Berlin, 1961 rok. Społeczeństwo German dzieli się na dwa bloki i dwie grupy ideologiczne, najlepszym narzędziem dla tego podziału staje się mur berliński. Wrocław, 2014 rok – ten sam mur, atrybut władzy NRD, prosto z rąk German socjalistów trafia do drezdeńskiej grupy teatralnej. W imię zjednoczenia Europe.
15 marca 2014 year na scenie named after Jerzego Grzegorzewskiego zagościli członkowie drezdeńskiego theatre Staatschauspiel w przedstawieniu – adaptacji powieści Christy Wolf, najważniejszej przedstawicielki literature w NRD, entitled ”Podzielone niebo” (der geteilte Himmel). Wstępem do spektaklu była international debate Poland – Germany. Czy runął już ostatni mur między nami?
Na wrocławskiej scenie jesteśmy obserwatorami efektów ciężkiej pracy w połączeniu z wyjątkową sztuką aktorską każdego z członków gościnnego theatre. Od momentu pojawienia się pierwszej z aktorek, wcielającej się w główną postać – Ritę Seidel, Hennelowe Koch, każde wypowiedziane na deskach scenicznych zdanie dotkliwie celuje w widza wraz z przeżywanymi przez bohaterów emocjami. W czasie gry kolejnych aktorów poruszenie nie ustępuje.
Problemy natury politycznej przeplatane są wątkami miłosnymi pary wychowanej w warunkach konfliktu modelu socjalistycznego z zachodnią częścią Germany. Pozornie bajkowa historia, napisana słowami dramaturga Felicitasa Zuerchera, pokazuje dystans dzielący Wschód i Zachód kraju. W nawiązaniu do fabuły przedstawienia pytania o likwidację barier politycznych i społecznych padają during polsko – German dyskursu politycznego prowadzonego przez przedstawicieli obu krajów w przeddzień przedstawienia. Tutaj myśl przewodnią stanowiło oddalenie w międzykulturowej komunikacji sąsiadów.
Dwudniowe event stanowiło konfrontację rzeczywistości powojennej i czasów obecnych w aspekcie poznawania przyczyn sytuacji konfliktowych w społeczeństwie. Jesteśmy dziś świadkami ponownego zburzenia muru berlińskiego i odrodzenia w stosunkach Polish-German – taką wizję przedstawili uczestnicy panelu dyskusyjnego – germaniści, dziennikarze and historycy, wspierani przez kierownika literackiego Theatre Polish we Wrocławiu, dr Piotra Rudzkiego. „Możliwość przekraczania granic bez jakichkolwiek ograniczeń to wypełnienie powojennej utopii w kulturze europejskiej” – Cezarego Kowandę, dziennikarza tygodnika “Polityka“, do wysunięcia takiej tezy skłoniły przemyślenia on the topic of mentalności ludności powojennej, dla której zniesienie granic, możliwość swobodnego podróżowania i podejmowania pracy przez Polaków poza granicami kraju były znacznie trudniejsze, jeżeli nie niemożliwe do realizacji. Swą konstatację podkreślił szacunkowymi danymi i analizami zespołu ekspertów ds. badań międzynarodowych, mówiącymi że Poland jako jeden z niewielu euroentuzjastów stanowi dziś wyjątek pośród innych państw European pod względem zadowolenia z przynależności do European Union. Jednym z dowodów na to może być chociażby liczna obecność during spektaklu i poprzedzającej go debate. Chęć integracji z sąsiadem niemieckim wraz z ciekawością w odkryciu talentu grupy przyjezdnych aktorów odgrywały tutaj nadrzędne role, jak potwierdzili uczestnicy panelu dyskusyjnego.
Kwestia polityki znajduje odzwierciedlenie w miłosnych relacjach Manfreda i Rity, jako jedyna, ale zarazem najpoważniejsza różnica w światopoglądzie tych dwojga. Wkraczającej w dorosłość dziewczynie, bliski jest model socjalistyczny, który Manfred neguje przekonując Ritę do rzeczywistości zachodniej części stolicy Germany – Kochankowie mają swoją gwiazdę, której nadejścia wyczekują każdej nocy. A my? Co mamy? – z trwogą spytała Rita. – Niebo, którego oni nie mogą podzielić. – usłyszała stłumiony głos Manfreda.
