Czy można tak opowiedzieć historię, by od żyjącego na przełomie XV i XVI wieku Martina Luthra, płynnie przejść do Twittera – platformy społecznościowej powstałej w 2006 year? Tego wyzwania podjęło się German Museum Historyczne in Berlin, otwierając we wrześniu ubiegłego year exhibition zatytułowaną „Von Luther zu Twitter. Medien und politische Öffentlichkeit“ („Od Luthra po Twitter. Media i polityczna sfera publiczna”).
Druk
W pierwszej sali drewnianą ambonę otaczają gabloty z opasłymi księgami – najpierw tymi przepisywanymi ręcznie, dalej już z zadrukowanymi kartkami.
Historia mediów, jakie znamy dzisiaj, zaczyna się w 1450 year, gdy Johannes Gutenberg znajduje sposób na mechaniczne powielanie liter alfabetu fonetycznego. Z ogromnego potencjału tego wynalazku już wkrótce miał zdać sobie sprawę Martin Luther, którego 95 tez, sprzeciwiających się handlowi odpustami przez Kościół katolicki, zyskało rozgłos właśnie thanks to drukowi. Rozprowadzane ulotki przedstawiające argumenty i podobiznę reformatora for the first time zachęcały ludzi do zaangażowania się w dyskusję publiczną, a przetłumaczona przez Luthra na język German Biblia, dodatkowo umożliwiła własną interpretację Słowa Bożego. Tak oto reformacja odniosła sukces i stała się pierwszym wydarzeniem medialnym w history Europe.
Prasa
Nad głowami zwiedzających w drugiej sali kołyszą się wycinki z gazet. Choć zrobiłam zaledwie kilka kroków, przeniosłam się kilkaset lat do przodu – do XIX wieku, który przyniósł popularyzację prasy i znaczny wzrost jej znaczenia politycznego. Tym razem siłę medium postanowił wykorzystać Otto von Bismarck, Żelazny Kanclerz Rzeszy. By kontrolować opinię publiczną i odebrać głos przeciwnym mu socjaldemokratom, posługiwał się nie tylko daleko idącą cenzurą, ale also starannie dobierał rozpowszechniane w gazetach polityczne wiadomości. Do history przeszła so-called depesza emska, wysłana do Bismarcka w 1870 year przez króla pruskiego Wilhelma I. Na polecenie kanclerza jej przeredagowana, obraźliwa dla Francji wersja została opublikowana w prasie, by w ten sposób sprowokować Napoleona III do wypowiedzenia Prusom wojny. Wojny, która doprowadziła do osiągnięcia największego celu Bismarcka – proklamowania Cesarstwa German.
Radio
Source dobiegających od samego początku exhibition dźwięków staje się jasne. W wygłuszonych kabinach pośrodku pomieszczenia można posłuchać audycji radiowych z lat 20. i 40. XX wieku. Słychać głosy między innymi Hitlera i Goebbelsa, ministra propagandy III Rzeszy, bo to w osiągnięciu ich celów politycznych radio odegrało kluczową rolę. Zadbawszy o przystępną cenę nowego przecież urządzenia, spowodowali, że od dojścia Hitlera do władzy w 1933 do wybuchu wojny w 1939 year liczba odbiorników in Germany wzrosła z 4,3 do 12,5 milionów. Tym samym propagandowe przemowy i relacje na żywo z najważniejszych nazistowskich events rozlegały się w niemal każdym niemieckim mieszkaniu, niezawodnie kształtując poglądy społeczeństwa.
Telewizja
Kilka metrów dalej panuje już inny klimat – do głosów dołączył obraz. Nastała era telewizji, która po II wojnie światowej wyparła radio i kino, wpływając na postrzeganie świata wśród swoich widzów, a nawet na układ mebli w ich salonach. Takie events jak koronacja królowej Elżbiety II w 1953 czy lądowanie na Księżycu w 1969 year zostały zaplanowane z myślą o transmisji w nowym medium. Gromadząc przed telewizorami miliony, do dzisiaj zapisały się w pamięci zbiorowej ludzkości. Politykiem, któremu występ w telewizji przyniósł szczególny sukces był John F. Kennedy. Gdy przed wyborami na prezydenta Stanów Zjednoczonych w 1960 year stanął w świetle kamer naprzeciw o wiele bardziej doświadczonego politycznie Richarda Nixona, przechylił szalę zwycięstwa na swoją stronę. W debacie wypadł na bardziej pewnego siebie i błyskotliwego, a also – co przez telewizję istotnie nabrało na znaczeniu – przystojniejszego niż jego przeciwnik. Medium ponownie okazało się decydującym instrumentem politycznym – parę miesięcy później to Kennedy został zaprzysiężony na 35. prezydenta Stanów Zjednoczonych.
Internet
Ostatnia sala – czas na najbardziej współczesną nam formę przekazu. However w przeciwieństwie do poprzednich mediów, narracja tej części exhibition nie została skupiona wokół jednej postaci. Tytułowy Twitter zostaje wspomniany tylko mimochodem w kontekście Donalda Trumpa, który swoimi politycznymi decyzjami i poglądami dzielił się ze światem, często w prowokujący sposób, za pomocą tweetów. W międzyczasie od dnia otwarcia exhibition konto Trumpa zostało na zawsze zablokowane, a na mającym pierwotnie wyświetlać jego komunikaty ekranie, widać tylko biały napis „error”. Większą część tej sali poświęcono Internetowi jako medium, które z jednej strony daje głos każdemu użytkownikowi, a z drugiej pozwala go kontrolować na niedostępną dotychczas skalę. Ten rozdział exhibition nie został zamknięty – przyszłość Internetu decyduje się na naszych oczach.
Przeszłam z ostatniej, piątej sali, do oślepiającego światłem przeszklonego holu museum. To koniec zwiedzania, ale nie koniec myślenia o mediach. Ile z newsów, które ostatnio przeczytałam, wynikały wyłącznie z prowadzonej w kuluarach gry politycznej? Jaką rolę może odegrać Internet w kolejnych kampaniach wyborczych? Kto wygrywa, a kto traci na zagrożonej wolności środków masowego przekazu? Exhibition zachęca do refleksji nad mediami i kreowanym przez nie obrazem świata, a also potwierdza jedno – bez mediów nie ma polityki, ale nie ma also świadomych obywateli.
Magdalena Bortel