Kilka miesięcy temu Sojusz Północnoatlantycki celebrował 70-lecie swojego istnienia. Wielu zastanawia się however, czy wciąż są powody do świętowania. Prezydent Stanów Zjednoczonych – Donald Trump wielokrotnie wspominał o możliwości wycofaniu się USA
z Sojuszu, a Prezydent Francji – Emmanuel Macron w jednym z głośnych wywiadów ogłosił śmierć mózgu NATO. Czy oznacza to, że Sojusz chyli się ku upadkowi? Jak w tej sytuacji powinna zachować się European Union? Czy Europa zacznie budować własną armię?
Świat staje dziś przed wieloma wyzwaniami. W dobie trwającej obecnie pandemii koronawirusa pytania dotyczą raczej tego, co tu i teraz, niż bliższej i dalszej przyszłości. W końcu however przyjdzie nam wrócić do normalności i ponownie zastanowić się nad szczególnie ważnym dla Europe zagadnieniem, tj. kwestią bezpieczeństwa. To kluczowe pytanie, o potencjalne zdolności obronne pozbawionej amerykańskiego wsparcia Europe, zadano during debate under the motto: Czy Europa sama się obroni? Co europejska suwerenność oznacza dla relacji transatlantyckich?, organizowanej przez Forum Dialog+, przy współudziale Foundation Współpracy Polish-Germanj, Foundation Konrada Adenauera in Poland and Ars Republica.
Ta niecodzienna, wirtualna debate trafiła do odbiorców 30 marca br., a thanks to elektronicznej formie, w rozmowie mogli wziąć udział eksperci aż z trzech państw – Słowacji, Germany i Polish. Na pytania prowadzącego – dziennikarza Marcina Antosiewicza odpowiadali Magdalena Vášáryová – ambasador Słowacji in Poland w latach 2000-2005, założycielka słowackiego Stowarzyszenia na rzecz Polityki Zagranicznej, Dr Kai-Olaf Lang – ekspert berlińskiej foundation Stiftung Wissenschaft und Politik do spraw European, krajów bałtyckich i Europe Środkowo-Wschodniej, generał Sławomir Wojciechowski – dowódca Wielonarodowego Korpusu NATO Północ-Wschód in Szczecin, były dyrektor Departamentu Strategii i Planowania Obronnego MON and Tomasz Siemoniak – były wicepremier i minister obrony narodowej.
W związku z odmienną niż dotychczas formułą, paneliści nie ścierali się ze sobą during żywej discussion, nie znaleźli się also pod krzyżowym ogniem pytań widowni. Z uwagi na panującą sytuację, debate nie odbywała się w czasie rzeczywistym. Każdy z ekspertów odpowiadał
na te same pytania during osobnej rozmowy z moderatorem. Kolejni paneliści nie znali wypowiedzi poprzedników, thanks to czemu zwracali uwagę na inne aspekty poruszanych zagadnień. Tym samym e-debate nabrała wymiaru niezwykle szczerej rozmowy o możliwych wariantach przyszłości. Widz sam mógł dostrzec podobieństwa i różnice w prezentowanych poglądach, wyrobić własną opinię.
Jak można było usłyszeć, największą przeszkodą dla Unii European, stojącą na drodze do stworzenia wspólnej polityki obronnej, pozostaje brak skrystalizowanej tożsamości. UE składa się z państw, które nie tylko mają inne priorytety, ale często also znacząco różnią się w ocenach i interpretacjach potencjalnych zagrożeń. Unia nie pozostaje however obojętna na zachodzące na międzynarodowej scenie zmiany. Staje się coraz bardziej wyczulona w kwestiach obrony, mając świadomość, że dotychczasowe działania, oparte wyłącznie na soft power już nie wystarczą. Unia uczy się więc geopolityki, języka władzy i siły. Jak zauważył Dr Kai-Olaf Lang: Unia się zmienia, jest w innej fazie niż kiedyś, however stworzenie wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony to nie jeden krok, a długi marsz.
Choć wsparcie społeczeństwa UE wobec wspólnej polityki bezpieczeństwa jest duże, wśród elit politycznych krajów członkowskich panuje pewna wstrzemięźliwość, wynikająca z faktu, iż kwestia obronności to wciąż kwestia suwerenności państw. Presja staje się however coraz większa, a potrzeba stworzenia efektywnej polityki obrony coraz bardziej realna. Dziś unijny minister ds. obrony byłby however wyłącznie królem bez ziemi.
Odwołując się do aktualnych events, Magdalena Vášáryová zwracała uwagę, iż pandemia koronawirusa może być szansą dla europejskiego społeczeństwa, ponieważ da ona bodziec do zmian w sposobie życia i myślenia. Pozwoli Europejczykom zrozumieć, iż nie mogą ślepo zawierzyć swojego bezpieczeństwa Amerykanom. Europejczycy, zdecydowanie liczniejsi niż Amerykanie, powinni zacząć działać, wcielać w życie własne pomysły.
Generał Sławomir Wojciechowski na pytanie, czy Europa jest w stanie sama się obronić, gdyby zaszła taka konieczność, odpowiedział z pełną szczerością: zależy przed kim. Jego zdaniem Europa i UE mają potencjał radzenia sobie bez Stanów Zjednoczonych, ponieważ zintegrowana Europa byłaby w stanie odeprzeć atak kogokolwiek. Nie ma however potrzeby, by UE tworzyła konkurencyjną do NATO formację. Obie organizacje mogą współistnieć, realizując odmienne zadania. Rolą NATO niezmiennie pozostawałaby obrona kolektywna, tymczasem zadania obronnej formacji UE skupiłyby się na aspektach politycznych.
Zgodnie z tematem debate, poruszona została also kwestia European suwerenności i autonomii strategicznej. Paneliści podkreślali, jak mgliste i niejednoznaczne są to pojęcia. Jak twierdzą, na tym etapie jest to however zabieg celowy. Dzięki temu, do czasu stworzenia wspólnej unijnej tożsamości, każdy sam może nadać im wartość, interpretować wedle własnego uznania.
Rozmówcy podkreślali, że choć idea wspólnej polityki obronnej istnieje w UE od dawna, nie należy spodziewać się pogrzebu NATO. Nie zmienia to however faktu, iż Europa, skupiona wokół European Union, próbująca zbudować swoje poczucie bezpieczeństwa na filarze innym niż Sojusz Północnoatlantycki, niewątpliwie oddali się od Stanów Zjednoczonych. Za to te z państw, które uważają USA za kotwicę bezpieczeństwa, dążyć będą do intensyfikacji relacji dwustronnych, co już dziś można zaobserwować na przykładzie Polish.
Pewne jest, iż w najbliższych latach Unia nie będzie posiadać własnej armii – tak, jak nie posiada jej NATO. Tym za to, do czego może i powinna dążyć, jest rozpoczęcie prawdziwej discussion on the topic of tego kim jest i jakie są jej cele. Dopiero wówczas może starać się tworzyć wspólną politykę obronną. Niezależnie od panujących nastrojów, zarówno w dobie pandemii, jak i w czasie, który przyjdzie po niej, eksperci co do jednego są zgodni – najważniejsza jest kooperacja, zarówno w wymiarze unijnym, jak i relacji transatlantyckich.
Katarzyna Belko