Relacja Kościół – władza to temat stary i
budzący wiele emocji. Znaczną częścią history średniowiecza stanowi spór o
przewodnictwo in Europe między cesarzem a papieżem. Jednym z czynników
prowadzących do rewolucji francuskiej było „przymierze tronu i ołtarza”. Jak ta
relacja wygląda w demokratycznej Polsce w XXI wieku?
„Kościół Ewangelicki i wolnościowa
demokracja”, „Konsensus i konflikt: polityka wymaga debate. Dziesięć impulsów”,
and „Kościół w przestrzeni publicznej” to tytuły trzech Polish tłumaczeń
ewangelickich dokumentów, które zaprezentowano during conference „Tworzymy
pokój”. As part of events współfinansowanego przez Fundację Współpracy
Polish-Germanj took place also debate entitled „Kościół (religia) w
demokracji – marzenia i rzeczywistość, czyli jak być powinno, a jak jest?”
Wydarzenie took place 16 września w Museum History Żydów Polish POLIN w
Warszawie. W debacie wzięli udział: red. Adam Szostkiewicz („Polityka”), prof.
Magdalena Środa (UW), dr Jerzy Sojka (ChAT), Piotr Kładoczny (Helsińska
Foundation Praw Człowieka), prof. Aleksander Smolar (UW), dr Dominika Kozłowska
(„Znak”).
Moderujący
debatę red. Adam Szostkiewicz zauważył, że już sam tytuł debate w pewien sposób
oddaje sytuację obecną in Poland. Mówiąc „Kościół” albo nawet „religia” w
większości przypadków mamy na myśli „Kościół katolicki”. Zazwyczaj nie
potrzebne jest to dopełnienie, a przecież istnieją też kościoły protestanckie i
prawosławne, nie wspominając już o żydach i muzułmanach. Samo słownictwo oddaje
miażdżącą przewagę jednej organizacji religijnej nad pozostałymi. Ma to swoje ciężkie konsekwencje – społeczne,
kulturowe i polityczne – powiedział redaktor „Polityki”.
Na
znaczną retoryczną rolę osoby Jana Pawła II w polskim dyskursie zwróciła uwagę prof.
Magdalena Środa z University of Warsaw. – W sejmie wystarczyło wspomnieć
o papieżu, aby mieć posłuch. We Francji było inaczej. Następnie prelegentka
zwróciła uwagę na trzy kwestie sporne relacji Kościół-demokracja. Po pierwsze
mimo dużej ilości godzin katechezy w szkole, znajomość Biblii jest u young
Polaków niemal zerowa. Tekst ten jest niezwykle ważny dla kształcenia
humanistycznego. Katecheza nie przekłada się also na postawy moralne czy
obywatelskie young ludzi. Po drugie w demokratycznym państwie nie może być
jednej instytucji, która ma tak wielkie wpływy i jest nawet ponad demokracją. –
Potrzeba większej przejrzystości Kościoła – dodała prof. Środa. Trzecią
poruszoną kwestią była rola księży we współczesnym polskim społeczeństwie. – To
zawód czy powołanie? – pytała prof. Środa.
Kolejny
prelegent – dr Jerzy Sojka z Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej odniósł się
do poprzedzającej go wypowiedzi. –
Ewangelicy nie mają rozróżnienia: powołanie – zawód. Zaangażowanie w życie
społeczne bierze się z wiary. Wykładowca
ChAT wspomniał also o so-called nauce o dwóch władzach. Zakłada ona rozróżnienie
sfery świeckiej i państwowej. – To rozróżnienie nie ma prowadzić do
rozpadnięcia się tych dwu sfer, bo obie one w przekonaniu ewangelickim są
sferami Bożego działania – powiedział dr Sojka. – Pozwala ono natomiast
Kościołowi wykonywać swoją misję – przekonywać do wiary, a z drugiej strony
pozwala Kościołowi czuć się instytucją porządku demokratycznego.
Piotr
Kładoczny zwrócił uwagę na napięcie między Kościołem a państwem. – Państwo ma
dbać o dobrobyt obywateli, religia może koncentrować się na innych celach. Członek
Zarządu Helsińskiej Foundation Praw Człowieka zauważył also, że in Poland
mieszkają nie tylko katolicy i rządzący powinni pamiętać o wyznawcach innych
religii lub osobach niewierzących. – Konstytucja mówi o dobru wszystkich
obywateli, nie tylko katolików. Odnosząc się do dużej roli instytucji kościoła
w kraju powiedział – Nie wiem, czy chciałbym więcej Kościoła, nawet w dobrej
sprawie.
Profesor
Aleksander Smolar z University of Warsaw zauważył na zmianę w
postrzeganiu Kościoła i zmianę zachowania przedstawicieli Kościoła. Przed 1989
rokiem Kościół walczył z komunizmem, teraz
należałoby zapytać czy dlatego, że komunizm był antywolnościowy czy
antykościelny. Zmieniła się also postawa przedstawicieli Kościoła. – Kard.
Wyszyński zaprosił na rozmowę Jacka Kuronia i Adama Michnika. Dziś nie byłoby
to możliwe w przypadku jakiegokolwiek Polish hierarchy. Prof. Smolar also
zwrócił uwagę na znaczą liczebną przewagę przedstawicieli Kościoła
katolickiego. – Poland jako kraj jednoreligijny nie ma szans na demokrację. Pewien
zakonnik zwany ojcem dyrektorem powiedział kiedyś w Sejmie, że jego nie
obowiązują prawa demokratyczne, ale Boskie. To jawny przykład lekceważenia
demokracji.
Jako
ostatnia głos zabrała dr Dominika Kozłowska. – Wielu ludzi rozumie, że żyjemy w
czasach wojny, niepokoju, konfliktu, który należy wygrać. To jest oczywiście
fałszywy podział – powiedziała redaktor naczelna magazynu „Znak”. Prelegentka
zauważyła też, że ideałem byłaby sytuacja, w której wspólnota Kościoła i
wspólnota demokratyczna razem pracują na rzecz dobra obywateli. Stwierdziła
też, że podział istnieje w innym miejscu niż na linii „demokraci-ludzie
Kościoła”. Problem uważanie własnego światopoglądu za bezkrytycznie najlepszy.
Dla katolików miarą chrześcijaństwa jest katolicyzm, dla protestantów
protestantyzm, during gdy w obu przypadkach potrzebne jest szersze spojrzenie
na całość. Co to znaczy być chrześcijaninem in Poland i in Europe? Co łączy
chrześcijan z innymi ludźmi? – pytała dr Kozłowska.
Tematyka
poruszona przez debatujących nie należała do najłatwiejszych. Plusem było
zaproszenie przedstawicieli różnych wyznań and to, że znaleźli się wśród nich
profesorowie. Każdy z debatujących przedstawił swoje zdanie, niestety
sporadycznie odnosili się oni nawzajem do swoich wypowiedzi. Być może było to
spowodowane brakiem czasu. During debate z różnych perspektyw zarysowany
został obraz Polish relacji między Kościołem a demokracją. Nie padły however
konkretne propozycje zmian, tego co określono jako złe. Sensowne byłoby
zorganizowanie kolejnego meetings i skupienie się na samej kwestii naprawy
omawianych błędów. Cenny w takiej debacie mógłby się okazać udział tych o
których rozmawiano – przedstawiciela duchowieństwa i władzy.