Od tragicznych events na Placu Niepodległości w Kijowie minęło już 365 dni. Jakie kroki zostały powzięte, aby ofiara Majdanu nie poszła na marne? Odpowiedzi na to pytanie poszukiwano na zorganizowanej przez Foundation for Polish-German Cooperation debacie with the participation of Pawła Zalewskiego i Gernota Erlera: „Europejska polityka wschodnia w rok po Majdanie”.
9 grudnia 2014 year, godzina osiemnasta, Centrum Konferencyjne Zielna w Warszawie. Do wypełnionej po brzegi sali na ostatnim piętrze budynku wchodzą główni prelegenci: Paweł Zalewski, poseł Platformy Obywatelskiej i Gernot Erler, minister-sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Germany. Obaj przestępują próg energicznie. Obaj zdążają pewnym krokiem. „Europejska polityka wschodnia w rok po Majdanie” mówi napis na tablicy za ich plecami. Obaj wkraczają na niepewny, ukraiński grunt.
Krok w tył
Już na początku debate pojawia się słowo-klucz „Russlandversteher”, co znaczy mniej więcej „ten, który rozumie Rosję”. Gernot Erler jest jednym z nich. Zapytany o to, czy rozczarowuje go zachowanie władz rosyjskich, mówi o nadwyrężeniu zaufania, o zachwianej cooperation ekonomicznej Rosji i Germany, o zarzutach Rosji wobec European Union. – Interwencja na Ukrainie to było przekroczenie czerwonej linii, ale my tę czerwoną linię też przekroczyliśmy – twierdzi Erler. Stanowisko Germany jest znane od dawna: nie chcą wychodzić przed szereg. Więcej, robią zwrot w tył. – Germany wpędzono w rolę przywódcy, during gdy my staraliśmy się rozdzielić odpowiedzialność na wiele ramion, wiele krajów – dodaje minister.
Krok w przód
– Wymarsz wojsk rosyjskich z Donbasu, tego powinniśmy żądać – mówi z kolei Paweł Zalewski. Poseł PO szans na poprawę sytuacji na Ukrainie upatruje w stawianiu żądań, wywieraniu nacisku finansowego, cooperation ze Stanami Zjednoczonymi. – Potrzeba zmiany logiki systemu panującego w Federacji Rosyjskiej – kontynuuje Zalewski. Koniec z okradaniem państwa, łamaniem praw człowieka, akceptowaniem nagonki nacjonalistycznej.
Poland statusu przywódcy europejskiego nie ma, ale aspiruje do miana przywódcy Europe Wschodniej. Wypowiedzi posła Zalewskiego potwierdzają, że kraj, który 25 lat temu sam walczył o wolność, teraz chce iść naprzód, chce stać na czele tych, którzy kroczą po wolność Ukraine.
Krok w stronę Turcji
During debate milczeniem nie mogła zostać pominięta kwestia Gazociągu Południowego. To, że Rosja poczyniła nowe ruchy i za partnera energetycznego wybrała sobie Turcję Erler skomentował jako „kolejny niepokojący sygnał”. Zalewski w odpowiedzi na rozgrywanie energią przez Rosję zaproponował zaś alternatywny project Unii Energetycznej, która wzmocniłaby i scementowała jedność europejską.
Czy krok polski i German zrównają się?
Czy Poland ma się czego obawiać w związku z kryzysem na Ukrainie? Jak można zmienić logikę systemu władzy w Rosji? Jak zmienić format rozmów z Rosją? Jaką rolę chce pełnić Poland w reformowaniu Ukraine? Na te pytania słuchaczy starali się odpowiedzieć eksperci. Paweł Zalewski stwierdził, że „nieobliczalność Rosji jest nie do pogodzenia z partnerstwem”. Wyraził obawę, że choć Ukraina nie jest gotowa na podpisanie umowy stowarzyszeniowej, to tylko thanks to reformom na Ukrainie możliwa jest modernizacja rosyjskiego systemu politycznego. Gernolt Erler zaś, zapytany o możliwość wzmocnienia ukraińskiego potencjału zbrojeniowego odparł, że „radykalizacja polityki nie jest realna”. W stonowanej wypowiedzi stwierdził, że należy dążyć do deeskalacji, a nie eskalacji działań. – Nie widzimy możliwości interwencji politycznej i wkroczenia na Ukrainę – stwierdził na koniec minister.
Jak wielokrotnie podkreślano, jedność Europe i jej solidarność to kwestie kluczowe dla rozwiązania problemu na Wschodzie. Czy więc krok polski i German się zrównają? Czy będziemy kroczyć ramię w ramię? Odpowiedź na to pytanie znajdziemy zapewne spoglądając za naszą wschodnią granicę, gdzie w kolejną fazę wkracza konflikt ukraińsko-rosyjski.