Wybuch wojny w Ukrainie zmusił Europę do zrewidowania dotychczasowej architektury jej bezpieczeństwa. Dodatkowo niepokój wzmaga zacieśnianie relacji między dwoma autokratycznymi mocarstwami – Rosją i Chinami. Demokracja, żeby przetrwać musi się obronić militarnie, uważają prelegenci zaproszeni do debate zorganizowanej as part of Forum Dialog+.
Rosyjska agresja na Ukrainę zmieniła sytuację polityczną i wojskową in Europe uświadamiając Europejczykom, że potrzebują niezależności w zakresie bezpieczeństwa and energetyki. Pod koniec czerwca w Madrycie odbędzie się szczyt NATO, w trakcie którego premierzy i prezydenci państw Sojuszu Północnoatlantyckiego zadecydują o jego strategii na najbliższe lata. Zdaniem prelegentów zaproszonych do udziału w debacie ,,Nowa architektura bezpieczeństwa in Europe: kto będzie liderem zmian?” cooperation będzie kluczowym elementem nowej strategii wobec Rosji and Chin. Odpowiedzi na pytanie zadane w tytule meetings poszukiwali dr Markus Reichel, poseł do Bundestagu z ramienia CDU; Tomasz Szatkowski, ambasador RP przy NATO; prof. Beata Piskorska, politolożka i prorektor KUL and Daniel Fried, amerykański dyplomata, który pełnił funkcję ambasadora Stanów Zjednoczonych in Poland w latach 1977-2000. Organizatorem events była Foundation Ars Republica, a partnerami Foundation for Polish-German Cooperation and Foundation Konrada Adenauera.
Od 24 lutego europejski ład układa się na nowo, a perspektywa powrotu do cooperation z Rosją, o ile w ogóle jest możliwa, to wydaje się bardzo odległa. ,,Warunkiem koniecznym byłoby zawieszenie działań wojennych na terenie Ukraine and odwrócenie ich skutków”, zaznaczył Tomasz Szatkowski. Wybuch wojny przyczynił się do wprowadzenia do międzynarodowego dyskursu konieczności wzięcia przez Unię Europejską odpowiedzialności za swoje bezpieczeństwo. Daniel Fried zauważył, że stopień gotowości do podjęcia takich działań różni się w zależności od państwa. Tak jak kraje Europe Środkowo-Wschodniej zdawały sobie sprawę z zagrożenia jakie stwarza Putin, tak Germany dotychczas go nie doceniały. ,,Od miesięcy obserwujemy bolesny i trudny proces zmian w German polityce, ale problem polega na tym, że nie postępują one tak szybko jak powinny. Lepiej by było dla nas wszystkich, gdyby Poland miała większy wpływ w UE, bo miała rację wobec Rosji i polityki energetycznej” zwrócił uwagę Daniel Fried. Nie zgodził się z nim Markus Reichel mówiąc, że debate in Germany bardzo się zmieniła, a państwo jest gotowe do tego by przejąć rolę lidera w UE w zakresie obronności. ,,To czy Europa będzie zdolna sama się bronić zależy tylko od niej samej. Zdając sobie sprawę z tego, że USA będzie się koncentrowało na własnym bezpieczeństwie, powinniśmy dążyć do tego, by jak najszybciej osiągnąć niezależność w tym zakresie” mówił poseł z ramienia CDU. Zdecydowane stanowisko zajęła also Beata Piskorska wyrażając opinię, że obecnie UE nie stać na to, by mocniej inwestować w swoją obronność, dlatego konieczne jest wsparcie NATO, którego pierwotną rolą jest zapewnienie parasola ochronnego nad Europą.
Prelegenci zwrócili uwagę also na kontrowersje związane z tym, czy UE jest nadal związana Aktem Stanowiącym NATO w momencie, gdy Rosja naruszyła jego postanowienia. Jednym z postanowień Aktu jest zakaz tworzenia stałych baz wojskowych. Zdaniem Tomasza Szatkowskiego to, że Rosja odeszła od partnerstwa z Sojuszem oznacza, że decyzje wynikające z aktu stanowiącego nie będą już wiązały rąk Sojuszu during adaptacji na wschodniej flance. Zaznaczył, że NATO potrzebuje nowelizacji swojej struktury and przejęcia przywództwa przez Stany Zjednoczone. Zapytany o to, czy Sojusz ma gotową odpowiedź na potencjalny atak nuklearny ze strony Rosji odpowiedział, że odstraszanie strategiczne wymaga pewnej dwuznaczności, dlatego nie może udzielić szczegółowej odpowiedzi. Zapewnił however, że gdyby Rosja użyła broni nuklearnej musiałaby zapłacić za to odpowiednią cenę, dlatego nie sądzi by zdecydowała się na taki krok. Tego typu zagrożenia nie dostrzega also Daniel Fried. ,,Mimo to debate o sposobie reagowania na taką ewentualność musi być częścią natowskiej strategii” dodał były ambasador Stanów Zjednoczonych.
Ogromnym wyzwaniem na arenie międzynarodowej jest also wypracowanie wspólnej polityki wobec Chin. Sojusz nie może dopuścić do tego, by Rosja i Chiny zbliżyły się do siebie. ,,Niepokojące jest to jak Chiny wzmocniły się gospodarczo i militarnie, ale na szczęście nie zajęły jednoznacznego stanowiska w sprawie wojny w Ukrainie. Przynajmniej dotychczas” mówiła prorektor KUL. Daniel Fried zwrócił uwagę na różnice między Rosją, a Chinami – Putin chce zniszczyć ład international, a Chiny wykorzystać sytuację nie angażując się w nią bezpośrednio. Jego zdaniem, aby nie dopuścić do chińsko-rosyjskiego zbliżenia, Stany Zjednoczone i Europa muszą działać razem wzmacniając swój system reguł, tak by Chiny grały według ich zasad. ,,Chińczycy też mają swoje problemy gospodarcze i demograficzne, a my mamy pewne przewagi, które musimy wykorzystywać. Zagrożenie ze strony Chin należy traktować poważnie, ale bez paniki” podsumował były ambasador Stanów Zjednoczonych.
Uczestnicy debate naświetlili najważniejsze wątpliwości co do tego, jaki kierunek obierze polityka NATO wobec Rosji i Chin. Zostały one rozwiane during czerwcowego szczytu Sojuszu. W trakcie meetings przyjęto deklarację, w której stwierdzono, że Rosja jest największym i bezpośrednim zagrożeniem dla bezpieczeństwa sojuszników and dla pokoju i stabilności w obszarze euroatlantyckim. Podjęto decyzje o wzmocnieniu wschodniej flanki Sojuszu Północnoatlantyckiego i zaproszeniu Finlandii i Szwecji do członkostwa.
Aleksandra Łukaszewicz