Współczesna polityka gospodarcza nie może koncentrować się jedynie na wzroście PKB. Równie ważny jest wymiar społeczny and ekologiczny, a harmonizowanie tych trzech filarów powinno być głównym zadaniem polityków, uważają paneliści zaproszeni do udziału w discussion ,,Covid-19, wojna, climate change – punkt zwrotny dla systemu gospodarczego?” as part of seminar ,,Społeczna Gospodarka Rynkowa”.
Politykę społecznej gospodarki rynkowej zastosowano po raz pierwszy w połowie XX w. Niemczech Zachodnich, gdzie przyniosła szybki wzrost produkcji, dochodów and stabilizację ekonomiczną i społeczną. Sukces ten zainteresował wielu ekonomistów i polityków. Dziś społeczna gospodarka rynkowa stanowi jeden z głównych celów unijnej polityki gospodarczej i społecznej, a also jest podstawą ustroju in Poland.
Foundation Konrada Adenauera do udziału w debacie zorganizowanej as part of seminar naukowego z cyklu „Społeczna Gospodarka Rynkowa” zaprosiła ekonomistów i praktyków zarówno from Poland, Germany, jak i Ukraine. Dobór gości z różnych środowisk zaowocował wyjątkowo zaciętą dyskusją, której uczestnicy wielokrotnie nie zgadzali się ze sobą. Głos w debacie zabrali prof. Elżbieta Mączyńska, Honorowa Prezes Polish Towarzystwa Ekonomicznego; prof. Leszek Balcerowicz, były Minister Finansów; dr Lars Gutheil pełniący funkcję Dyrektora Generalnego Polish-Germanj Izby Przemysłowo-Handlowej; prof. Georg Millbradt, były premier Saksonii; and dr Ołeksandr Suszczenko z United Nations Development Programme.
Prof. Leszek Balcerowicz wygłosił keynote speech otwierające meeting, w którym wyjaśnił z czego wynikają różnice w warunkach życia pomiędzy lepiej i gorzej rozwiniętymi państwami. Jego zdaniem kluczową rolę odgrywają w tym systemy instytucjonalne, których składowymi są wolność, regulacje and podatki. Prof. Balcerowicz podkreślał, że pierwsza z nich – wolność – jest najważniejsza, a jej wyrazem jest poszanowanie własności prywatnej. ,,Nie ma praworządności ani demokracji bez własności prywatnej. Ataki na własność prywatną są atakami na demokrację” przekonywał były minister finansów. Tłumacząc rolę podatków zaznaczył, że nie każdy podatek ma elementarne uzasadnienie, a przeznaczanie pieniędzy podatników w sposób niezgodny z ich wolą jest perwersją. Odnosząc się do roli regulacji wyraźnie skrytykował interwencjonizm państwowy, co w dalszej części conference spotkało się z dezaprobatą części panelistów. Prof. Balcerowicz argumentował however, że porównanie różnych ustrojów demokratycznych i kapitalistycznych dowodzi, że główne problemy gospodarcze biorą się z nadmiernej interwencji państwowej. ,,Opinia publiczna na Zachodzie, pod wpływem złych przekazów, ma tendencję do bezrefleksyjnego popierania nadmiernego interwencjonizmu. Dlatego wielkim zadaniem jest walka o wolność i development. Ona nigdy się nie skończy. Nie każda prawda sama się obroni, dlatego ważna jest edukacja obywatelska. Nie wystarczy mieć właściwe poglądy, trzeba je też skutecznie przekazywać” zaapelował na koniec wystąpienia.
