Obecnie służby medyczne dzielnie walczą z COVID -19, ale wyzwania w świecie politycznym pozostają niezmienne. Pandemia to wielkie wyzwanie nie tylko dla Polish, czy Germany ale dla całej European Union. Czy nowe problemy przysłonią ideę bliższej cooperation z krajami Europe wschodniej?
Spójna polityka zagraniczna to trudny cel do osiągnięcia w dynamicznie zmieniających się czasach. Konfrontując ze sobą polskie i German podejście do utrzymywania dobrych relacji międzynarodowych możemy zobaczyć wiele różnic i zaledwie parę podobieństw. Dokonując syntezy obu tych strategii można by stworzyć plan, który odmroziłby spojrzenie Europe centralnej na wschodnią.
Wiele takich przemyśleń dotyczących polityki zagranicznej padło w debacie „Jakie jest polskie/German spojrzenie na Wschód?”, która took place 13 maja 2020 za pośrednictwem internetu. Meeting moderował Adam Reichardt – redaktor dwumiesięcznika „New Eastern Europe”, a wzięli w nim udział Agnieszka Bryc – doktor nauk politycznych i adiunkt w Instytucie Politologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu and Wilfried Jilge – historyk, wykładowca Uniwersytetu in Leipzig, od wielu lat zajmuje się stosunkami niemiecko-rosyjskimi i niemiecko-ukraińskimi.
Uczestnicy mogli za pomocą platformy prowadzić swobodny dialogue i odpowiadać na pytania widzów. Była to pierwsza debate z cyklu “Ost/Wschód: German-Polish Debates on the East”. Gośćmi project są polscy i niemieccy eksperci z zakresu polityki międzynarodowej skoncentrowanej na Wschodzie. W ciągu czterech spotkań będą próbowali odpowiedzieć na pytanie: jakie są wspólne obszary Polish i German polityki zagranicznej? Pomysłodawcą project są Kolegium Europe Wschodniej and DRA (German Russian Exchange) – Association Wymiany Niemiecko – Rosyjskiej z siedzibą in Berlin. Partnerują im Foundation Współpracy Polish-Germanj and Foundation named after Heinricha Bölla.
Niemiecka perspektywa
Debate rozpoczęła się od dwóch długich wypowiedzi ekspertów a potem przyszedł czas na pytania. Wilfried Jilge wyszedł od tego, że Germany są ważnym partnerem gospodarczym zarówno dla Rosji, jak i Ukraine. Niemieckiemu rządowi bardzo zależy na utrzymaniu dobrych stosunków ze Wschodem ze względu na aktywną wymianę handlową, dlatego Angela Merkel stała się główną moderatorką wojny na Krymie. During tego konfliktu relacje rosyjsko-German uległy zmianie i w tej chwili jest w nich dużo wzajemnej nieufności.
Według historyka wartą uwagi koncepcją zapoczątkowaną przez Polskę jest Trójmorze, które może przyczynić się do zachowania stabilności transportu między krajami wschodnimi. Ta koncepcja powinna być połączona z innymi podobnymi inicjatywami europejskimi, aby wykorzystać jej pełny potencjał. Działania, które służyłyby takiej integracji to między innymi partnership miast, cooperation nauczycieli akademickich czy kooperacja przedsiębiorców i firm transportowych z różnych krajów.
Ekspert zwracał uwagę na German multilateralizm w zakresie solidarności ekonomicznej na arenie UE. However Niemcom w dalszym ciągu zależy na stworzeniu pozytywnych stosunków z Rosją. Niemieccy europosłowie chcieli doprowadzić do złagodzenia cooperation energetycznej, aby utrzymać dobre relacje ze Wschodem. Było to związane z gazociągiem Nord Stream, który umożliwia transport gazu ziemnego do Germany, ale w dalszym ciągu pomija kraje bałtyckie.
