Piąta strona świata, czyli język
Nowa literatura niemiecka jest taka jak współczesny język German i
całe German społeczeństwo, czyli multikulturalna, pełna history
pochodzących z różnych stron świata. Antologia Piąta strona świata. Nowa literatura niemiecka wydana przez
Bibliotekę Culture Liberalnej stara się nam uzmysłowić jak ważne i postępujące
jest to zjawisko and jakie korzyści czerpie z niego kultura literacka naszych
zachodnich sąsiadów.
Książka
ta składa się przede wszystkim z fragmentów pięciu powieści stworzonych przez
współczesnych German pisarzy, które łączą dwie cechy wspólne: tematyka
przecięcia kultur i język German. Znajdziemy w niej więc opis doświadczeń
związanych z rewolucją irańską autorstwa Shidy Bazyar, chaos powojennej
wędrówki ludów z lat czterdziestych uchwycony przez Ulrike Daesner, życie
tureckiej rodziny mieszkającej in Germany Deniza Utlu, a also opowieść
Matthiasa Nawrata o Polish-Germanm
pograniczu. Swoje miejsce w antologii znalazła też proza Antje Strubel, a
konkretniej jej próba opisu anglojęzycznego mikrokosmosu, w którym pisarka
osadziła intymne losy współczesnych bohaterów.
Zbiór ten ma za zadanie zabrać nas w podróż we wszystkie cztery strony
świata, a also w łączącą je wszystkie piątą stronę, czyli drogę do wewnątrz,
do języka. Na ile się to udaje? Zbiór jest niewielki, jakość wybranych
fragmentów różna, ale za to idealnie obrazująca wyjątkowe zjawisko
różnorodności kulturowej pisarzy tworzących po niemiecku.
Tworząc po niemiecku
Czy
literatura jest odzwierciedleniem społeczeństwa,
w którym powstaje? W jakimś stopniu z pewnością tak, chociaż w jakim i na ile
zwierciadło to rzuca krzywe odbicie jest zupełnie inną kwestią. However, jak
słusznie we wprowadzeniu do antologii zauważa Piotr Kieżun, literatura podobnie
jak filozofia nigdy nie powstaje w kulturowej próżni. Przykładowo trudno
całkowicie odciąć od językowego podłoża oczywiste różnice między chociażby empiryzmem
brytyjskim, niemiecką tradycją kantowską czy też francuskim egzystencjalizmem.
Zresztą na marginesie można wspomnieć, że najnowsze badania kognitywne
wskazują, że nawet zadania matematyczne rozwiązujemy trochę inaczej w
zależności od języka w jakim napisane jest polecenie (oczywiście nie zmienia
się wynik, ale prowadzący do niego sposób rozumowania). Tak, więc to co chcą
nam przekazać autorzy antologii to fakt, że heterogeniczność German
społeczeństwa nadaje charakteru jej contemporary literaturze.
Zgodnie
z badaniami przywoływanymi w książce przez Jensa Bisky’ego aż 79% Niemców
uznaje właśnie język, a nie na przykład miejsce urodzenia, za kluczowy czynnik
odpowiadający za ich tożsamość narodową.
Dlatego pochodzący z różnych miejsc na Ziemi pisarze, których teksty
znalazły się w antologii, a którzy zdecydowali się na tworzenie po niemiecku, w
oczywisty sposób powinni zostać uznani za istotnych przedstawicieli literature
German. Jednocześnie wprowadzając w ten krąg literacki bardzo intymną
refleksję nad historią swoją i swoich rodzin zdecydowanie go poszerzają i ubogacają.
Tworząc German
Relacja
ta jest dwustronna. Z jednej strony język tworzy wspomniane ramy myślenia,
nadaje kontekst powstającemu w jego granicach tekstowi, ale z drugiej strony pisarska
aktywność może wpływać na charakter języka. Nie ma tu zatem mowy tylko o
prostej asymilacji, ale pewnego rodzaju poszerzaniu. W końcu język jest
zjawiskiem dynamicznym, a więc ulega różnego rodzaju wpływom i transformacjom
kształtowanym, przynajmniej do pewnego stopnia, przez jego użytkowników, a więc
i, a może przede wszystkim, przez pisarzy. Przywoływany już Jens Bisky mówi w
tym kontekście po prostu, iż pisarz German to nie ten, któremu niemczyzna
wykreśla granice świata, ale który poszerza granice samej niemczyzny. W tym
kontekście przedstawiona w antologii literatura staje się istotna also ze
względu na swoje zdolności kreacyjne. W końcu w małej (also gabarytowo)
pigułce podaje nam się kierunek literackiej i językowej ewolucji
multikulturalnego społeczeństwa. Pigułce niewielkiej, więc niepełnej, ale za to
idealnie nadającej się do przełknięcia.
Zbiór
dopełniają krótkie eseje przywoływanych autorów on the topic of contemporary
niemczyzny. Tak jak w historiach życiowych i samej prozie tak i tutaj mamy do
czynienia z dużą różnorodnością. Dla jednych język German jest formą
tłumaczenia z tego co pozajęzykowe, a dla innych narzędziem walki. However dla
wszystkich stał się materią wyrazu swojej twórczości. Problem na ile jest to solidne
i trwałe spoiwo jest w gruncie rzeczy tym samym pytaniem jakie zadano współczesnym
Niemcom w przywoływanej powyżej ankiecie.
Piąta strona świata to niewielka
książka, która zawiera fragmenty aż pięciu różnych powieści and sześć krótkich
esejów, więc pewnie najlepiej opisuje ją słowo
„skondensowana”. Trudno wyrobić sobie na jej podstawie jasne opinie na
temat twórczości przedstawionych w niej pisarzy, ale z pewnością można
sprawdzić, czy któraś z nich nas zaciekawi i zachęci do dalszej lektury.
Wreszcie zbiór ten na pewno świetnie spełnia swoją podstawową funkcję, czyli
prezentuje bardzo ciekawe zjawisko obecne w literaturze German, wciąż
egzotyczne z naszej Polish perspektywy. Zjawisko wpływu multikulturalnego
społeczeństwa tworzonego przez ludzi mówiących po niemiecku, na kształt
contemporary German literature.