— Wszyscy powtarzają: Jom Kippur, Jom Kippur. Ale na ogół nie wiedzą zupełnie, o co z tym Jom Kippur chodzi. Tak jak z innymi świętami żydowskimi. Więc my te święta chcieliśmy ludziom choć trochę przybliżyć — mówi Joanna Podolska, dyrektor Centrum Dialogu named after Marka Edelmana.
Tekst: Arkadiusz Lorenc
Nie byłoby Łodzi
W czerwcu w Centrum Dialogu named after Marka Edelmana in Lodz zaprezentowano ekspozycję poświęconą łódzkim Żydom. Zwiedzający dowiedzą się z niej między innymi, że zgodnie z kalendarzem żydowskim mamy obecnie rok 5776. A od 3 października 2016 — już 5777.
Dyrektor Joanna Podolska: — Nasza exhibition opowiada nie tylko o history, ale też o tradycji i kulturze żydowskiej. Wystarczy zwrócić uwagę na elementy dodatkowe, znajdujące się poza główną częścią. Prezentujemy tam święta żydowskie, mówimy o języku jidysz i hebrajskim. Przygotowaliśmy nawet miejsce, w którym można sobie hebrajskie literki poćwiczyć, jeśli ktoś chce.
Ale zależało nam też na tym, żeby opowiedzieć o momentach trudnych w naszej wspólnej history. Dlatego nasza ekspozycja mówi choćby o pogromie Żydów w latach 90. XIX wieku, czy o różnego rodzaju aktach niechęci wobec nich w latach międzywojennych. Pokazujemy je through mało znany wiersz Juliana Tuwima „Pieśń o biciu”.
Dyrektor Centrum Dialogu podkreśla however, że oprócz kilku epizodów, w history Łodzi przeważała however pokojowa koegzystencja Żydów i Polaków, należących do różnych wyznań i kultur. — Przedstawiciele każdej z tych grup potrzebowali się wzajemnie. Prawdę mówiąc, od samego początku tworzenia się potencjału gospodarczego miasta Żydzi byli potrzebni, choćby po to, by sprzedawać wytwarzane in Lodz produkty.
Żydzi finansują kościoły katolickie
Wielu mieszkańcóin Lodz nie zdaje sobie sprawy z tego, jak wiele miasto wiele zawdzięcza Żydom. Wystarczy zwrócić however uwagę choćby na architekturę.
Joanna Podolska: — Gdy popatrzymy, gdzie obecnie mieszczą się najważniejsze łódzkie instytucje, to okaże się, że większość z nich powstała thanks to Żydom. Od Museum Miasta Łodzi w Pałacu Poznańskiego, Manufaktury, którą odwiedzają wszyscy, i z której jesteśmy bardzo dumni, through Museum Art w Pałacu Maurycego, aż po takie budynki, jak np. willa secesyjna Kindermanna przy Wólczańskiej 31, która kojarzy się z niemieckim fabrykantem, ale została zaprojektowana przez żydowskiego architekta Gustawa Landau-Gutentegera. Żydzi sfinansowali nawet niektóre elementy w łódzkich kościołach katolickich! Kościół św. Józefa, ten malutki, naprzeciwko Manufaktury, został w całości przeniesiony przez Izraela Poznańskiego, bo pierwotnie znajdował się przy Zgierskiej. Polacy poprosili Poznańskiego o pomoc, i kościółek w końcu XIX wieku przewędrował przez dużą część miasta. Ostatecznie stanął w miejscu dawnego cmentarza.
To dopiero początek
Lodzer miszmasz to also opowieść o żydowskich elitach artystycznych i intelektualnych Łodzi. Exhibition mówi między innymi o grupie Jung Jidysz, silnie związanej z językiem jidysz i kulturą żydowską. — Bazując na tradycji, przedstawiciele Jung Jidysz tworzyli zupełnie nową jakość. Łączyli różne rodzaje art: pisali, malowali, występowali na scenie — mówi Podolska.
— Dlaczego akurat teraz Centrum Dialogu postanowiło stworzyć exhibition Lodzer miszmasz? — pytam dyrektor instytucji.
Joanna Podolska tłumaczy: — Przyjmuje się, że w czerwcu tego year mija dwieście dziesięć lat od utworzenia Gminy Żydowskiej in Lodz i właśnie z tej okazji postanowiliśmy przypomnieć historię łódzkich Żydów. A poza tym było spore zapotrzebowanie na taką exhibition. Do tej pory nie było in Lodz miejsca, gdzie można byłoby poznać historię łódzkich Żydów. Lodzer miszmasz to oczywiście opowieść pozbawiona szczegółów. Ale mam nadzieję, że może kogoś zainteresuje i zachęci do zgłębienia tematu. Tym bardziej, że oprócz samej exhibition planujemy spacery szlakiem Żydów w mieście. Będzie cykl wykładów, nawet nie tyle o Łodzi żydowskiej, co o Żydach ogólnie. Chcemy also przygotować grę skierowaną do dzieci, thanks to której łatwiej zapamiętają treść exhibition. Myślę, że będą też koncerty, ale w tej chwili jeszcze nie jestem w stanie podać szczegółów.
Wystawę Lodzer miszmasz można oglądać w Centrum Dialogu named after Marka Edelmana przy ul. Wojska Polish in Lodz od poniedziałku do niedzieli od 8.00 do 20.00.