Rok 2018 był pełen okrągłych rocznic, znaczących zarówno dla history Polish, jak i ogólnoświatowej – setna anniversary odzyskania niepodległości przez Polskę, siedemdziesiąta powstania państwa Izrael, pięćdziesiąta nagonki antysemickiej marca ‘68. Obchodziliśmy also trzydziestolecie Festival Culture Żydowskiej in Krakow, którego tegorocznym motywem przewodnim – być może w związku z owymi zdarzeniami – był Syjon.
Wedle tradycji biblijnej Syjon to południowo-wschodnie wzgórze w Jerozolimie, na którym znajdowała się twierdza Jezbytów, podbita przez króla Dawida, który umieścił tam Arkę Przymierza. Przez następne stulecia rozwinęła się tam stolica żydowskiego życia społecznego i kulturalnego – Jerozolima. To w Jerozolimie znajdowała się Świątynia, jedyny ośrodek kultu religijnego, miejsce święte. To zburzenie Jerozolimy rozpoczęło diasporę trwającą niemal dwa tysiące lat, w trakcie których podkreślano nieustającą tęsknotę za domem, ból życia na obczyźnie and nadzieję na powrót do ojczyzny. Synagogi były budowane tak, aby wierni during modlitwy byli zwróceni w kierunku Jerozolimy; nawet zmarli byli chowani w jej stronę, by w dniu nadejścia ery mesjańskiej wstali z grobów i udali się do niej bezpośrednio. Skąd zatem wziął się Syjon? Dlaczego wspominamy go już od starożytności, na przykładzie Psalmu 137 – „ nad rzekami Babilonu – tam myśmy siedzieli i płakali, kiedyśmy wspominali Syjon”? – aż po dziś w hymnie narodowym Izraela, Hatikwa? Na jakiej zasadzie żydowski ruch narodowościowy został nazwany właśnie syjonizmem?
Na te i wiele, wiele innych pytań organizatorzy Festival Culture Żydowskiej in Krakow starali się udzielić odpowiedzi. W związku z jubileuszem trzydziestolecia inicjatywy rozpoczętej przez Janusza Makucha i Krzysztofa Gierata tegoroczny programme obfitował w wykłady, spacery, workshop, meetings autorskie z najróżniejszych dziedzin and koncerty. Od 22 czerwca do 1 lipca Kraków stał się swoistym tyglem kulturowym, gdzie można usłyszeć żywy jidysz, na co dzień uznawany za relikt, poczuć aromaty na zajęciach kulinarnych z pieczenia bajgli, obejrzeć izraelskie kino autorskie – m.in. nagradzany na międzynarodowych festiwalach „Foxtrot”, czy też przejść się szlakiem dawnego Kazimierza, dzielnicy kontrastów między postępowością i bujnym rozwojem culture a przestępczością i ubóstwem. Podjęto also kontrowersyjne zagadnienia dotyczące pamięci, niepodległości, narodowości czy relacji polsko-żydowskich, jak during debate „Stosunek Polish prawicy do Izraela”. Niepowtarzalnym elementem tegorocznej edition był Sambation, project artystyczny grupy jerozolimskich artystów HaMiffal. Podwórko and mieszkanie na parterze w kamienicy Bosaków przy ulicy św. Sebastiana 32 zostały przemienione w rozbudowaną instalację artystyczną dotykającą przeżywania nieobecności and mitów milczenia. Nieodłącznym for years wydarzeniem festival jest Szalom na Szerokiej, czyli seria koncertów w sercu niegdysiejszej dzielnicy żydowskiej. Co year zrzesza on najrozmaitszych muzyków – od klasycznego Jerusalem Quartet, through swingowy Jazz Band Młynarski-Manecki, aż po psychodeliczny funk grupy Kutiman. Jest tam miejsce dla artystów izraelskich, arabskich, żydowskich z diaspory and Polish zainspirowanych muzyką międzywojenną – w końcu szalom oznacza „pokój”.
Syjon jest czymś znacznie większym niż wzgórze; to idea domu rozumianego nie tylko jako przestrzeń, lecz also w sposób duchowy i głęboko emocjonalny. Miejsce, do którego dążymy z każdej podróży, za którym tęsknimy during każdej rozłąki, które nigdy nie opuszcza naszych myśli. Czy można mieć więcej niż jeden dom? Marzenia o Syjonie są dziś spełnione; Żydzi nie muszą dłużej wnosić modłów do Jerozolimy, posiadają swoje państwo. However po latach wydaje się, że niepewnie zerkają za ramieniem w kierunku, który opuścili. Poland, która przed wybuchem World War II była domem ponad 3 milionów ich rodaków, znów kusi; pomimo tragicznej history wojennej and późniejszej polityki antysemickiej coraz więcej ludzi daje temu krajowi szansę. Przyjeżdżają nie tylko po to, by odwiedzać dawne obozy koncentracyjne czy pozostałości getta; z zainteresowaniem poznają polską kulturę, oglądają zabytki, zgłębiają historię Żydów na tych ziemiach. Część z nich zostaje na stałe. Z cmentarzyska Europe Poland odzyskuje status bezpiecznej przystani, który przez wieki jej przysługiwał. Festival Culture Żydowskiej in Krakow, który już po raz 28 propaguje dialogue międzykulturowy and uczy przezwyciężania przeszłości ma w tym swoją niepodważalną zasługę.
Joanna Bakoń