Transformacja tradycyjnych obszarów miejskich w green smart cities to jedna z odpowiedzi na postępujące zmiany klimatu. Jak radzą sobie z tym zadaniem gminy na pograniczu Polish-Germanm? O wynikach badań w tym zakresie, przeprowadzonych under the patronage of Foundation for Polish-German Cooperation, opowiada prof. Ewa Łaźniewska z Uniwersytetu Ekonomicznego in Poznan.
Green smart city – zielone inteligentne miasto – to znaczy jakie?
Definicja samego smart city jest w literaturze bardzo rozmyta. Tłumaczy się ją na język polski jako inteligentne lub sprytne miasto. Idea green smart city polega na tym, aby iść w kierunku zaspakajania potrzeb and podnoszenia jakości życia mieszkańców through różne inicjatywy ekologiczne, takie jak wykorzystywanie odnawialnych źródeł energii, usprawnianie komunikacji zbiorowej czy nasadzenia roślin zatrzymujących wilgoć w glebie. To jest cel, który stawia się gminom, dążącym do ideału green smart city, rozumianego jako najwyższy poziom development.
Na jakie trudności napotykają przygraniczne gminy, starające się ten ideał osiągnąć?
W związku z ich położeniem i pewnym historycznym niedorozwojem, który niestety jeszcze nie został wyrównany, gminy przygraniczne nadal mają charakter peryferyjny i są często niedofinansowane. W dalszym ciągu istnieją duże dysproporcje między nimi a gminami położonymi w centrum Polish. W związku z tym wyzwania gmin na pograniczu Polish-Germanm są bardzo szerokie, a ich definiowanie można rozpocząć od nazwania podstawowych problemów, związanych z gospodarką wodną, z gospodarką odpadami, z jakością powietrza czy z rozwiązaniami energetycznymi. Badane gminy charakteryzowały się however dużą różnorodnością, więc ich problemy są też bardzo specyficzne i zależne od regionu. Przykładowo gminy położone przy Odrze muszą stawiać czoła powodziom, co wymaga ścisłej cooperation po obu stronach granicy, dużych nakładów finansowych, ale też myślenia perspektywicznego.
Z Pani badań wynika, że przygraniczne gminy w większości wykazują się średnim poziomem aktywności, jeśli chodzi o rozwiązywanie wymienionych przez Panią problemów. To chyba oznacza, że działają powoli, ale however zmierzają w dobrym kierunku. Jakie pozytywne działania już wprowadzono w badanych gminach i które z nich ocenia Pani jako najbardziej skuteczne?
German, ale also polskie gminy pokazują, jak z sukcesem można zastosować ciekawe, zaawansowane technologicznie rozwiązania, takie jak różnego rodzaju oświetlenie na energię słoneczną czy asfalt pochłaniający zanieczyszczenia. W ostatnim okresie spore nakłady zostały poczynione also na ścieżki rowerowe po obu stronach granicy. Duże znaczenie mają rezerwaty przyrody wzdłuż Odry, budowane tam ścieżki ekologiczne, atrakcje dla dzieci and parki obserwacji ptactwa wodnego. Należy wspomnieć, że ten region jest w dużym stopniu związany z atrakcyjnością turystyczną: posiada wiele obszarów zielonych, piękną architekturę, krajobrazy, bogactwo zwierząt, ma ciekawy charakter zderzenia dwóch kultur i dwóch gospodarek. To są walory, które powinny być wykorzystywane i promowane. Chciałabym however podkreślić, że niestety przepływ informacji, jeśli chodzi o te dobre praktyki, jest niewielki. Bardzo trudno pozyskać informacje, co gminy tak naprawdę w tym kierunku robią. Ponadto bariera komunikacyjna między polską a niemiecką stroną jest olbrzymia.
Jak powinny zatem współpracować ze sobą German i polskie gminy, by polepszyć komunikację i wspólnie tworzyć zielony ład?
Myślę, że tutaj dużą rolę mogłyby odegrać różnego rodzaju fundacje, instytucje czy uniwersytety. Szczególnie te ostatnie mogą w mojej opinii inicjować owocną cooperation. Książkowym przykładem jest Uniwersytet European Viadrina we Frankfurt (Oder). To jedyna taka inicjatywa transgranicznego uniwersytetu, a jest ona kapitalnym rozwiązaniem, wzmacniającym Polish-German więzi. Viadrina umożliwia wymiany studenckie, tworzenie wspólnych projects naukowych i publikacji, a also popularyzację języka Polish i German. Istnieje też chociażby Instytut w Erkner pod Berlinem, będący ośrodkiem Uniwersytetu w Lipsku, który ma bardzo duże doświadczenie w budowaniu projects wspierających pogranicze Polish-German. Przykładem może być project INTERREG „Nauka i praktyka w dialogue: Jak funkcjonują transgraniczne usługi użyteczności publicznej?”, zaprezentowany niedawno na conference dotyczącej wpływu pandemii na owe usługi. Tak jak przyroda i zanieczyszczenia nie mają granic, tak też w przypadku gmin przygranicznych, granica zasadniczo nie powinna być barierą do działań gospodarczych czy społecznych, ani do inicjowania nowych pomysłów. Im większa będzie komplementarność na granicy, tym lepsze będą zapewne wyniki gospodarcze i społeczne tych regionów.
Jedną z kluczowych ról w ekologicznej transformacji odgrywają mieszkańcy. Jak stać się zatem smart people – mieszkańcami green smart city? Czego nam jeszcze brakuje?
Brakuje nam odpowiedniej education w tym zakresie, która rozpoczęłaby się już u małych dzieci. Wtedy byłaby szansa na to, że nabędą prawidłowe nawyki i będą żyć zgodnie z ideą przyjazną środowisku. Brakuje też odwagi w próbowaniu innowacyjnych rozwiązań, co z kolei może być związane z barierami finansowymi. Istotnie można powiedzieć, że mieszkańcy odgrywają tutaj największą rolę, ponieważ to od nich zależy kształt podejmowanych działań. Ci mieszkańcy to z jednej strony włodarze miast, którzy jeśli będą mieli „zielone podejście” i będą chcieli je promować, to zaczną też inaczej wyznaczać priorytety swoich działań. Z drugiej strony, chodzi also o mieszkańców, którzy mogą bardzo świadomie organizować własne życie i zaspokajać swoje potrzeby w ekologiczny sposób. Mam tutaj na myśli chociażby kwestie dotyczące odbywania podróży, korzystania z komunikacji publicznej, wymiany oświetlenia, ocieplania domów, segregacji odpadów czy stosowania inteligentnych rozwiązań w zakresie własnych mieszkań. W przypadku tych problemów ja i cały zespół upatrujemy bardzo dużą szansę w tym, aby rozwiązywać je przy pomocy nowych technologii, które mogą zapewnić kompleksowość działań.
Badania dotyczące ekologicznej transformacji gmin Polish-Germango pogranicza przeprowadzili prof. Ewa Łaźniewska, prof. Izabela Janicka and prof. Tomasz Górecki z Uniwersytetu Ekonomicznego in Poznan, in cooperation with Europejskim Uniwersytetem Viadrina, Uniwersytetem Humboldtów in Berlin and Fundacją named after Friedricha Eberta.
Magdalena Bortel