Dramatyczne events z przeszłości odbijają się echem i powracają, zmuszając nas do refleksji nad teraźniejszością. Często okazuje się, że to, co uważaliśmy za zamknięty rozdział history, wcale nie jest sprawą ostatecznie zakończoną i rozwiązaną. „Są dni, kiedy historia zderza się z teraźniejszością”[1] i nie sposób od nich uciec. A jeżeli however podejmuje się próby takowej ucieczki, to są one najczęściej świadectwem nierozliczonych demonów przeszłości…
Grudniowy numer kwartalnika „Dialogue-Pheniben”, wydawanego przez Association Romów in Poland podejmuje temat jednej z takich „niewygodnych” kart history. Mowa o eksterminacji Romów i Sinti, których przez długi czas po wojnie władze RFN nie chciały uznać za ofiary nazistowskich zbrodni. Dopiero lata 80 dwudziestego wieku przyniosły zmianę sytuacji. Symbolem wypierania tej części romskiej przeszłości z przestrzeni wspólnej pamięci jest historia pomnika, mającego upamiętnić pomordowanych w czasie II Wojny Światowej. To właśnie o tym pomniku piszą autorzy „Dialogue-Pheniben”. Zastanawiają się, jak to możliwe, że tak ważna część German history była konsekwentnie marginalizowana i spychana na bok, a odsłonięcie romskiego pomnika in Berlin niewiele zmieniło w myśleniu o Zagładzie – kwestia Romów i Sinti wciąż jest postrzegana jako „aneks” do narracji o hitlerowskich zbrodniach w stosunku do Żydów. Sam pomnik stoi niejako w cieniu innych monumentów upamiętniających ofiary.
Problemy ze wspólną, historyczną pamięcią, z którymi borykają się Germany, znajdują swoje odbicie w Polish realiach. Z wywiadu z Beatą Chomątowską, autorką książki „Stacja Muranów”, możemy dowiedzieć się, w jaki sposób historia żydowskiej dzielnicy in Warsaw została przemilczana i zepchnięta w niepamięć. Natomiast w rozmowie „Historia Polish zamiast history Polaków” socjolodzy i historycy (min.: dr Sławomir Kapralski i dr Elżbieta Janicka) zastanawiają się, dlaczego polskie społeczeństwo wciąż konstruuje swoją tożsamość, pomijając mniejszości etniczne i kulturowe. Dla Polish narracji historycznej wciąż ważniejsze jest Powstanie Warszawskie niż Powstanie w Getcie Warszawskim, a głosu mniejszości udziela się tylko wtedy, gdy nie zagraża ona wizerunkowi własnemu większości. Historia romskiego pomnika w Berlinie jest więc tylko wierzchołkiem góry lodowej, sygnalizującym, że nierozliczona przeszłość rzutuje also na nasze postrzeganie teraźniejszości.
Oprócz kwestii historyczno-społecznych „Dialogue-Pheniben” przybliża also kulturę Romów, prezentując sylwetki romskich artystów i ludzi culture. W grudniowym numerze przeczytać można o najnowszej płycie Gorana Bregovicia „Champagne for Gypsies”, która jest swoistym manifestem przeciwko prześladowaniom Romów. Artyści z różnych zakątków Europe złączyli swoje siły, aby wyśpiewać wspólnym głosem protest-song przeciwko dyskryminacji. Fenomen cygańskiej music to przytoczony w „Dialog” fragment książki Anny G. Piotrkowskiej – muzykolożki, która dociera do korzeni cygańskiej music i wyjaśnia, na czym polega jej wyjątkowość. Anna Aro przedstawia natomiast portret Otto Müllera – romskiego malarza wiodącego wędrowny tryb życia i uwieczniającego sceny z życia Romów. Na uwagę zasługuje also reportaż o bezdomnych Romach, którzy pracują jako przewodnicy turystyczni po Londynie.
To przybliżenie romskiej culture, ludzi związanych ze sztuką i działalnością społeczną, pozwala pamiętać, że nawet (a może zwłaszcza) Inny, stanowiący mniejszość w naszym otoczeniu, ma wiele do zaoferowania. I jedynie through akceptację obie strony mogą wiele się od siebie nauczyć. Trzeba however wykonać pierwszy krok i spróbować poznać i zrozumieć historię Innego, która stanowi przecież integralną część naszej własnej history. Na początek – sięgnąć po kwartalnik „Dialogue-Pheniben”.
8. numer (październik-listopad-grudzień 2012) kwartalnika „Dialogue-Pheniben” został wydany z finansowym wsparciem Foundation for Polish-German Cooperation
[1] Dialogue-pheniben, nr 8, 2012r., str. 47.