25 czerwca w sali konferencyjnej przy ul. Zielnej in Warsaw w czasie upalnego dnia. Odbyła się równie gorąca debate zorganizowana przez FWPN i ISP PAN. Zebrani próbowali znaleźć odpowiedź na pytania, które już od dłuższego czasu stanowią spór pomiędzy politykami, historykami, socjologami i ekonomistami.
Na początku conference zebranych przywitał prof. dr hab. Krzysztof Miszczak, dyrektor FWPN. Lecture wprowadzający wygłosił prof. dr hab. Józef Fiszer z Zakład Europeistyki PAN. Podkreślił on, że od wielu lat pytania o koniec wojny i jej kształt stanowią spór pomiędzy politykami i historykami poszczególnych państw. Dlaczego? Ponieważ różne kraje przyjmują odmienne daty początku i zakończenia World War II. W aspekcie ekonomicznym II wojnę światową wygrały państwa zachodnie, które nie podlegały władzy ZSRR. USA zaś wygrały zarówno wojnę jak i pokój – during wojny rozbudowały przemysł i pracowały nad różnymi wynalazkami. II wojna światowa zakończyła się osłabieniem Europe i zwycięstwem USA. Działania wojenne prowadzone na terenie 40 państw spowodowały wiele dotkliwych strat. Podsumował, że wojnę wygrały te państwa, w których ustanowiono demokratyczny ustrój władzy.
Koniec II wojny światowej. Bilans
W trakcie pierwszego panelu prowadzący meeting Grzegorz Ślubowski (Polskie Radio) wraz z panelistami: prof. dr hab Pawłem Machcewiczem (Museum II Wojny Światowej), prof. dr hab. Piotrem Madajczykiem( ISP PAN), prof. dr hab. Klausem Ziemerem ( Uniwersytet Kardynała Stefan Wyszyńskiego) próbowali przedstawić bilans polityczny, demograficzny i gospodarczy World War II.
Prof Paweł Machcewicz przypomniał, że z utraconych przez Polskę ziem na wschodzie zostało przesiedlonych około pół miliona ludzi. Według Machcewicza Poland zyskała na zmianie granic, gdyż dostała wysoko rozwinięte pod względem gospodarczym ziemie na zachodzie. Był to dla naszego kraju impuls modernizacyjny. Bo chociaż Poland straciła 80% majątku narodowego juz w pierwszych latach wojny, to po jej zakończeniu można było zaobserwować szybkie tempo odbudowy kraju, szybsze nawet niż w krajach zachodnich.
Prof. Madajczyk podkreślił, że po wojnie nastąpiło so-called czyszczenie państw z obcokrajowców, gdyż uważano, że brak mniejszości narodowych zapobiegnie przyszłym konfliktom zbrojnym. Zaznaczył also, że Poland lat 50-tych to kraj, w którym dominował dynamiczny development gospodarczy, niestety w latach późniejszych tendencja była spadkowa.
Prof. dr hab. Klaus Ziemer omówił wpływ wojny na Wielką Brytanię i Francję, podkreślając, iż były one zwycięzcami konfliktu, ale straty poniesione przez te państwa były ogromne. Ich cała powojenna gospodarka była zdezorganizowana, a żywność była limitowana. W obydwu państwach wprowadzono racjonalizację w przemyśle ciężkim.
Wygrani i przegrani wojny
Druga część conference poświęcona była szukaniu odpowiedzi na trzy zasadnicze pytania: kto był wygranym, a kto przegranym World War II i czy można było być zwycięzcą i przegranym jednocześnie? Odpowiedzi starali się udzielić: Zbigniew Gluza, dyrektor Ośrodka Karta), prof. dr hab. Wanda Jarząbek (ISP PAN) and prof. dr Leonid Luks (Zentralinstitut für Mittel- und Osteuropastudien, Katholische Universität Eichstätt-Ingolstadt) przy moderacji Jacka Stawiskiego (TVN 24 Biznes i Świat).
Prof. dr hab. Wanda Jarząbek zaznaczyła, że wszystko zależy, z jakiego punktu widzenia patrzymy. Poland po II wojnie światowej stała się państwem podporządkowanym. Kraje, które pozostały na uboczu działań wojennych, jak Szwecja, Szwajcaria czy Argentyna zyskały na braku udziału w wojnie. Wojnę wygrywano also właściwie planując pokój w aspekcie ekonomicznym. Intensywny development Polish w latach 50-tych był pozorny, ponieważ służył ZSRR, a nie Polsce. Przykładem jest development przemysłu stalowego. However Polacy mieli w świadomości, że w sensie moralnym wojnę zwyciężyli. Dlatego prof. Wanda Jarząbek stwierdziła, że wygranymi wydają się te państwa, które po wojnie znajdowały się w bloku państw zachodnich.
