Twórczość Kempowskiego od lat doceniana
jest przez krytyków i badaczy literatury niemieckiej. Dlaczego więc przekład
książki tak wybitnego pisarza pojawia się w Polsce dopiero teraz?
Dzięki współpracy Wydawnictwa ArtRage
i Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej w 2023 na rynku wydawniczym ukazała
się ostatnia powieść Waltera Kempowskiego Wszystko na darmo. Fakt ten
ucieszył amatorów niemieckiej literatury, zapoczątkował również dyskusję wokół
twórczości autora oraz przekładów jego książek. Tematy te zostały poruszone na
spotkaniu „Rozmowa o książce Waltera Kempowskiego Wszystko na darmo” w
siedzibie Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej 7 listopada 2023 roku.
Małgorzata Gralińska, autorka
tłumaczenia i Arkadiusz Żychliński, germanista, znawca twórczości Kempowskiego
podjęli próbę odpowiedzenia na pojawiające się wokół tytułu pytania, nakreślili
również sylwetkę Waltera Kempowskiego i osadzili ją w kontekście
historycznoliterackim.
Zmarły w 2007 roku autor Wszystkiego
na darmo to postać wyróżniająca się na tle innych niemieckich pisarzy – również
tym, że działał sam, odcinając się od popularnych grup artystycznych. Pisał
dwutorowo: część jego twórczości miała charakter mocno komercyjny, natomiast
projekt Echosonda to kilkutomowa awangardowa praca, która nie była na
tyle przystępna, by trafić do szerszego grona odbiorców.
Jak zauważył Arkadiusz Żychliński, Wszystko
na darmo jest swoistym połączeniem owych dwóch natur literackich – w
początkowo spokojnej narracji pojawiają się z czasem bardziej skomplikowane
mechanizmy. Kempowski ukazał ludzi zanurzonych w historii, choć nic o niej
niewiedzących. Są zamknięci w myślach, stoją obok samych siebie.
Zamiłowanie Kempowskiego do
dokumentowania i gromadzenia wszelkiego rodzaju świadectw historycznych
wpłynęło na kształt ukazanej fabuły. Pisarz już od dzieciństwa wykazywał
niemałe zainteresowanie pamiątkami i relacjami dokumentującymi przeróżne
wydarzenia. Interesowały go jednak nie tylko jednostkowe doświadczenia, a
procesy zachodzące w umysłach społeczeństwa. Nie stworzył więc postaci, które
wzbudzają w odbiorcy konkretne emocje. Chciał przedstawić typy i schematy, by
czytelnik sam mógł zrozumieć oraz otworzyć się na zupełnie nową perspektywę.
Na spotkaniu w siedzibie Fundacji Współpracy
Polsko-Niemieckiej wybrzmiało wielokrotnie, jak ogromną pracę wykonała
Małgorzata Gralińska. Poza niełatwym zadaniem przeniesienia myśli Kempowskiego
zapisanych w języku niemieckim w specyficzny dla autora sposób, tłumaczka
opatrzyła tekst bardzo dokładnymi przypisami. Dzięki temu treść jest dużo
bardziej przystępna – odkrywają się bowiem nawiązania literackie i wszelkiego
rodzaju konteksty społeczno-polityczne, które mogłyby umknąć czytelnikowi. To
właśnie bardzo wymagający materiał językowo-kulturowy sprawił, że tak długo
musieliśmy czekać na premierę wersji polskojęzycznej.
Wszystko na darmo dostępne jest na polskim rynku
dzięki Wydawnictwu ArtRage oraz finansowaniu Fundacji Współpracy
Polsko-Niemieckiej. Pojawienie się takiego tytułu to bardzo ważny moment w
literackim świecie, którego nie można przegapić.
Agata
Becherka