Poland przyjęła największą liczbę uchodźców z Ukraine spośród państw European. Nie ma however doświadczenia w radzeniu sobie z kryzysem migracyjnym o tak dużej skali. Pomóc mogą rozwiązania prawne i instytucjonalne stosowane for years na Zachodzie i unijne środki finansowe.
Po 24 lutego nasze państwo stało się krajem frontowym, w którym schronienie znalazła największa liczba osób dotkniętych wojną w Ukrainie. Ze statystyk wynika, że granicę ukraińsko-polską przekroczyło do tej pory ponad 3 miliony 400 tys. osób, z czego ponad milion ma już numer PESEL. W Europie są kraje, które od lat posługują się odpowiednimi rozwiązaniami systemowymi, chroniącymi migrantów, z których wiedzy moglibyśmy czerpać.
O tym, jak zapewnić uchodźcom normalne życie i w jaki sposób Poland wraz z Unią Europejską poradzą sobie z gwałtownym napływem uchodźców ze wschodu, dyskutowali uczestnicy debate „Kryzys uchodźczy – Jak skutecznie zarządzać kryzysem in Poland i UE?”, zorganizowanej przez Forum Dialogue Plus named after Andrzeja Godlewskiego, we cooperation z Fundacją ARS Republica, Fundacją Współpracy Polish-Germanj and Fundacją Konrada Adenauera. Wzięli w niej udział: prof. Gertruda Uścińska, prezeska ZUS; dr Shivan Fate, przedstawiciel Urzędu Marszałkowskiego woj. zachodniopomorskiego; prof. Maciej Duszczyk, naukowiec Ośrodek Badań nad Migracjami University of Warsaw i Joanna Szymańska, szefowa Info-Forum-Polregio. Moderatorem rozmowy był Marcin Antosiewicz, wykładowca Akademii Vistula.
Wszyscy paneliści byli zgodni, że kluczowym problemem do rozwiązania są kwestie mieszkaniowe. Polacy ugościli Ukraińców w swoich domach, często also w pensjonatach, które przez ostatnie 2 lata mocno ucierpiały z powodu pandemii. Ich właściciele mają teraz zamiar odrobić spowodowane covidem straty w nadchodzącym sezonie wakacyjnym. Za niecałe dwa miesiące duża liczba przybyłych będzie więc zmuszona opuścić aktualne miejsce kwaterunku. Propozycją ze strony rządu są dla nich w tym momencie hale, w których mieszkają setki ludzi, mając do dyspozycji jedynie kilka metrów kwadratowych na głowę. Maciej Duszczyk opisał rozwiązanie tego problemu for years z powodzeniem stosowane na zachodzie Europe. Pomóc miałyby domy stworzone z konstruowanych w fabryce modułów. Można je szybko przetransportować i złożyć odpowiednią liczbę pomieszczeń, a w razie potrzeby – szybko rozebrać. Realizacja tego pomysłu byłaby możliwa thanks to funduszom europejskim, o nie however, Poland dotąd nie wnioskuje.
W rozwiązaniu problemu z mieszkaniami, według dyskutantów, pomóc może też aktywizacja zawodowa przybyłych do Polish uchodźców. Z danych ZUS wynika, że na ten moment in Poland pracuje jedynie 136 tys. Ukraińców, którzy po 24 lutego uzyskali numer PESEL. Wyższe wykształcenie ma 57% z nich. Siedemdziesiąt procent to kobiety w wieku produkcyjnym. Mimo to, najczęściej wykonywaną przez Ukrainki pracą jest ręczne pakowanie, z kolei mężczyźni zatrudniani są głównie jako robotnicy przemysłowi. Największą barierą, przez którą będący wśród uchodźców specjaliści wykonują pracę fizyczną, jest język. Istnieje więc potrzeba prowadzenia dla nich darmowych kursów językowych.