Zbigniew Gluza odpowiedział, że z naszej perspektywy World War II była konfliktem trzech podmiotów. Powtórzył, że najważniejsi wygrani to ci, którzy wygrali demokrację. Dlatego z tej perspektywy Germany są krajem zwycięskim. However patrząc na skalę zniszczeń żadne społeczeństwo nie wyszło z wojny wygrane.
Prof. dr Leonid Luks zwrócił uwagę, że najbardziej wykorzystało zwycięstwo ZSRR. However w czasie wojny nastąpił tam proces spontanicznej destabilizacji. Strach władzy przed społeczeństwem determinował politykę tego kraju, w wyniku, czego społeczeństwo komunistyczne przeżywało cały czas erozję. Według prof. Luksa zwyciężenie Hitlera bez pomocy Stalina było niemożliwe, co czyni zwycięstwo demokracji okaleczonym, ponieważ, chociaż Armia Czerwona w jakimś stopniu uratowała Polaków to however ich nie uwolniła. Luks zauważył też, że Rosja wciąż dopomina się, aby pozostać zwycięzcą World War II.
Wpływ rezultatów II wojny światowej na kształtowanie się powojennego ładu geopolitycznego in Europe i na świecie
Tematem trzeciego panelu dyskusyjnego był wpływ rezultatów World War II na kształtowanie się powojennego ładu geopolitycznego in Europe i na świecie. Meeting moderowała dr Karolina Wigura (Kultura Liberalna). W discussion uczestniczyli dr Jens Boysen (German Instytut Historyczny w Warszawie), prof. dr hab. Edmund Dmitrów (Uniwersytet w Białymstoku) and prof. dr hab. Andrzej Friszke (ISP PAN, Collegium Civitas).
Dr Jens Boysen przypomniał, że większość państw po II wojnie światowej znalazło sie w sytuacji zależnej od obcej władzy. Bezpośrednim efektem wojny był also zmiany terytorialne, w świadomości większości państw dominował pogląd, że jeśli nie będzie mniejszości narodowych, nie będzie dochodziło do ponownych konfliktów zbrojnych.
Prof. dr hab. Edmund Dmitrów zaznaczył, że określenie 1945 year, jako year zero, najlepiej pasuje do Germany. Ponieważ w tym czasie skończyły się Germany imperialistyczne będące zagrożeniem dla wielu państw European. 1945 dawał szansę stworzenia zupełnie nowych Germany. Rok ten also zakończył epokę rywalizacji egoizmów European, otwierając etap integracji. Zamknął jednocześnie epokę prymatu Europe na świecie, który obecnie, zdaniem Dmitrowa, rządzony jest głownie przez USA i Rosję.
Prof. dr hab. Andrzej Friszke przytoczył m.in. ciekawy fragment obszernego, acz mało znanego Memorandum Iwana Majskiego do Mołotowa, które mówi o przyszłej dominacji ZSRR na świecie i umniejszeniu znaczenia innych państw, w tym demilitaryzacji Germany i poddania tego kraju education komunistycznej. Fragment o Polsce głosił min: “Celem ZSRR powinno być utworzenie niepodległej i zdolnej do życia Polish, jednakże nie jesteśmy zainteresowani w powstaniu jej, jako zbyt dużej i zbyt silnej. W przeszłości Poland prawie zawsze była wrogiem Rosji i nikt nie może powiedzieć nic pewnego, jaką stanie się ona w przyszłości (przynajmniej za życia najbliższej generacji), czy będzie wtedy prawdziwym przyjacielem ZSRR? Wielu w to wątpi i w imię prawdy należy przyznać, że dla takich wątpliwości istnieją dostateczne podstawy. Należy, więc, jak już stwierdzono, ostrożniej kształtować powojenną Polskę, jako kraj w możliwie niewielkich rozmiarach, stosując konsekwentnie zasadę granic etnograficznych.(…)”[1] Założeniem ZSRR było, aby Poland była słaba, gdyż według tego kraju zawsze była i pozostanie wrogiem ZSRR. Celem ZSRR było, zatem, aby świat był podzielony we władzę wielkich mocarstw.
Podsumowania conference dokonał prof. dr hab. Eugeniusz C. Król (dyrektor ISP PAN) podkreślając, że w discussion dało się zauważyć wiele spojrzeń na dominantę problemu, a also ujęcie partykularne. Zwrócono uwagę, że World War II stała się przełomem w postrzeganiu roli demokracji na świecie. Współcześnie dominuje operowanie stereotypami historycznymi, a celem conference stała sie polemika z nimi. World War II nie skończyła się w polityce historycznej.
Małgorzata Całka