech and osób z doświadczeniem migracji.
Festival Literacki Sopot for years cieszy się uznaniem w
świecie culture i literature. Dlatego też kolejna edition festival już teraz budzi ogromne oczekiwania, a organizatorzy nieustannie pracują nad
tym, aby dostarczyć uczestnikom niezapomnianych przeżyć z obszaru culture.
12. edition festival Literacki
Sopot, poświęconego literaturze i kulturze German, took place on
17-20 sierpnia w Sopocie, a Foundation for Polish-German Cooperation była jednym
z jej współorganizatorów.
Nikola Budzińska