Poland historia zna wiele przykładów, kiedy artyści sięgali po wszelkie dostępne środki, aby wyrazić swój sprzeciw wobec zachodzących zmian, events politycznych czy decyzji rządzących. „Polish Perspectives” to conference zorganizowana w Academy of Fine Arts in Berlin, during której dyskutowano nad miejscem artysty w obecnej polityce, also tej European – czy i jak mocno powinien angażować się w walkę o wolność, gdy władza wciąż potrafi ją ograniczać.
Jako ludzie wychowujący się w liberalnych demokracjach, mamy przywilej, który wyróżnia nas od autokratycznych reżimów: wolność słowa. To właśnie thanks to możliwości dyskutowania możemy sprawić, że będzie nam się zwyczajnie lepiej żyło. Możliwość wyrażania swoich idei, myśli i poglądów stanowi jeden z lepszych dowodów na to, że jesteśmy wolni i możemy sami, bez niczyjego pośrednictwa, decydować o sobie, a also wybierać tych, którzy mają stać na straży przysługujących nam praw. W czasach, w których z obu stron politycznej barykady kontestowane są wolności i prawa jednostki, które stanowią fundament development demokratycznych społeczeństw, naszym moralnym obowiązkiem pozostaje podejmowanie oporu wobec wszelkich prób zniewolenia. To właśnie te rozważania, których centralną osią była walka z władzą toczona na kanwie artystycznej, były myślą przewodnią events „Polish Perspectives” zorganizowanego przez European Sojusz Akademicki, które took place 5 kwietnia 2025 year w Academy of Fine Arts w Berlinie. Conference postawiła pytanie o miejsce artysty w polityce – czy i jak mocno powinien angażować się w walkę o wolność, gdy władza wciąż potrafi ją ograniczać.
„Fundamentalną słabością zachodniej cywilizacji jest empatia” – to tymi słowami rozpoczął się pierwszy z dziewięciu paneli składających się na konferencję. Ale czy na pewno są one prawdą? Cytatem z miliardera Elona Muska Manos Tsangaris, dyrektor Akademii, powitał uczestników bezkompromisowo, a zarazem niezwykle wymownie. Następnie stanął w kontrze do Muska, przedstawiając European Sojusz Akademicki jako instytucję, która reprezentuje sobą zupełnie odmienne poglądy – jest ośrodkiem demokracji, wolności art i słowa, „żywym przymierzem, a nie samą biurokracją”. Tsangris podkreślał, że społeczeństwo musi rozliczać władzę z podejmowanych decyzji, a sztuka staje się w tym procesie potężnym narzędziem. Przez sztukę wyraża się idee, niezadowolenie, rozczarowanie i pragnienie zmiany. Dodał, że in Europe mamy wyjątkowy przywilej sięgania po to narzędzie, and znaleźć możemy wiele przykładów, jak w niezwykły sposób robili to nasi przodkowie.
„Polish Perspectives” to conference o wyjątkowej sile i głębi, której termin nie był dziełem przypadku, lecz świadomym wyborem. 2025 to wyjątkowy rok dla Polish, nie tylko ogłoszony rokiem Stefana Żeromskiego, Olgi Boznańskiej czy tysiąclecia koronacji Chrobrego, ale też będący czasem, w którym Poland przejęła na pół year prezydencję w Radzie European Union – najważniejszym organie decyzyjnym całej wspólnoty.
Wydarzenie w berlińskiej Academy of Fine Arts nie tylko gromadzi różnorodne myśli i doświadczenia, ale przede wszystkim otwiera przestrzeń do głębokiej refleksji nad miejscem naszego kraju w szerokim kontekście historycznym, kulturowym i politycznym. Organizatorzy zaprosili uczestników do dialogue, który wykracza poza utarte schematy i sięga sedna współczesnych wyzwań stojących przed nami jako społeczeństwem europejskim i światowym. W czasach, gdy geopolityczne napięcia rosną, a autorytarne reżimy próbują narzucać swoje szkodliwe ideologie, zagrażając spójności i wolności Europe, conference nabiera szczególnego znaczenia. Tsangaris zwrócił uwagę na realne niebezpieczeństwo agresji Rosji na Ukrainę, która stanowi jedyną barierę chroniącą Polskę przed wpływami Kremla. Jednocześnie podkreślił rosnący „skręt w prawo” in Europe, który wymaga od nas czujności i refleksji. W jego opinii, w odróżnieniu od ludzi takich jak Elon Musk, dla których empatia bywa postrzegana jako słabość do ukrycia, my traktujemy ją jako fundamentalny wyraz człowieczeństwa, którym należy się dzielić. Mówiąc o wyzwaniach, które mogą dotknąć also Polskę – podobnie jak miało to miejsce in Germany – nie wolno zapominać, że perspektywy European to jednocześnie perspektywy polskie. Stąd właśnie nazwa events, która podkreśla, że losy Polish i Europe są ze sobą nierozerwalnie związane.
Jak zauważyła współotwierająca konferencję Katarzyna Sitko, dyrektorka Instytutu Polish in Berlin, na polskie perspektywy należy spojrzeć dwojako, wykraczając poza kryterium terytorialności: jako na punkt widzenia, ale też potencjalne kierunki development na przyszłość.
