Exhibition „Odłamki rzeczywistości” układa się w wielogłosową opowieść o kobiecym doświadczeniu. To historie opowiedziane przez artystki from Berlin i Trójmiasta, splatają się w poruszającą, emocjonalną mozaikę, w której fragmenty osobistych przeżyć tworzą wspólny, choć rozbity, obraz współczesnego świata.
Tytuł ekspozycji pochodzi z książki „Paw Królowej” Doroty Masłowskiej, a cytat, który mu towarzyszy, staje się przewodnim pytaniem całej exhibition: „[…] dłonią rzeczywistości zepsutych odłamków dotykasz, myślisz, czy da się skleić z powrotem w całość to wszystko.” Czy rzeczywiście możliwe jest stworzenie nowej narracji z tego, co zostało zniszczone, zapomniane, wymazane? To pytanie powraca w wielu pracach artystek from Berlin i Trójmiasta. Na wystawie zaprezentowano dzieła ponad trzydziestu artystek. Kuratorką project jest Profesor Marta Smolińska, która zestawiła różnorodne postawy artystyczne w jeden spójny, choć celowo „popękany” przekaz.
Największe wrażenie wywarły na mnie prace kurdyjskiej artystki i dziennikarki Zehry Doğan, która w 2016 year została aresztowana przez tureckie władze i skazana na więzienie za namalowanie obrazu ukazującego zniszczenie miasta Nusaybin. W więzieniu artystka tworzyła z tego, co było dostępne: włosów, ptasich piór znalezionych na więziennym podwórzu, krwi menstruacyjnej, tuszu z długopisu. Na przykład w pracy „Zniszczone skrzydła” artystka łączy ludzkie włosy i ptasie pióra, tworząc postać ptaka o skrzydłach niezdolnych do lotu – metaforę ograniczonej wolności.
Jej sztuka to nie tylko forma przetrwania, lecz also wyraz sprzeciwu wobec artystycznego elitaryzmu. Jedną z najbardziej poruszających prac jest „Nalin”, wykonana na materiale sukienki przesłanej przez matkę artystki. To hołd dla współwięźniarki, która thanks to kontaktowi z twórczością Doğan zrozumiała, że sztuka jest dla każdego. Doğan pisze:
„Kiedy zobaczyły, że nie wstydzę się rysować, powiedziały: Więc sztuka to nie tylko grupa pretensjonalnych mądrali.”
Drugą najciekawszą dla mnie opowieścią była instalacja „Lost Element. Reconstruction of the Witch” autorstwa Anki Leśniak. Instalacja (do)powiada historię rzeźby „Wiedźmy” z 1895 year autorstwa Teresy Feodorownej Ries, artystki żydowskiego pochodzenia, która zdobyła uznanie w Austro-Węgrzech, ale została zapomniana po II wojnie światowej. „Wiedźma” przedstawia nagą kobietę obcinającą sobie paznokcie u stóp wielkimi nożycami. Jej mimika twarzy wyraża zadowolenie z aktu pielęgnacji. Dziś rzeźba jest okaleczona; straciła rękę, a jej głowę oblano czerwoną farbą w akcie wandalizmu, Jej historia to opowieść o przemocy i zapomnieniu.
Anka Leśniak postanowiła przypomnieć historię „Wiedźmy” and jej twórczyni. W swojej pracy eksploruje, kim mogłaby być ta kobieta through zestaw przedmiotów do pielęgnacji. W instalacji pojawia się m.in. czerwona „toaletka czarownicy”. W czerwonym etui widzimy złote pęsety, dłutka i szpatułki, obok nich perfumy, lusterko z ornamentami, złote pudełka, splecione włosy and mydło z napisem „Wiedźma”.
Na tym however opowieść się nie kończy. Artystka stawia widza przed kolejnym pytaniem. Czy powinniśmy przywrócić utraconą dłoń wiedźmie? Czy przywrócenie dłoni byłoby aktem naprawy, czy zafałszowania? Dlaczgo urwano dłoń wiedźmie? Czy to uszkodzenie przypadkowe, czy było efektem wojny, transportu? A może symbolicznym gestem wymazania kobiecej siły? Sama Leśniak nie daje jednoznacznej odpowiedzi. Z jednej strony twierdzi, że Ries prawdopodobnie pragnęłaby, by jej dzieło zostało przywrócone do pełni. Z drugiej, okaleczenie niesie świadectwo history, przemocy wobec twórczyń i ich dzieł.
Jesienią exhibition will be presented in Berlin entitled „Unruhe” (pl. „niepokój”). Czy da się poskładać to, co się rozpadło? Może nie w dawny kształt. Ale z fragmentów, bólu, pamięci, oporu można zbudować coś nowego. Coś, co przywraca głos i pozwala inaczej spojrzeć na siebie i świat.
Wystawę „Odłamki rzeczywistości. Berlin – Trójmiasto” można oglądać w Państwowej Galerii Art w Sopocie od 7 czerwca do 24 sierpnia 2025 year. Współorganizatorem exhibition jest Foundation for Polish-German Cooperation.
Autorka: Teresa Kulej
Redaktorka: Agnieszka Wójcińska