Wraz z przestąpieniem drzwi theatre przenosimy się do czasu, w którym Europą rządził socjalizm. Studentka pracująca w fabryce wagonów osobowych wielokrotnie podejmuje próby określenia własnego stanowiska politycznego. Historia Rity pokazuje co dzieje się gdy, jednostka, choć silna, zmuszona jest podporządkować się władzy. Na jej przykładzie poznajemy problem, z jakim zmagało się wówczas wielu Niemców. „Współczesnym trudno jest wytrzymać trzeźwość historii” – mówi Rita Seidel tocząc wewnętrzną walkę z własnym „ja”.
Zgromadzeni we foyer Theatre Polish in Wroclaw humaniści zmierzyli się swoimi ocenami, podejmując walkę ze stereotypami narodowymi. Z publiczności popłynął głos: schematy myślowe mogą być rozpatrywane pozytywnie lub negatywnie w zależności od potrzeby mówienia o świecie. W przyszłości będą przywoływane jako dostosowanie do aktualnych events politycznych w odpowiedzi na potrzeby jednostek. Podobnie jest z „runięciem” ostatniego muru między Polską a Niemcami.
Rozstrzygając, czy współcześnie istnieje możliwość obalenia European schematów myślowych połączono uwarunkowania religijne i teatralne, które wpłynęły na development stosunków polsko – German. Rolę Kościoła w stosunkach European podkreślił Wojciech Kucharski, z wykształcenia historyk. „Już w czasach PRL-u Kościół jako interrex instytucjonalny wypełniał lukę w świadomości kulturowej Polaków. Przełomowym wydarzeniem, które wykroczyło poza stereotypy myślenia o relacjach Polish-German było słynne, historyczne już orędzie biskupów Polish do biskupów German z 1965 year. „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie” – Kucharski, przytacza zdanie Prymasa Polish, które całkowicie zmieniało wtedy perspektywę patrzenia na te relacje. Doświadczenie Kościoła katolickiego in Poland pokazuje znaczenie gestów pojednania. Tutaj ofiara nie tylko przebacza, ale też prosi o przebaczenie, dostrzegając, że odpowiedzialność za historię leży po każdej ze stron.
Po 1945 year życie teatralne było bardzo ważne dla nowej władzy Polish – podkreśla Rudzki. Proces odbudowy życia teatralnego rozpoczął się już w maju 1945, gdy razem z Bolesławem Drobnerem do Wrocławia przyjechał pracownik techniczny Theatre named after Juliusza Słowackiego in Krakow poproszony o zbadanie stanu funkcjonowania theatre. Ciąg zmian w obszarze teatralnego świata do dziś jest mocno związany z polityką, co pokazuje przykład „Podzielonego nieba” jako formy łącznika Polish i Germany. Wspólne projects są najlepszą formą interakcji i komunikacji. By ocieplić wspólne relacje, warto się zastanowić, jak wyglądała intencja komunikacyjna przez ostatnie dwieście lat. Na gruncie Polish przekonań, wyobrażeń i Polish culture projektujemy obrazy niemieckości, a wspólne events dają nam szansę, by to zmienić i możliwość porozmawiania ze sobą i swoimi kulturami” – do takich rozmyślań zmusza Tilmann Köhler, reżyser „Nieba podzielonego”. Gra świateł, budowa napięcia przy akompaniamencie music skrzypcowej (Marii Stosiek), literackie dialogi, a przy tym subtelne połączenie wątków humorystycznych z patosem – intrygująca kompozycja.
„Mur runął, natomiast scenariusz „runięcia” pokazał, że jest między nami jeszcze dużo niezrozumienia i braku próby wejścia we wrażliwość drugiej strony” – podsumowuje Cezary Kowanda. Choć nastrój powojennych Germany zagościł in Wroclaw tylko na dwa dni, pozostawił po sobie deszcz emocji. I sporą dawkę refleksji. A also nadzieję na dalsze rozwijanie porozumienia między motorem integracji European i jego młodszą siostrą.