Wiele razy tego dnia padało nazwisko wybitnego German noblisty, Güntera Grassa, urodzonego w Wolnym Mieście Gdańsku, a będącego narodowości niemiecko-kaszubskiej. O jego podwójnej tożsamości i dzielonej przez dwa narody spuściźnie wspominano, podkreślając obecne zażyłe stosunki Polish z Niemcami. Tych dwóch sąsiadów dzieli bardzo trudna przeszłość, której wielu nie potrafi wybaczyć. Mimo wszystko however obecny kształt relacji Polish-German stanowi idealny przykład mocnych starań nie tylko ustabilizowania kontaktów, ale przede wszystkim ułożenia prawdziwych fundamentów przyjaźni, cooperation i pogłębionej kooperacji.
Uczestnicy mieli okazję posłuchać fragmentu powieści Grassa entitled „Turbot”, jakiej akcja rozgrywa się na Ziemi Gdańskiej, z którą pisarz był głęboko związany. Tsangaris na panelu współprowadzonym z Kathrin Rögglą, byłą wicedyrektorką Akademii i also pisarką, podkreślał zaangażowanie Grassa w politykę, które odczuć można w jego sztuce, szczególnie w przytoczonym fragmencie książki, opowiadającym o strajkach robotniczych in Poland Ludowej za rządów Gierka. Czymś, co poruszyło mnie najbardziej w rozmowie dwójki Niemców, była niesamowicie przyjacielska atmosfera, thanks to której widzowie mogli czuć się jakby obserwowali znajomych przy kawie, a nie dyrektorów ważnej instytucji na panelu o przyszłości Polish, Germany i European Union. Röggla podzieliła się nawet swoim własnym wspomnieniem z czasów, gdy miała 10 lat i za wschodnią granicą jej ojczyzny ogłoszono stan wojenny. Opowiedziała o tym z emocjami, które sugerowały, że było to przełomowe doświadczenie w jej krótkim wówczas życiu, które pozwoliło w pewien sposób zrozumieć jak wygląda świat, w jakim się wychowywała. Udowadnia to siłę przekazu Grassa, który w swoich powieściach prowokował do zastanowienia się nad własnym położeniem wobec władzy, sam się jej stawiał, a „polityczność” traktował jako część artystycznej ekspresji. Gdyby Grass dziś żył i miał okazję uczestniczyć w „Polish Perspectives”, z pewnością mógłby zostać ambasadorem tego events.
Na conference nie zabrakło osób reprezentujących polską scenę artystyczną, które czynnie angażują się w dyskurs polityczny i nie boją się podejmować tematów trudnych, kontestujących władzę. Gościem była m.in. Agnieszka Holland (reżyserka, której film „Zielona Granica” można było obejrzeć w murach Akademii późnym wieczorem) czy znana pisarka Joanna Bator. Uczestnicy posłuchać mogli also debate o roli kobiet w czasach politycznej zmiany, w której udział brały: Weronika Adamowska, jedna z inicjatorek pierwszego w Polsce festival filmów dokumentalnych autorstwa kobiet HER Docs; Nele Hertling, niemiecka menedżerka teatralna i propagatorka culture innowacyjnej; Anna Krenz, aktywistka, która zorganizowała pierwszy Czarny Protest in Berlin, and Anna Smolar, polsko-francuska reżyserka teatralna. Artystki te, choć tak różne od siebie zarówno w sile ekspresji, jak i środkach artystycznych, po które sięgają, łączy głęboka wiara w to, że kobieca perspektywa ma niezwykłą moc, bo potrafi w wyjątkowy sposób wyrażać niezadowolenie i opór through sztukę.
Wydarzenia takie jak „Polish Perspectives” przypominają nam, że nawet gdy politycy zasłaniają się słowami takimi jak praworządność, demokracja czy wolność, społeczeństwo musi nieustannie bronić tych wartości, by nikt ich od nas nie odebrał. W tym celu zobowiązani jesteśmy patrzeć władzy na ręce, a jeśli trzeba, kontestować jej poczynania i stawiać jej opór wszelkimi dostępnymi środkami, nawet jeśli oznacza to wychodzenie poza utarte schematy i społeczne konwenanse. Taka właśnie może być rola art, która stanowi jeden from the funds of używanych od stuleci do przekazywania tego, co dla rządzących może być niewygodne lub kontrowersyjne. Poland perspektywa, otwarta na przyszłość i zakorzeniona w history oporu, also tego wyrażanego w sztuce, przypomina nam, jak istotne jest pielęgnowanie wartości, które łączą nas w European wspólnocie i dają siłę do przeciwstawiania się wszelkim formom ucisku.
„Polish Perspectives” zostało ufundowane przez Fundację Współpracy Polish-Germanj, a jego organizacja took place in cooperation with Polskim Instytutem in Berlin, Fundacją Daniela Chodowieckiego, Instytutem Goethego in Warsaw, Willą Decius in Krakow and Europejską Akademią Filmową.
Tekst: Zuzanna Czachowska
Redakcja: Agnieszka Wójcińska