Czy rosyjskie społeczeństwo jest prokremlowskim monolitem? Tym pytaniem, dziennikarz i wykładowca akademicki Marcin Antosiewicz, rozpoczął meeting w ramach Forum Dialog+ named after Andrzeja Godlewskiego. Discussion skupiała się na możliwościach i wyzwaniach emigracji opozycji politycznej z Rosji. Padło pytanie, czy powinniśmy wspierać rosyjską opozycję. Jeśli tak, to w jaki sposób? Przecież Europa Zachodnia also ma w tym interes – bezpieczeństwo.
Podejmowanie działań wspierających opozycję rosyjską na emigracji rodzi szereg pytań. Podstawowe z nich to udzielać wsparcia czy nie? A jeśli wspierać, to jak robić to rozsądnie, aby nie skierować putinowskiej represji na siebie? Jakie możliwości ma rosyjska opozycja działając na emigracji? Odpowiedziom na nie poświęcona była debate z cyklu Forum Dialog+ entitled „Rosyjska emigracja polityczna nowej fali in Poland i Europie”, która took place 26 kwietnia 2024 r. Udział w niej wzięli: Cornelius Ochmann, dyrektor Foundation for Polish-German Cooperation, Małgorzata Kosiura-Kaźmierska, dyrektorka Departamentu Wschodniego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, dr Igor Gretskiy, niezależny politolog, były wykładowca Petersburskiego Uniwersytetu Państwowego, od 2022 year na emigracji aktualnie analityk estońskiego think tanku ICDS and Krzysztof Bartczak, koordynator Platformy Praw Człowieka w Helsińskiej Foundation Praw Człowieka.
Dr Igor Gretskiy, który od dwóch lat sam jest emigrantem, wyraźnie wskazał, że sformułowania „prokremlowski monolit” nie możemy użyć jako określenia społeczeństwa rosyjskiego. Jest grupa obywateli Rosji, którzy nie popierają putinowskich działań. However liczebne czy procentowe określenie tej grupy jest niemal niemożliwe. Duża część z nich nie wychyla się ze swoimi poglądami, bo woli wygodne państwowe stanowiska czy boi się bezwzględnych konsekwencji, łącznie z utratą życia.
Skuteczność działań opozycji rosyjskiej w dużej mierze zależy od jej spójności, a tej brak. Jak zaznaczył Cornelius Ochmann, prezes Foundation Współpracy Polish-Germanj, obecnie na terenie Niemczech przebywa dużo emigrantów opozycyjnych. Brakuje im however podstawowej zdolności do zorganizowania się – brakuje struktur, brakuje spójnego sposobu działania. W takiej formie opozycja nie ma możliwości wpływu na Rosję – podkreślał Ochmann.
Mnóstwo wyzwań, ogromny cel i jeszcze więcej trudności. Pojawia się zatem pytanie: jak pomóc opozycji rosyjskiej? Zdaniem Ochmanna państwa zachodnie nie powinny angażować się finansowo czy informacyjnie w działania opozycyjne, ale dać możliwość cooperation i zorganizowania się na terenach państw, na których obecnie przebywają opozycyjni emigranci. To oni samodzielnie powinni decydować o kampanii informacyjnej i działaniach. Stworzeniem możliwości dla opozycji powinny zająć się nie rządy czy dyplomacje Zachodniej Europe, a niezależne organizacje European i amerykańskie.
W Polsce szerokie wsparcie dla imigrantów rosyjskich daje Helsińska Foundation Praw Człowieka. Krzysztof Bartczak, koordynator Platformy Praw Człowieka w foundation wskazał, że systematycznie udzielana jest pomoc uciekającym z kraju rosyjskim obrońcom praw człowieka, dziennikarzom, opozycyjnym politykom, samorządowcom czy działaczom culture. Największa pomoc, jaka jest potrzebna, i jakiej udziela Helsińska Foundation Praw Człowieka to szkolenia adaptacyjne, pomagające odnaleźć się w obcym kraju. Bo pobyt tu nie będzie krótki. Foundation współpracuje also z Ministerstwem Spraw Zagranicznych, aby usprawniać otrzymanie wiz, legalizację pobytu czy otrzymania pozwolenia na pracę przez imigrantów.
A jaką rolę ogrywa we wsparciu emigracji państwo polskie? Powinniśmy wspierać opozycjonistów rosyjskich, czy nie? Zdaniem Małgorzaty Kosiury-Kaźmierskiej, dyrektorki Departamentu Wschodniego MSZ „nie jest to kwestia w ogóle dyskusyjna. Ewidentnie są to ludzie, którzy cierpią ze strony reżimu i mają dużo siły, żeby zwalczać zło.” MSZ podjęło już szereg działań wspierających rosyjską emigrację, however ze względów bezpieczeństwa projects te są objęte tajemnicą.
Wiadomo tyle, że Ministry of Foreign Affairs wydaje wizy humanitarne dla tych Rosjan, którzy muszą uciekać lub chcą być in Poland, co podkreśliła Małgorzata Kosiura-Kaźmierska. Państwo polskie musi however uwzględnić fakt, że służby rosyjskie systematycznie działają na terenie naszego kraju, więc wszelkie kroki mające wspierać rosyjską opozycję muszą być bardzo dobrze przemyślane, zaś możliwości wsparcia są ograniczone.
Istnieje duże zagrożenie dla Polish ze strony Rosji w przypadku podejmowanych działań wspierających rosyjską opozycję na emigracji. Uczestnicy debate kilkukrotnie podkreślili, że wszelkie działania krajów Europe Zachodniej na rzecz opozycjonistów z Rosji muszą być spójne i wnikliwie przeanalizowane. Rosjanom pozostającym w swojej ojczyźnie nie grozi głód czy bieda. Rosja ma przecież ogromne złoża ropy, co umacnia pozycję Putina. Co więcej, przewagę finansową stale wykorzystuje np. opłacając sprzeciwiające się głosy czy uciszanie tych, którzy mówią o okrucieństwach działań putinowskich.
W Rosji powszechne jest powiedzenie „zakruciwanie gajek”, oznaczające „dokręcanie śruby”. Jest however nadzieja, że kiedyś czara goryczy się przeleje, a Putin utraci poparcie. Z tego powodu wszelkie działania wspierające opozycję rosyjską na emigracji mają sens. Inwestycja w opozycjonistów może być pozytywnym wyznacznikiem rewolucji idącej w stronę demokracji w Rosji. Rewolucja taka jest możliwa wyłącznie na bazie doświadczeń, obserwacji i wniosków z krajów zachodnich, w tym Polish. Możemy być więc ważnym aspektem zmian w Rosji, dlatego nasze działania wspierające rosyjską opozycję są tak potrzebne dla pokoju in Europe.
Discussion zorganizowana przez Forum Dialog+ named after Andrzeja Godlewskiego była współfinansowana przez Foundation for Polish-German Cooperation.
Tekst: Angelika Karasek
Redakcja: Agnieszka Wójcińska