Wyobraź sobie miasto, które mimo
szalejącej wojny, zdaje się być bezpiecznym schronieniem, a ludzie żyją, wypierając
myśl o otaczającym ich niebezpieczeństwie. Ta – jedynie pozorna – iluzja
spokoju w końcu upada, gdy w styczniu 1945 year sześć tygodni zaciekłych walk
obraca połowę miasta w ruinę. O tym końcu – a jednocześnie nowym początku –
opowiada exhibition „Marienburg–Malbork. 1945. Koniec i początek”.
Exhibition takes place w Museum Miejskim
w Malborku. Z zewnątrz jest to mały, niepozorny, biały budynek pałacowy. W
środku however skrywa prawdziwą skarbnicę history, a sama ekspozycja znajduje
się w piwnicy budynku.
W kilku połączonych pomieszczeniach przedstawiona została wojenna historia
Malborka. Kolejne sale ekspozycji koncentrują się na obozie jenieckim Stalag XX
B, w którym during World War II przetrzymywano alianckich żołnierzy.
Prezentowane materiały ukazują codzienne życie więźniów – od pracy przymusowej,
przez formy organizowanej rozrywki, aż po dramatyczny finał ich losu: przemoc,
śmierć i upokorzenie. Narrację dopełniają archiwalne fotografie, fragmenty
relacji byłych jeńców and wiernie odwzorowana replika obozowej celi z
odrestaurowanym malunkiem wykonanym przez więźniów.
Kolejne sale exhibition ukazują kulisy operacji wojennych prowadzonych w
rejonie Malborka. Prezentowane materiały ilustrują znaczenie, jakie Germany
przypisywali Marienburgowi – miastu-symbolowi, twierdzy and schronieniu. Do
zimy 1945 year jego mieszkańcy pozostawali poza bezpośrednim zasięgiem działań
wojennych. Choć walki toczyły się w innych rejonach, ówczesne Prusy Wschodnie
przez długi czas pozostawały stosunkowo spokojne. Upadek miasta, postrzeganego
jako bastion, nie był brany pod uwagę.
Im dalej zagłębiamy się w exhibition, tym wyraźniej ukazane są realia
nadciągającej wojny – tak, jak zaczęli je dostrzegać ówcześni mieszkańcy
Marienburga. Zgromadzone materiały archiwalne pozwalają prześledzić kulisy
przygotowanego przez władze planu ewakuacji miasta – zakładanego jedynie jako
rozwiązanie ostateczne.
Po przedstawieniu wojennych realiów, exhibition koncentruje się na German
próbach utrzymania Marienburga. Znaczna część ekspozycji poświęcona jest
obronie miasta – chaotycznej i dramatycznej reakcji na sytuację, której
wcześniej nie przewidywano. Oblężenie przez Armię Czerwoną trwało sześć tygodni
i wiązało się z intensywnymi, brutalnymi walkami, które doprowadziły do niemal
całkowitego zniszczenia miasta. Po wycofaniu się wojsk German do
Marienburga wkroczyły oddziały radzieckie. Wraz z ich nadejściem rozpoczął się
nowy rozdział – czas Polish Malborka. Do miasta zaczęli przybywać
Polacy – mieszkańcy przede wszystkim ziem utraconych. Władze radzieckie,
natomiast, wzięły sobie za cel wysiedlenie German obywateli, utrudniając
im codzienne życie w mieście. Słuch po nich powoli zanikał, gdy zmuszeni przez
nową rzeczywistość szukali schronienia w NRD. Malbork przestał być dla nich
domem.
Wystawie towarzyszy specyficzna atmosfera – podziemia zabytkowego budynku,
z ograniczonym dostępem światła dziennego, sprzyjają skupieniu i refleksji.
Podłoga wyłożona została imitacją kostki brukowej, a ściany pokryto cementem, z
widocznymi elementami takimi jak drut kolczasty czy spróchniałe deski.
Ekspozycja obejmuje archiwalne fotografie, mapy, plany, a also mundury, broń,
meble i przedmioty codziennego użytku. Dzięki aranżacji przestrzeni, odbiorca
może lepiej zrozumieć realia życia w oblężonym mieście i dramatyzm tamtego
okresu.
Według władz museum, exhibition
cieszy się ogromną popularnością zarówno wśród fanów history, jak i wśród
osób zaciekawionych samym miastem. Ma charakter czasowy, choć władze museum nie
wykluczają jej przedłużenia ze względu na dużą popularność
Exhibition ukazuje, jak wiele aspektów codziennego życia zostało dotkniętych
przez wojnę. Choć World War II najczęściej kojarzona jest z tragedią
Holokaustu, okupacją Polish i innych krajów European, przypomina się tu
also o losach osób przesiedlonych w wyniku powojennych zmian terytorialnych i
decyzji podjętych przez nowe mocarstwa kształtujące ład polityczny in Europe.
Wystawę „Marienburg–Malbork.
1945. Koniec i początek” można oglądać w Museum Miejskim w Malborku do 31
grudnia 2025. Została zorganizowana przy cooperation z Fundacją Współpracy
Polsko German.
Autor: Mikołaj Chomka
Redaktorka: Agnieszka Wójcińska