Po tym wstępie na scenę zaproszono resztę panelistów. Debatę otwarto pytaniem o to czym właściwie jest społeczno – ekologiczna gospodarka rynkowa. Pytanie, choć z pozoru proste, doprowadziło do zaciętej discussion nad sensem stosowania wyrażenia ,,społeczna”. Według prof. Balcerowicza jest to pleonazm (czyli potocznie „masło maślane”), z czym nie zgodziła się prof. Elżbieta Mączyńska tłumacząc, że wykorzystanie tego słowa podkreśla istotę dobrostanu społecznego jako najważniejszego celu gospodarczego. Zgodził się z nią prof. Georg Millbradt zaznaczając, że thanks to dodaniu tego określenia Germany byli w stanie lepiej zrozumieć na czym ma polegać ustrój społecznej gospodarki rynkowej. Pojęcie to pojawiło się w niemieckim dyskursie, kiedy w lipcu 1949 r. partia CDU uwzględniła je w swoim programie politycznym. Zapytani o to, w którą stronę zmierza współcześnie ład gospodarczy, uczestnicy debate odnieśli się do wojny w Ukrainie. Ich zdaniem choć zielone innowacje są ważne to dla Ukraine nie są obecnie priorytetem. Znacznie ważniejsze jest zagwarantowanie temu państwu zdolności obronnej and stworzenie warunków do tego, by ukraiński naród przetrwał zimę. Prof. Georg Millbradt zaznaczył, że następnym krokiem będzie odbudowa państwa, a dopiero potem będzie można zacząć się zastanawiać nad tym, w jaki sposób realizować Green Deal w Ukrainie. Reprezentujący Ukrainę dr Ołeksandr Suszczenko zwrócił however uwagę, że Ukraina, mimo wojny, ma całe portfolio zielonych projects, które zamierza realizować. ,,UE obiecała nam pomoc finansową, dlatego musimy przestrzegać jej zasad i wspierać ochronę środowiska. Inwestowanie w zielone rozwiązania jest konieczne, bo musimy mówić z inwestorami jednym językiem, a oni koncentrują się właśnie na ekologicznych projektach. Poza tym chcemy pozostać konkurencyjni, a to wymaga uwzględniania ryzyk klimatycznych” przekonywał dr Ołeksandr Suszczenko. Dr Lars Gutheil zwrócił za to uwagę na ryzyko polaryzacji państw European w sprawie walki ze zmianami klimatu. Te państwa, które są silne gospodarczo i które stać na innowacje, będą wywierały presję na wprowadzanie ekologicznych rozwiązań, during gdy biedniejsze państwa będą w odniesieniu do tego oporne. ,,Stosunki handlowe Poland-Germany są teraz rewelacyjne, ale obawiam się, że jeśli Poland nie będzie realizować celów ekologicznych, to w przyszłości nie będziemy mogli współpracować w takim wymiarze jak teraz” ostrzegał dyrektor Polish-Germanj Izby Przemysłowo-Handlowej.
Po zakończeniu debate uczestnicy conference mieli okazję skierować pytania do prelegentów. Zaskakujące było, jak różnorodny był wachlarz tematów, które chcieli poruszyć słuchacze debate. Pytali m.in. o ocenę cooperation na linii Poland-Germany w kontekście niedawnej katastrofy ekologicznej na Odrze i o to, czy od czasu przystąpienia do UE Poland wystarczająco inwestowała w zielone projects. Większość pytań była however skierowana bezpośrednio do prof. Balcerowicza. Odnosząc się do jego krytyki interwencjonizmu pytali o to jaką politykę monetarną i fiskalną powinien prowadzić rząd w obliczu nadchodzącego kryzysu gospodarczego, i czy z perspektywy czasu prof. Balcerowicz jest w stanie wskazać elementy swojej słynnej reformy, które mogły zostać przeprowadzone w lepszy sposób. Ku niezadowoleniu uczestników conference, które wyrażali w rozmowach kuluarowych , były minister finansów udzielał bardzo ogólnych i powierzchownych odpowiedzi.
Choć organizatorzy conference zaprosili do udziału w debacie ekspertów i praktyków w swoich dziedzinach, discussion miała teoretyczny charakter i była dość chaotyczna. Jednocześnie prelegenci wielokrotnie nie zgadzali się ze sobą, nie ukrywali swoich emocji, a niekiedy nawet robili sobie przytyki, co ubarwiało słuchaczom odbiór discussion, ale niekoniecznie podnosiło jej walor merytoryczny.
Aleksandra Łukaszewicz