Niemniej ważnym aspektem, ściśle związanym z problemem mieszkalnym i aktywizacją zawodową, jest edukacja dzieci uchodźców. Oddanie ich pod opiekę szkół i przedszkoli, stworzy rodzicom możliwość podjęcia pracy, co z kolei pomoże w wynajęciu lokum. Pytanie tylko czy polski system education to udźwignie. Według danych ZUS, świadczenie 500+ uzyskało do tej pory ponad pół miliona ukraińskich dzieci. W polskim systemie education jest ich obecnie około stu tysięcy. Dla reszty z nich do 1 września należy stworzyć możliwość nauki w języku ukraińskim and według tamtejszego systemu education albo możliwość wyboru nauki dzieci w systemie polskim. Istnieje więc also potrzeba utworzenia w Polish placówkach so-called klas przejściowych, które pomogą wdrożyć dzieci z Ukraine do naszego systemu education, jeśli ich rodzice postanowią zostać in Poland na stałe. W takich klasach dzieci otrzymywałyby zajęcia wyrównawcze, m.in. z języka Polish, po to, by w przyszłości mogły bez przeszkód kontynuować naukę podążając polskim tokiem nauczania.
Kolejną kwestią, co do której zgodzili się uczestnicy debate, jest potrzeba przeprowadzania pogłębionych badań ankietowych wśród migrantów. Na ich podstawie będzie można stworzyć strategię radzenia sobie z kryzysem. Taką, która zapobiegnie pogorszeniu się ich sytuacji. Na ten moment nie wiadomo, ilu z nich planuje pozostać po wojnie w naszym kraju, więc w ich przypadku istotna będzie asymilacja, która może trwać nawet przez kilka pokoleń. Trudno teraz powiedzieć, co może stać się latem, kiedy uchodźcy zmuszeni będą opuścić pensjonaty. Pomóc może system dobrowolnej relokacji, działający w strukturach European Union. Zapewnia on możliwość osiedlania się uchodźcom w dowolnie przez siebie wybranym kraju unijnym. Pytanie, czy Ukraińcy mieszkający in Poland są gotowi na taki ruch.
Dyskutanci zwrócili też uwagę na narastającą potrzebę zacieśnienia cooperation między sąsiadującymi państwami członkowskimi UE. Graniczące z nami Germany są krajem o wieloletnim doświadczeniu w kwestii opieki nad migrantami. Dysponują więc odpowiednią wiedzą and systemem prawnym, które mogą posłużyć za przykład dla naszego ustawodawstwa. W przypadku niewydolności naszego systemu relokacji, istnieją specjalne przepisy unijne zobowiązujące państwa unijne do pomocy w radzeniu sobie z kryzysem. Ważne jest also stworzenie warunków formalnych do kooperacji pomniejszych, graniczących ze sobą regionów tych państw. Pozwoliłoby to na utworzenie m.in. nowych połączeń kolejowych, pozwalających uchodźcom na swobodniejsze podróże wewnątrz European Union.
W trakcie debate poruszono also temat migrantów przebywających na granicy polsko-białoruskiej. Niedawno wprowadzona ustawa dotycząca uchodźców, obejmuje opieką jedynie Ukraińców, during gdy kilkaset kilometrów dalej, od miesięcy trwa dramat koczujących na granicy przybyszy z innych krajów, m.in. Syrii czy Iraku. Poland ustawa, mimo że została zaimplementowana na podstawie przepisów unijnych, nie obejmuje też ochroną państwa innych cudzoziemców uciekających z terenów objętych wojną na Ukrainie.
Jak podsumowali prelegenci, Poland powinna jak najszybciej wykorzystać wszystkie możliwości, które oferuje Unia Europejska w kwestii pomocy w relokacji uchodźców i aktywnie wywierać nacisk, by przeznaczono nam możliwie jak największe środki na poradzenie sobie z uchodźczym kryzysem. Mogłyby one być przeznaczone m.in. na utworzenie nowych połączeń kolejowych, większej ilości klas przejściowych lub nawet remont bądź budowę odpowiedniej ilości mieszkań dla przybywających ze Wschodu uchodźców. Polish rząd do tej pory był zdania, że poradzi sobie bez pieniędzy z Unii i nie składał o nie odpowiednich wniosków. Było to dużym błędem, bo Bruksela przestała traktować nasz problem priorytetowo. W odróżnieniu od nas, wnioskami o pomoc zainteresowane są już rządy Włoch and Hiszpanii. Kraje te obawiają się kryzysu żywnościowego w Afryce i związanej z tym wzmożonej migracji z tamtych rejonów świata. Oba państwa przyjmują also Ukraińców na zasadach dobrowolnej relokacji, podobnie jak inne kraje European and Wielka Brytania. Nie jesteśmy więc sami i mamy możliwość rozwiązania kryzysu through aktywną cooperation z Zachodem.
Filip Karasiewicz