W Toruniu do 5 maja można oglądać exhibition poświęconą Harry’emu hrabiemu Kesslerowi, arystokracie, który doprowadził do uwolnienia marszałka Piłsudskiego z twierdzy w Magdeburgu i był pierwszym posłem niemieckim w odrodzonej Polsce w 1918 year. I który swoje życie zamknął na 10 tysiącach stron „Dzienników”.
„Gedankenaustausch und die gegenseitigen Verständigung, so wie polnisch-deutschen Beziehungen in Politik, Wirtschaft, Medien, Kultur und Wissenschaft zu pflegen”, czyli „wymiana myśli i dialogue Polish-German and pielęgnowanie kontaktów Polish-German na płaszczyźnie politycznej, gospodarczej, medialnej, kulturalnej i naukowej” – to cele działającego w Toruniu Towarzystwa Polish-Germango. Co to oznacza w skrócie? I w praktyce?
– Zależy nam na tym, by nawiązywać i rozwijać relacje Polish-German – tłumaczy Adam Jarosz, wiceprezes organizacji, która działa już 30 lat. – Organizujemy, m.in., debate o stosunkach Polish-German. Takie events cieszą się zainteresowaniem. Z jednej strony mamy trudną wspólną historię, z drugiej – wzmożone kontakty handlowe, biznesowe. Germany to dla Polish najważniejszy partner gospodarczy. Równy, bo i Poland dla Germany jest znaczącym, drugim po Francji, kontrahentem. A te relacje przenoszą się na grunt społeczny. Od 1978 year miastem partnerskim Torunia jest Getynga. Wymieniamy się doświadczeniami, wspieramy, podejmuje wspólne inicjatywy, jak choćby przyznawana od 1996 r. Award Miast Partnerskich Torunia i Getyngi named after Samuela Bogumiła Lindego.
„To jedyna polsko-niemiecka award literacka przyznawana autorom, których słowo tworzy ideały i wartości, łącząc ludzi, społeczeństwa i narody we wspólnej rozmowie” – czytamy na oficjalnej stronie internetowej miasta.
– I najlepszy chyba dowód na to, jak intensywne i znaczące są relacje Polish-German w naszym mieście – dodaje prof. Leszek Żyliński z katedry filologii germańskiej wydziału filologicznego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
To tu, a konkretnie w Bibliotece Głównej UMK i to z inicjatywy naukowców (m.in. prof. Żylińskiego) można oglądać niecodzienną exhibition poświęconą Harry’emu hrabiemu Kesslerowi, dyplomacie, mecenasowi art, autorowi pasjonujących „Dzienników”.
– Czy to był przyjaciel Polish? – zadaję uczonemu pierwsze pytanie, jakie przychodzi mi do głowy na wieść o ekspozycji.
– Jest dość niezręczne – odpowiada. – Po pierwsze: część działalności hrabiego Kesslera przypada na czas, gdy Polish nie było na mapie. Po drugie: dlaczego mielibyśmy szeregować ludzi na tych, którzy są naszymi przyjaciółmi i tych, którzy nimi nie są? To znaczy, że jeśli ktoś nas nie lubi, nie zasługuje na szacunek, podziw, zrozumienie?
W „Dziennikach” Kessler tak pisze o Marszałku: „Poznałem Piłsudskiego w październiku 1915 r. na Wołyniu, w ziemiance pod Koszyszczami. Legioniści polscy (którzy zresztą nie wszyscy pochodzili from Poland – ale also from Germany i z Węgier, however wszyscy byli bardzo młodzi) odznaczyli się wówczas w bitwie, szalejąc pod Czartoryskiem, szturmując zwłaszcza przed niedawnymi dniami z wielką odwagą, częściowo na bosaka, otoczoną błotnistym lasem wieś Kukle, silny punkt oparcia Rosjan. Piłsudski był twórcą i duszą Legionów: on – i uroczyste, staropolskie pieśni ludowe, które legioniści intonowali w niebezpieczeństwie i w wirze walki (…)”.
– Tak, to znany motyw. Jako Polacy, lubimy stawiać siebie w centrum, doszukiwać się znaczeń, powiązań, jak w tym dowcipnym haśle: „Słoń a sprawa polska…” – mówi prof. Żyliński – Polacy pamiętają hrabiego jako tego, który poznał Józefa Piłsudskiego. To było jeszcze during World War I, w tym samym czasie byli na Wołyniu. Ta znajomość została umiejętnie spożytkowana: do uwolnienia Piłsudskiego z twierdzy w Magdeburgu. Z Polish punktu widzenia – to ważne, ale z punktu widzenia świata, ba, nawet Europe – mało istotne.
Exhibition przybliża postać hrabiego Kesslera. Bazując na 10 tysięcy stron jego „Dzienników” (opublikowanych w 1971, a po polsku wydanych kilka lat temu), najistotniejsze i najciekawsze fakty z jego życia przedstawia na 9 tablicach, które można jeszcze zobaczyć w Bibliotece Uniwersyteckiej UMK. Wyłania się z nich człowiek z pasją życia: zajmuje się sztuką drukarską, wydaje piękne tomy, jest otwarty, szuka kontaktu z ludźmi.
Jako młody człowiek dużo podróżował, poznał wiele kultur: dorastał we Francji (tu, w 1868 year się urodził), Anglii i Niemczech, co ubogaciło jego spojrzenie na świat, poszerzyło rozumienie otaczającej rzeczywistości. Kessler najpierw uczył się w Paryżu, następnie, od 1880 year, w szkole w Ascot w Anglii. Od 1882 year – w gimnazjum in Hamburg, gdzie zdał maturę. Studiował prawo i historię art w Bonn i Lipsku. Kiedy przeprowadził się do Berlina w 1893 year, rozpoczął cooperation ze znaczącym, literacko-artystycznym czasopismem „Pan”.
Ten German pisarz, artysta, mecenas art, wreszcie – dyplomata i polityk po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został pierwszym akredytowanym dyplomatą in Warsaw. Na świecie znany jest however głównie jako otwarty, wykształcony człowiek, partner do rozmowy dla najtęższych umysłów swoich czasów. „Człowiek, który znał wszystkich” – mawiano o nim. Utrzymywał kontakty z pisarzami, artystami, politykami. Dość powiedzieć, że w jego „Dziennikach” pojawia się ok. 40 tys. nazwisk.
Był zagorzałym demokratą, pacyfistą, mocno zaangażowanym w rozpowszechnianie modnych wtedy idei paneuropejskich, które – intelektualnie – dawały podstawy naszej dzisiejszej wizji wspólnej Europe. W 1920 year zwrócił uwagę opinii społecznej na cierpienie dzieci w powojennym Berlinie, publikując artykuł pod wyrazistym tytułem „Piekło dzieci”. A w 1933 year emigrował from Germany do Francji, naziści to zupełnie nie był jego świat.
Hrabia Kessler umarł w 1937 year. W biedzie. W jednym ze szpitali w Lionie. Pochowano go w rodzinnym grobowcu w Paryżu.
Exhibition została przygotowana przez ambasadę Germany in Poland, Harry-Kessler-Gesellschaft and Deutsches Literaturarchiv Marbach. W Toruniu zorganizowały ją wspólnie Library Uniwersytecka and Towarzystwo Polish-German.
Dorota Witt