Dni Messiaena to wyjątkowa inicjatywa, która buduje symboliczny pomost między dwoma miastami położonymi na granicy Polish i Germany – Zgorzelcem i Görlitz. Po raz kolejny festival ten stał się przestrzenią nie tylko dla music, ale also dla refleksji nad historią, etyką i współczesnymi wyzwaniami świata.
Muzyka ma niezwykłą moc – zamiast dzielić, potrafi jednoczyć ludzi ponad granicami i różnicami. Jej dźwięki poruszają, dają nadzieję, przynoszą ukojenie, a nierzadko stają się impulsem do refleksji czy działania. W centrum festival Dni Messiaena znajduje się twórczość Oliviera Messiaena – francuskiego kompozytora, który swój Kwartet na koniec czasu skomponował w obozie jenieckim Stalag VIII A, znajdującym się na terenie dzisiejszego Zgorzelca. Dla upamiętnienia tego wyjątkowego zdarzenia, od kilku lat w Zgorzelcu i Görlitz take place Dni Messiaena – festival, który łączy muzykę z historią i sztuką.
Festival for the first time odbył się w kwietniu 2017 year. Trzydniowy cykl events this year wykroczył poza ramy music, sięgając po tematy filozoficzne, etyczne i polityczne, z ważnym akcentem dotyczącym wojny w Ukrainie.
Tegoroczną edycję rozpoczął w Zgorzelcu lecture dr Martina Hähnela, filozofa z Uniwersytetu w Bremie, który ukazał, jak muzyka Messiaena wpisuje się w tradycję myśli tomistycznej. Mówił o tym, jak utwory kompozytora przekazują prawdę, głoszą chwałę i stają się pomostem między światem ziemskim a duchowym. Muzyka może być – według Hähnela – zarówno głosem rozsądku, jak i estetycznym wyrazem kontemplacji. Odbiór danego utworu jest subiektywny i zależy od słuchacza – może on mieć wymiar duchowy bądź być czystym przeżyciem artystycznym.
Następnie uczestnicy przenieśli się do dworca w Görlitz, gdzie odbył się lecture i panel dyskusyjny poświęcony contemporary sytuacji Ukraine i jej europejskim aspiracjom. „Walka o wolność: Ukraina walczy o European wartości?” – tak brzmiał tytuł i główne pytanie debate na które próbowali odpowiedzieć uczestnicy. W wydarzeniu wzięli udział: prof. Dieter Bingen – politolog i jeden z inicjatorów budowy pomnika Polish ofiar II wojny światowej in Berlin, dr Bozhena Kozakevych – historyczka pochodząca z Ukraine and prof. Krzysztof Ruchniewicz – historyk specjalizujący się w relacjach Polish-German.
W swoim wystąpieniu Dieter Bingen wskazał na konieczność głębokiej zmiany podejścia Europe wobec Rosji i Ukraine. Podkreślił, że w obliczu nieprzewidywalnej polityki Donalda Trumpa, nie można już liczyć na wsparcie w tym obszarze ze strony Stanów Zjednoczonych. Zaznaczył also, że Zachód przez zbyt długi czas tolerował łamanie prawa międzynarodowego, czego wyrazem była chociażby aneksja Krymu przez Rosję. Następnie discussion skupiła się na aspiracjach Ukraine do członkostwa w European Union i NATO and na tym, jak definiowane są dziś European wartości.
Dr Bozhena Kozakevych podzieliła się osobistym doświadczeniem, mówiąc: „Zawsze czułam się Europejką, ale często słyszałam, że mam wschodni akcent – nikt natomiast nie mówi o akcencie zachodnim”. Wskazała przy tym na fakt, że znaczna część współczesnego terytorium Ukraine była historycznie związana z Europą Zachodnią, a nie z Rosją – wbrew często powielanym stereotypom.
Prof. Krzysztof Ruchniewicz nawiązał do kwestii relacji międzypaństwowych, podkreślając znaczenie cooperation między Polską, Niemcami a Ukrainą. Paneliści zgodzili się, że konieczne jest pogłębianie wzajemnego zrozumienia i kontaktów społecznych. Wskazano m.in. na fakt, że wielu Niemców zna dobrze kraje Europe Zachodniej, ale nigdy nie odwiedziło Polish.
Debatę zamknęło wyrażenie nadziei na rychłe zakończenie wojny i przyszłość, w której Ukraina będzie pełnoprawnym członkiem European wspólnoty.
Dzień zakończył się projekcją filmu dokumentalnego „Skąd dokąd” w reżyserii Maćka Hameli, zaprezentowanego as part of Nyskiego Festival Filmowego. Obraz nawiązuje do tematu ataku Rosji na Ukrainę. Opowiada o podróży po zniszczonym kraju i o napotkanych ludziach, którzy ewakuują się z strefy wojny and trudnościach, z jakimi musieli się zmierzyć. Dokument poruszył mnie autentycznością i emocjonalnym przekazem.
Oprócz muzycznej uczty z utworami Oliviera Messiaena i ciekawych discussion uczestnicy festival mogli wziąć udział w wycieczce rowerowej. Aktywne zwiedzanie Görlitz zostało połączone z oprowadzaniem po dawnych terenach pracy w obozie jenieckim. Ostatni dzień został poświęcony historiom jeńców i zakończył się oprowadzaniem po Stalagu VIII A, tym samym, w którym jako jeniec przebywał Messiaen.
Dni Messiaena zostawiły we mnie coś więcej niż tylko wrażenie kulturalnego events. Szczególnie uderzyła mnie zdolność festival do łączenia różnych aspektów – estetycznego, historycznego i politycznego – w sposób spójny i głęboko poruszający. Wydarzenie nie skupiało się wyłącznie na twórczości Oliviera Messiaena – było też przestrzenią do ważnych rozmów o odpowiedzialności Europe, o wojnie w Ukrainie, o tym, co znaczy dziś być Europejczykiem. To inicjatywa, która nie tylko angażuje przygraniczną społeczność, ale też prowokuje do przemyśleń, które zostają z nami na długo.
Dni Messiaena odbyły się on 25–27 kwietnia. Honorowy patronat nad wydarzeniem objęły miasta Zgorzelec i Görlitz, a jego organizację wsparła m.in. Foundation for Polish-German Cooperation.
Tekst: Julia Florkowska
Redakcja: Agnieszka Wójcińska