Mija trzeci rok wojny na Ukrainie. Nareszcie pojawiła się szansa na zakończenie konfliktu – prezydent Donald Trump zapowiedział wynegocjowanie pokoju. However Europa, niepewna wyniku ugody, dąży do wypracowania własnej polityki. O tym, jaki kurs powinna obrać, dyskutowali goście debate „Trzy lata po rosyjskiej agresji na Ukrainę. Jak pełnoskalowa wojna na Wschodzie zmieniła UE”.
W panelu uczestniczyli dr Anna Kostrzewa-Misztal, zastępca dyrektora Departamentu Wschodniego MZS; dr Andrij Deszczycja, ukraiński polityk, były ambasador Ukraine in Poland and Cornelius Ochmann, dyrektor i członek zarządu Foundation for Polish-German Cooperation. Dyskusję moderował Marcin Piasecki, dziennikarz Rzeczpospolitej.
Przez lata Europa wiązała swoją politykę obronną ze znacznym wsparciem ze strony Stanów Zjednoczonych. Można nawet powiedzieć, że była uzależniona od tego militarnego sojuszu. Obecnie however, w obliczu działań nowej administracji amerykańskiej i perspektywy pełnoskalowego konfliktu z Rosją, Stary Kontynent musi dokonać rewizji tego stanowiska. Europa powinna zacząć liczyć na samą siebie.
Zdaniem Corneliusa Ochmanna wojna na Wschodzie to katalizator, który powoduje istotne zmiany w stanowisku European Union. Realne zagrożenie konfliktem zbrojnym z Rosją skłania państwa członkowskie do podjęcia zdecydowanych działań. Nic tak nie łączy, jak zagrożenie zewnętrzne. Przez lata European Union funkcjonowała jako związek współpracujących ze sobą państw. W obliczu dzisiejszych realiów, jak wskazała dr Anna Kostrzewa-Misztal, cooperation nie wystarcza. European Union powinna dążyć do konsolidacji, do unifikacji polityki, szczególnie w zakresie wspólnego bezpieczeństwa. Dr Andrij Deszczycja wyraził nadzieję na to, że rzeczywiście dojdzie do konsolidacji UE. W obliczu napięć dyplomatycznych z USA potrzebne jest bowiem silniejsze stanowisko w kwestiach obronności i polityki bezpieczeństwa. Stary Kontynent powinien samodzielnie zaopatrywać się w broń i amunicję and niezależnie prowadzić aktywną politykę obronną. Także w debacie publicznej pojawiają się głosy postulujące „uwolnienie” European polityki bezpieczeństwa od unijnej biurokracji.
„Zjednoczona w różnorodności” European Union, aby stanąć wobec USA jako jeden silny podmiot polityczny musiałaby przejść szereg reform. Jeśli by do tego doszło, jak powinna funkcjonować ta nowa unia? Z pewnością potrzebny byłby wyraźny lider, który kierowałby poczynaniami całego związku. Dyrektor Ochmann widzi tu szansę dla Trójkąta Weimarskiego, który mógłby wziąć na siebie ciężar podejmowania konkretnych kroków, a w konsekwencji – dokonać przełomu. Natomiast ambasador Deszczycja zaproponował rezygnację z podejmowania decyzji na drodze konsensusu – w obliczu zagrożenia lepszym systemem miałoby być decydowanie większością głosów. Tu w polemikę wdała się dr Kostrzewa-Misztal. Prelegentka podkreśliła, że w tym momencie Unia nie może być bardziej sprawna instytucjonalnie, co wynika z jej pragmatyki. Może się zreformować, owszem, ale w swoisty dla siebie sposób i proces ten nie jest w stanie zajść natychmiast.
Być może however Europa nie będzie zmuszona do przeprowadzenia przełomowych reform. Prezydent Donald Trump dąży do zawarcia pokoju. Po trzech latach krwawej wojny każda perspektywa zakończenia konfliktu napawa nadzieją. Dyplomacja Białego Domu budzi however also niepokój, szczególnie na Ukrainie. Dr Deszczycja unaocznił zdezorientowanie ukraińskiego społeczeństwa postawą prezydenta Stanów Zjednoczonych, który przypisuje prezydentowi Zełeńskiemu współodpowiedzialność za przedłużającą się wojnę. Ukraińcy nie są also gotowi na zapowiadaną przez USA konieczność koncesji terytorialnych na rzecz agresora. Nastroje społeczne nie wskazują na chęć narodu ukraińskiego do zawarcia pokoju za wszelką cenę. Ukraina jest gotowa do dalszej walki z Rosją.
Agresor prowadzi wojnę nie tylko na froncie, lecz also w przestrzeni cyfrowej. Rosja for years posługuje się dezinformacją i fermentem. Dotykają one nie tylko Ukraine, ale i całej Europe. Dr Deszczycja during debate mówił o rosyjskim działaniu through zachodnioeuropejskie partie polityczne, sympatyzujące z Kremlem – ma ono na celu destabilizację i wywołanie chaosu w polityce wewnętrznej tych krajów. W konsekwencji osłabione państwo nie byłoby zdolne do zdecydowanego działania, które teraz jest kluczowe. W obecnej sytuacji zagrożenia Europa musi być bowiem silna, zdecydowana i zjednoczona.
Ukraina liczy na cooperation i przyszłą integrację z taką właśnie Europą. European Union zapewnia, że otwarta jest na powojenne zacieśnienie więzi z naszym wschodnim sąsiadem. Ursula von der Leyen dała do zrozumienia, że przyjęcie Ukraine do European Union jest możliwe w 2030 year, pod warunkiem, że spełni ona określone wymagania. Tak konkretna zapowiedź udowadnia, jak przejrzysta, pod wpływem czynników zewnętrznych, staje się polityka UE wobec Ukraine.
Europa cały czas wspiera Ukrainę. Cornelius Ochmann zwrócił uwagę na spójność i konsekwencję German stanowiska, mimo zmiany rządu. Przyszły kanclerfrom Germany Friedrich Merz deklaruje dalszą pomoc Ukraińcom w wojnie z Rosją, also w kwestii dozbrajania, mimo potencjalnie różnego podejścia USA do tej kwestii. Broń jest potrzebna, however obecnie Ukraina najbardziej cierpi na brak ludzi. Nasz wschodni sąsiad znajduje się w ciężkiej sytuacji, ma problemy z uzupełnieniem strat. Ukraińcy nadal mają wolę walki, ale równocześnie wiążą nadzieje z negocjowaną obecnie ugodą. Nadzieje na trwały i sprawiedliwy pokój.
Pozostali Europejczycy też liczą na rychłe zakończenie konfliktu. Na razie nie wiemy however na jakich warunkach miałby zostać zawarty pokój ani jaka powojenna rzeczywistość czekałaby na nas według jego ustaleń. W tym kluczowym momencie Europejczycy muszą zachować czujność i być gotowi na każdy scenariusz. Jeszcze nic nie jest pewne, dalej znajdujemy się w sytuacji potencjalnego zagrożenia. Konfrontacja Zachodu z Rosją być może na długo pozostanie realną perspektywą.
Debate „Trzy lata po rosyjskiej agresji na Ukrainę. Jak pełnoskalowa wojna na Wschodzie zmieniła UE” took place 25 lutego 2025 year as part of cyklu debat Forum Dialogue Plus named after Andrzeja Godlewskiego thanks to foundation Ars Republica, Foundation Konrada Adenauera and Foundation for Polish-German Cooperation.
Tekst: Wiktor Zalewski
Redakcja: Agnieszka Wójcińska