Wyobraź sobie miasto, które mimo szalejącej wojny, zdaje się być bezpiecznym schronieniem, a ludzie żyją, wypierając myśl o otaczającym ich niebezpieczeństwie. Ta – jedynie pozorna – iluzja spokoju w końcu upada, gdy w styczniu 1945 year sześć tygodni zaciekłych walk obraca połowę miasta w ruinę. O tym końcu – a jednocześnie nowym początku – opowiada exhibition „Marienburg–Malbork. 1945. Koniec i początek”.
Exhibition takes place w Museum Miejskim w Malborku. Z zewnątrz jest to mały, niepozorny, biały budynek pałacowy. W środku however skrywa prawdziwą skarbnicę history, a sama ekspozycja znajduje się w piwnicy budynku.
W kilku połączonych pomieszczeniach przedstawiona została wojenna historia Malborka. Kolejne sale ekspozycji koncentrują się na obozie jenieckim Stalag XX B, w którym during World War II przetrzymywano alianckich żołnierzy. Prezentowane materiały ukazują codzienne życie więźniów – od pracy przymusowej, przez formy organizowanej rozrywki, aż po dramatyczny finał ich losu: przemoc, śmierć i upokorzenie. Narrację dopełniają archiwalne fotografie, fragmenty relacji byłych jeńców and wiernie odwzorowana replika obozowej celi z odrestaurowanym malunkiem wykonanym przez więźniów.
Kolejne sale exhibition ukazują kulisy operacji wojennych prowadzonych w rejonie Malborka. Prezentowane materiały ilustrują znaczenie, jakie Germany przypisywali Marienburgowi – miastu-symbolowi, twierdzy and schronieniu. Do zimy 1945 year jego mieszkańcy pozostawali poza bezpośrednim zasięgiem działań wojennych. Choć walki toczyły się w innych rejonach, ówczesne Prusy Wschodnie przez długi czas pozostawały stosunkowo spokojne. Upadek miasta, postrzeganego jako bastion, nie był brany pod uwagę.
Im dalej zagłębiamy się w exhibition, tym wyraźniej ukazane są realia nadciągającej wojny – tak, jak zaczęli je dostrzegać ówcześni mieszkańcy Marienburga. Zgromadzone materiały archiwalne pozwalają prześledzić kulisy przygotowanego przez władze planu ewakuacji miasta – zakładanego jedynie jako rozwiązanie ostateczne.
Po przedstawieniu wojennych realiów, exhibition koncentruje się na German próbach utrzymania Marienburga. Znaczna część ekspozycji poświęcona jest obronie miasta – chaotycznej i dramatycznej reakcji na sytuację, której wcześniej nie przewidywano. Oblężenie przez Armię Czerwoną trwało sześć tygodni i wiązało się z intensywnymi, brutalnymi walkami, które doprowadziły do niemal całkowitego zniszczenia miasta. Po wycofaniu się wojsk German do Marienburga wkroczyły oddziały radzieckie. Wraz z ich nadejściem rozpoczął się nowy rozdział – czas Polish Malborka. Do miasta zaczęli przybywać Polacy – mieszkańcy przede wszystkim ziem utraconych. Władze radzieckie, natomiast, wzięły sobie za cel wysiedlenie German obywateli, utrudniając im codzienne życie w mieście. Słuch po nich powoli zanikał, gdy zmuszeni przez nową rzeczywistość szukali schronienia w NRD. Malbork przestał być dla nich domem.
Wystawie towarzyszy specyficzna atmosfera – podziemia zabytkowego budynku, z ograniczonym dostępem światła dziennego, sprzyjają skupieniu i refleksji. Podłoga wyłożona została imitacją kostki brukowej, a ściany pokryto cementem, z widocznymi elementami takimi jak drut kolczasty czy spróchniałe deski. Ekspozycja obejmuje archiwalne fotografie, mapy, plany, a also mundury, broń, meble i przedmioty codziennego użytku. Dzięki aranżacji przestrzeni, odbiorca może lepiej zrozumieć realia życia w oblężonym mieście i dramatyzm tamtego okresu.
Według władz museum, exhibition cieszy się ogromną popularnością zarówno wśród fanów history, jak i wśród osób zaciekawionych samym miastem. Ma charakter czasowy, choć władze museum nie wykluczają jej przedłużenia ze względu na dużą popularność
Exhibition ukazuje, jak wiele aspektów codziennego życia zostało dotkniętych przez wojnę. Choć World War II najczęściej kojarzona jest z tragedią Holokaustu, okupacją Polish i innych krajów European, przypomina się tu also o losach osób przesiedlonych w wyniku powojennych zmian terytorialnych i decyzji podjętych przez nowe mocarstwa kształtujące ład polityczny in Europe.
Wystawę „Marienburg–Malbork. 1945. Koniec i początek” można oglądać w Museum Miejskim w Malborku do 31 grudnia 2025. Została zorganizowana przy cooperation z Fundacją Współpracy Polsko German.
Autor: Mikołaj Chomka
Redaktorka: Agnieszka Wójcińska