19
sierpnia, w przededniu 72. rocznicy zdobycia gmachu PAST-y przez powstańców
warszawskich przy ul. Zielnej 39 w Warszawie odbyły się uroczystości związane z
obchodami tej rocznicy z udziałem pocztów sztandarowych oraz delegacji urzędów,
instytucji wojskowych, organizacji kombatanckich i społecznych.
Podczas uroczystości dokonano odsłonięcia tablicy
upamiętniającej rotmistrza Henryka Leliwę-Roycewicza, dowódcę Batalionu
„Kiliński”, który 20 sierpnia 1944 roku zdobył gmach PAST-y. W uroczystościach rocznicowych wzięła udział delegacja FWPN
na czele z dyrektorem, członkiem Zarządu, prof. dr hab. Krzysztofem
Miszczakiem, która złożyła wieniec przed tablicą pamiątkową Batalionu
„Kiliński”.
Prób zdobycia PASTy było pięć. W zdobywaniu gmachu
uczestniczyło wiele współpracujących ze sobą grup, łącznie ok. 300 osób. Załogę
PASTy, wzmocnioną 1 sierpnia 1944 r., stanowiło ok. 150 niemieckich żołnierzy.
Ostatecznie gmach zajęto nocą 20 sierpnia 1944 r. Budynek PASTy zbudowany
w 1904 r. był najwyższy w Królestwie Polskim i Rosji. Przeznaczony na centralę
telefoniczną miał mocną konstrukcję i wysokie pomieszczenia.
Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej, jako
instytucja sąsiadująca z głównym organizatorem uroczystości rocznicowych Fundacją
Polskiego Państwa Podziemnego, od lat bierze w nich udział. FWPN organizuje
także współorganizuje działania edukacyjne, przybliżające historię
budynków przedwojennej Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej PAST m.in.
poprzez prezentację wystawy „Powrót miasta. Zielna 37 i okolice – wczoraj,
dziś, jutro” oraz wirtualnego spaceru po Grzybowie na urządzenia mobilne.
Program obchodów 72 rocznicy zdobycia PAST-y dostępny
jest na stronie: http://www.fundacja-ppp.pl/-
O godz.
17.00 na IV piętrze gmachu PAST-y przy ulicy Zielnej 39 będzie można zobaczyć
wystawę FWPN „Powrót miasta. Zielna 37 i okolice – wczoraj, dziś, jutro.” To
pierwsze kompleksowe przedstawienie dziejów Grzybowa ostatnich 150 lat. Po
wystawie oprowadzi jej autor i kurator Tomasz Markiewicz.
Na tle dziejów Grzybowa
zostały opowiedziane losy niezwykłych budynków: Zielna 37 i 39, czyli pierwszej
warszawskiej centrali telefonicznej (znanej przed II wojną światową pod skrótem
PAST-a od Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej) i pierwszego „wieżowca” w
Warszawie i ówczesnym imperium rosyjskim. W tym miejscu splata się ze sobą historia
powstawania nowoczesnego miasta (telefonia, elektryfikacja, nowe technologie
budowlane), zmian społecznych (emancypacja kobiet) i pamięć o wielokulturowej,
otwartej Warszawie (tu spotykała się Warszawa chrześcijańska z żydowską). Wszystko
to zderza się z burzliwą historią XX wieku. Ta część stolicy została poważnie
zniszczona już we wrześniu 1939, tu stanął mur getta, a zdobycie PAST-y stało
się jednym z największych sukcesów militarnych AK. Grzybów został przez Niemców
niemal całkowicie zrównany z ziemią, czego skutkiem są pozostałe do dziś
niezabudowane połacie tej części Śródmieścia.
Ideą wystawy jest
zilustrowanie, jak powoli miasto „wraca” do ciężko doświadczonego przez
historię Grzybowa i zachęcenie decydentów miejskich oraz potencjalnych
inwestorów do wspierania tego procesu. W jakimś sensie zapoczątkowała to
Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej, która zrekonstruowała do stanu z 1904 r. dawny budynek PAST-y przy
Zielnej 37 i rozbudowała go o 2 budynki biurowe.
Z okazji 72 rocznicy zdobycia gmachu PAST-y przez powstańców
warszawskich przypominamy o naszym spacerze w rzeczywistości
rozszerzonej. Zapraszamy na Plac Grzybowski, Zielną i Próżną.