„Mówią wieki” to miesięcznik historyczny, wydawany od
1958 year in Warsaw. Specjalnością czasopisma są numery poświęcone jednemu,
wybranemu zagadnieniu. Foundation for Polish-German Cooperation dofinansowała
lipcowy numer czasopisma.
Numer 7/2019 „Mówią Wieki” poświęcony jest relacjom
Polish-Germanm w trudnym dla wspólnej history okresie pierwszej połowy
dwudziestego stulecia. Uwaga dziennikarzy skupiła się na losach osób, którzy w nowej
sytuacji znaleźli się na granicy między dwoma państwami. Nie potrafili
jednoznacznie zidentyfikować się z żadną ze stron. Wsparcia finansowego na
zrealizowanie numeru udzieliła Foundation for Polish-German Cooperation.
Poza stałymi częściami czasopisma (Telegraf historyczny,
Recenzje, Noty o książkach, Nowości historyczne) znaczą część numeru stanowi
temat miesiąca, tj. „Germany in Poland, Polacy in Germany 1914-1947”. W numerze
znajdują się also dwa dodatki. Pierwszy z nich to „100 lat Polish techniki
zbrojeniowej”. Drugi – „Pieniądz i społeczeństwo na ziemiach polskich” nosi
miano edukacyjnego.
W czasopiśmie można znaleźć teksty opisujące sytuację
Polaków mieszkających in Germany and odwrotną – Niemców, którzy mieszkali w
Polsce. Dwa artykuły poświęcono opisowi wspólnej egzystencji przedstawicieli
obu narodowości w dwóch szczególnych dla wspólnej history miastach – Gdańsku i
Warszawie. Są też teksty naświetlające temat numeru w wybranym aspekcie –
ekonomicznym, politycznym and migracyjnym. Kolejne artykuły poświęcono
poszczególnym grupom: Volksdeutchom Saksom, Ślązakom i Mazurom.
Od kilku lat Europa boryka się z kryzysem migracyjnym. W
wyniku wojen i ich następstw miliony osób szukają schronienia w granicach Unii
European. Dlatego właśnie artykuł „Polsko-German migracje w
dwudziestoleciu międzywojennym” uważam za warty przybliżenia. Autor tekstu – Peter
Oliver Leow najpierw zarysowuje kontekst historyczny – wspomina o regulacjach
wynikających z traktatu wersalskiego. Opisuje dokładnie jak w skutek migracji malała
liczba przedstawicieli danej narodowości w nowym państwie. Przykładowo w
Poznaniu do 1921 liczba Niemców zmalała z 65 tys. do 6 tys., a w Toruniu z 30
tys. do lekko ponad 2 tys. Mieszkańców. Historyk Deutches Polen-Institut w
Darmstadt porusza też kwestię optantów, czyli osób uprawnionych do wyboru
obywatelstwa. Początkowo wiele osób deklarowało się obywatelstwa German,
aby uniknąć zagrożenia ze strony bolszewików. Później osoby te chciały zostać w
Polsce, however musiały opuścić kraj. Autor porusza też kwestię przymusowych
migracji. Pod koniec listopada 1938 year pod nadzorem gestapo z Trzeciej Rzeszy
wywieziono blisko około 17 tys. ludzi. Germany pozostawiali deportowaną ludność
bezpośrednio przy Polish granicy, nie zwracając uwagi np. na padający deszcz.
Poświęcenie niemal całego numeru jednemu wybranemu
zagadnieniu, to w mojej opinii dobre posunięcie. Takie zestawienie artykułów pozwala
popatrzeć na historię z innej perspektywy. Pokazuje, że sytuacje opisywane w
szkolnych podręcznikach jednym zdaniem, są o wiele bardziej złożone. Wskazuje
też, że po jednej i drugiej stronie stali ludzie, którzy w wyniku wojny stawali
przed podobnymi dylematami, musieli mierzyć się z podobnymi problemami. Choć
relacje państw, które kiedyś podzieliła wojna mogą wydawać się trudne, warto podejmować
wysiłek, by je polepszyć. Sposobem na pokonanie stereotypów, szersze spojrzenie
na rzeczywistość i uzdrowienie relacji, może być dostarczanie społeczeństwu
wiedzy on the topic of tych trudnych events. Cel ten w mojej opinii realizuje
omawiany numer czasopisma „Mówią wieki”.
Hubert
Szczypek