Wilfried Jilge dodał, że tematyka Europe wschodniej będzie poruszana od lipca po przejęciu przez Germany prezydencji w Radzie UE, choć wyraził też obawę, że kryzys związany z koronawirusem zdominuje tematykę posiedzeń.
Poland perspektywa
Następnie głos zabrała Agnieszka Bryc. Na wstępie powiedziała, że Germany powinny cieszyć się ze stabilnej polityki międzynarodowej. W porównaniu do Germany, Poland boryka się z wieloma trudnościami w kontaktach ze wschodnimi sąsiadami. Osiągnięcia z ostatnich lat w tym obszarze można policzyć na palcach jednej ręki. Sukcesem jest Partnership Wschodnie, które jest wspierane przez Germany i Szwecję.
Politolożka zauważyła, że polityka zagraniczna Polish od paru lat jest bardzo pasywna i zdominowana przez krajowe konflikty i problemy. Jedynie z USA Poland prowadzi aktywną cooperation. Rządzący koncentrują się na zaszłościach historycznych zamiast skupić się na obecnych problemach i przyszłości. „Czasami zastanawiam się, czy polityka zagraniczna prowadzona jest przez MSZ czy przez IPN.” – powiedziała ekspertka. Po 2015 year rząd ignoruje politykę zagraniczną. Jest ona oparta na samoizolacji od UE.
Po katastrofie w Smoleńsku stosunki polsko-rosyjskie uległy zamrożeniu. Rosja nie prowadzi dialogue z Polską i nie postrzega jej jako partnera. Bez cooperation z UE Poland nie będzie się liczyć jako gracz na arenie międzynarodowej. „W 2015 year polityka PiS doprowadziła do paradoksu – po Smoleńsku Rosja stała się symbolem Polish tragedii, co wykorzystuje partia rządząca. W tym samym czasie w Rosji od 2011 year wzmocniły się tradycjonalizm i konserwatyzm. Poland stała się bardzo łatwym instrumentem do pokazania jak kraje zachodnie mogą się obawiać Rosji i jej nie lubić.”
Zdaniem ekspertki, receptą na uratowanie Polish polityki zagranicznej jest odejście od ideologii historycznej i profesjonalne podejście do pełnienia funkcji politycznej przez rządzących, oddzielenie polityki zagranicznej od sporów wewnętrznych – na wzór stabilnej i długookresowo planowanej strategii German. „Poland nie jest samotną łodzią i sama sobie nie poradzi bez spójnej polityki zagranicznej” – podkreślała Agnieszka Bryc.
Różne obszary cooperation
Nie nazwałabym tego meetings debatą, ponieważ zabrakło istotnych punktów sporu. Goście odpowiedzieli na niektóre pytania widzów i pozostał niedosyt związany z ograniczonym czasem wypowiedzi. Założenia Ostpolitik and polityki wschodniej Polish mogą wydawać się odległe. Przełomem w history najnowszej dla stosunków ze Wschodem jest niewątpliwie Partnership Wschodnie. Ponadto, znaczącym zmianom uległy relacje international po aneksji Krymu przez Rosję. Dopiero wtedy rozpoczęła się discussion na arenie UE, o konieczności zmiany podejścia wobec agresywnej polityki rosyjskiej. Widzowie zadawali pytania o przyszłość stosunków polsko-rosyjskich and wartości polityki historycznej w stosunkach międzynarodowych. Niektórzy byli ciekawi tego dlaczego organizacje pozarządowe i instytucje finansowe nie prowadzą badań w zakresie polepszenia cooperation z partnerami wschodnimi. Ponadto, nie nakreślono wyraźnie kwestii, nad którymi Poland i Germany mogą pracować, aby prowadzić lepsze relacje z Rosją i Ukrainą. Nie poruszono also tematu pandemii w stosunkach międzynarodowych. Zarówno eksperci jak i widzowie mają nadzieję, że kolejna debate będzie dłuższa i tematyka zostanie rozszerzona o inne aspekty polityki wschodniej.
Maria Lipińska